Ünite 13: Sivil Toplum, Çıkar Grupları ve Siyaset — Önemli Kavramlar

Bireylerin devlet baskısı olmaksızın aralarındaki sözleşmelerle örgütlenebildikleri, kamusal alan ile özel alan arasında yer alan özerk bir sosyal, ekonomik ve kültürel etkileşim alanıdır. Örneğin liberal teoride sivil toplum, mutlak iktidara karşı vatandaş bireyin siyasal süreçlerde etkin konuma geçmesini ve haklarının korunmasını ifade eder.

Üyelerinin ortak çıkarlara sahip olduklarını algılayan, iktidara geçmeyi amaçlamadan siyasal otoritelerin kararlarını kendi çıkarları doğrultusunda etkilemeye çalışan örgütlü veya yarı örgütlü topluluktur. Örneğin işçi sendikaları veya işadamı dernekleri çıkar grubuna örnek oluşturur.

Çıkar gruplarının isteklerini örgütlü ve sürekli bir biçimde siyasal otoritelere iletme ve karar mekanizmaları üzerinde baskı kurma çabasını kavramsal bir zorunluluk olarak gören yaklaşımdır. Örgütlülük, baskı grubunu basit bir çıkar grubundan ayıran temel kriterdir.

Çıkar gruplarının, sistemi ilgilendiren kararları alabilecek kişi, bakan, bürokrat veya parlamenterlerle yüz yüze ilişkiler kurarak onları kendi amaçlarına inandırmaya ve kararları etkilemeye çalışmasıdır. Örneğin İngiltere'de yürütme erki güçlü olduğu için lobi faaliyetleri kabine üyeleri ve bürokratlara yöneliktir.

Çıkar gruplarının kendi lehlerine kamuoyu oluşturmak, isteklerini daha etkili dile getirmek ve toplumsal destek sağlamak amacıyla yürüttüğü yayın, reklam ve bilgilendirme faaliyetleridir. Örneğin broşür, dergi basımı ve televizyonlara reklam verilmesi bu kapsamdadır.

Organize edilmemiş bireylerden oluşan, alışılagelmişin dışında aniden ve kendiliğinden meydana gelen, genellikle şiddet eğilimli ve süreklilik arz etmeyen çıkar gruplarıdır. Örneğin bir trafik kazası sonrasında mahalle sakinlerinin yolu kapatarak üst geçit istemesi anomik gruba örnektir.

Kuruluş amaçları çıkarları birleştirmek olmayan ancak üyesi oldukları büyük kurumlar gereği hükümete yönelik faaliyetlerde bulunan gruplardır. Üniversiteler, ordu ve bürokrasi bu tür gruplar arasında yer alır.

ABD'de çıkar gruplarına bağlı çalışan siyasal faaliyet komitelerinin partilere ve adaylara yasal olarak bağış yapabilmesine ve finansal destek sağlamasına olanak tanıyan 1974 tarihli yasal düzenlemedir.

Çıkar gruplarının kendi dar ve özel çıkarlarını ulusal çıkarlar düzeyinde tanımlayarak geniş toplum kesimlerinin desteğini almaya ve kararları bu doğrultuda etkilemeye çalışmasıdır. Örneğin işadamı gruplarının grevlerin ihracata verdiği zararı vurgularken genel çıkarı öne sürmesi böyledir.

Çıkar gruplarının siyasal merkezden ve bürokratik birimlerden özerkleştiği, örgütlenme düzeylerinin yüksek olduğu ve birbirleriyle açık bir rekabet içinde faaliyet yürüttüğü çıkar grubu sistemidir. ABD'deki sistem bu türe en iyi örnektir.

Çıkar gruplarının kendilerinden güçlü siyasal partiler veya toplumsal kurumların vesayeti ve kontrolü altına alındığı çıkar grubu sistemidir. Örneğin İtalya'daki sendikaların Komünist Parti ve Katolik Kilisesi arasında paylaşılmış olması bu duruma örnektir.

Kamu siyasasının hükümet, bürokrasi ve çıkar gruplarının düzenli görüşmeleri ve müzakereleri sonucunda ortaklaşa oluşturulduğu, grupların sistemin yasal bir unsuru haline geldiği modeldir. İsveç ve Hollanda özerk modele örnekken, Japonya devlet yönlendirmeli modele örnektir.

Çıkar gruplarının çıkarları aleyhine çıkan veya çıkacak olan kararları engellemek ya da kamuoyu gündeminde kalmak amacıyla başvurduğu boykot, kitle gösterileri ve protesto eylemleri gibi dolaylı etkileme yöntemidir.