Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Siyaset toplumsal bir olgudur ve toplumsal yaşamda kültürün önemi herkes tarafından kabul edilmektedir. Bir toplumdaki siyasi olayların, süreçlerin ve unsurların analizinde siyasal kültür mutlaka değerlendirme kapsamına alınmalıdır. Huntington ve Dominguez’e göre siyasal kültür, toplum üyelerinin siyasal nesneler karşısındaki değer ve yönelimleri ile siyasal semboller hakkındaki inançlarından oluşmaktadır. Hem kamusal olaylardan hem de özel tecrübelerden beslenen bu yapı, toplumun temel siyasal değerlerine de şekil verir.
İlter Turan'ın tanımına göre siyasal kültür; bir toplumun üyelerinin siyasete ilişkin tutum, inanç, duygu ve değer yargılarının oluşturduğu bütündür. Bir toplumun olaylar karşısındaki tutumu, tepkileri ve davranışları doğrudan siyasal kültürüyle ilişkilidir. Siyasal kültür, toplumda var olan inançlar ile kişinin siyasal olaylar karşısında nasıl davranması gerektiğini öğreten bir köprü görevi üstlenir. Her siyasal sistemde, toplum üyelerinin sisteme ilişkin inançları ve tutumları olduğu gibi siyasete ilişkin davranış kurallarının tümü bu kültürü oluşturur.
İlter Turan, siyasal kültürün siyasal süreç açısından iki temel işlevi olduğunu belirtmektedir. Birincisi, kültür bazı inanç ve davranış kurallarının standartlaşması yoluyla siyasal sürecin işleyişini kolaylaştırmaktadır. İkincisi ise mevcut siyasal sistemin benimsenmesini, yönetmekte haklı görülmesini ve dolayısıyla devamlılığını sağlayan bir araç niteliği taşımaktadır. İnsanın doğuştan sahip olduğu bir toplumsal ve siyasal kültürü bulunmamaktadır; değer yargıları, inançlar ve toplumsal davranış kuralları zamanla öğrenilir.
Bu öğrenim süreci aile içinde başlar; okulda ve bireyin yaşamı boyunca kurduğu toplumsal ilişkiler çerçevesinde duygusal kapsamdan bilgisel-duygusal bir kapsama doğru gelişme göstererek devam eder. Bireyin içinde yaşadığı siyasal kültürü edinme ve içselleştirme süreci 'siyasal toplumsallaşma' olarak adlandırılır. Siyasal toplumsallaşma sayesinde bireyler, siyasi sistemin kurallarını, değerlerini ve rollerini öğrenerek sisteme uyum sağlarlar.
Günümüzün en yaygın toplumsal-siyasal örgütlenme biçimi olan devletlerin özünü oluşturan temel ilkelerden biri, siyasal iktidarın gücünü yönetilenlerden almasıdır. Sanayi devriminden sonra yönetimden etkilenen kitleler, toplum adına uyulması zorunlu kararlar alma işlemine katılma isteği göstermişlerdir. Birçok toplumda uzun ve zaman zaman kanlı çatışmalar sonucunda, yönetilenlerin siyasal sürece katılım hakkına sahip olduğu anlayışı gelişmiş ve modern toplumlarda iyi vatandaşın katılımcı bir vatandaş olduğu düşüncesi yerleşmiştir.
Siyasal katılma, bir toplumun üyesi ile o toplumdaki siyasal otorite arasındaki bağı ifade eder. Kalaycıoğlu'na göre bireyler, otoritelerin aldığı siyasal kararları (emirler, tüzükler, yasalar vb.) etkileyebilmek üzere davranışlarda bulunmaya başladıkları andan itibaren siyasal yaşamda oluşan faaliyetlere katılmaktadır. Özbudun, siyasal katılmanın siyasal gelişme araştırmalarında en çok kullanılan kavramlardan biri olduğunu belirtmekte; birçok yazar modern devletin ayırıcı özelliğinin siyasal katılmaya dayanması olduğunu ileri sürmektedir.
Bireyin otonom karar ve tercihlerinin siyasal otorite üzerinde etkisinden oluşan siyasal katılma, dar anlamda yalnızca seçimlere katılma olarak tanımlanabileceği gibi; geniş anlamda bürokrasi ve siyasal karar alma sürecinin her aşamasına katılım olarak da ele alınabilir. Katılma, özel kişilerin kamu etkinliklerini etkilemek üzere giriştiği yasal davranışlardan oluşur. Yurttaşların devletin çeşitli düzeylerdeki karar ve uygulamalarını etkileme eylemleri siyasal katılmayı oluşturur ve köy yöneticisinden devletin zirvesine kadar yapılan seçimler bu olgunun yalnızca bir bölümünü kapsar.
Geniş anlamıyla siyasal katılım, vatandaşların siyasi sistem karşısındaki durumlarını, tutumlarını ve davranışlarını gösteren bir kavramdır. Siyasal katılma, kişilerin siyasal ilgi, bilgi ve tutumlarının eklenmesiyle oluşur; kişinin siyasetle ilgi derecesi, kendini siyasi bakımdan etkin hissetmesi ve çevresindeki insanlara güvenmesi gibi olgularla doğrudan ilişkilidir. Siyasi davranış da belli bir süreç içerisinde gelişen ahlakın ve tutumların harekete geçirilişi şeklinde belirlenen bir ifade tarzıdır.
Siyasal katılma, vatandaşların merkezi ya da yönetsel devlet organlarının personelini yahut kararlarını etkilemek üzere kendilerince veya başkalarınca tasarlanmış hukuki (Olağan Siyasal Katılma) ya da hukuken tanınmamış yöntemlerle (Olağandışı Siyasal Katılma) başarılı ya da başarısız faaliyetlere girişmeleridir. Siyasal katılmada birey ile sistem değerleri ve süreçlerinin bütünleşmesi amaçlandığından, bu iki unsur arasında değer ve görüş birliğinin oluşturduğu uyum, birey davranışlarında siyasal sürecin devamı için uygunluk ve yaygınlık kazandıracaktır.
İnsanları siyasal katılmaya sevk eden temel nedenler kişisel bağlılık, dayanışma, çıkar ve vatandaşlık duygusudur. Kişisel bağlılığa dayanan katılımda (Uyarılmış Katılma), seçmen grupları geleneksel liderlere karşı kişisel bağlılıkları sonucu liderler tarafından yöneltilir. Dayanışmadan doğan katılım, bireyin mensup olduğu sosyal gruba (köy, dini cemaat, sınıf vb.) bağlılığını göstermek için grubun çoğunluğu yönünde katılımda bulunmasıdır. Çıkar duygusuyla katılım ise kayırma, iltimas, bayındırlık ilişkileri, eğitim hizmetleri ve af gibi beklentilerle gerçekleşir.
Bireylerin siyasete katılma yoğunlukları farklıdır; Verba ve Nie Amerika'daki araştırmalarında katılımı altı düzeyde incelemiştir: Siyasal sürece hiç katılmayanlar, sadece oy kullananlar, kişisel sınırlı katılmacılar (memurlarla ilişki kuranlar), topluluk düzeyinde katılmacılar, kampanyacılar ve siyasal partilerde görev alanlar. Baykal ise Milbrath’ın sınıflandırmasına paralel olarak siyasal katılmayı üç aşamalı ele alır: Siyasal olayları izleme, siyasal olaylar hakkında tavır takınma ve siyasal olayların içine karışma.
Milbrath eylemin zorluk derecesine göre katılmayı üç türe ayırır: İzleyici eylemleri (oy kullanmak, rozet taşımak), geçiş eylemleri (siyasal toplantıya katılmak, parasal yardımda bulunmak, memurlarla görüşmek) ve gladyatör eylemleri (partiye üye olmak, aday olmak, aktif rol almak). İzleme eylemleri bilgi edinmeyle sınırlıyken, tavır alanlar kamuoyu oluşturmayı benimser; gerçek anlamda katılım ise organların oluşumu ve etkileri üzerinde belirleyici olmayı amaçlar.