Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Adi ortaklık, Borçlar Kanunu'nun 620. maddesinde düzenlenmiştir. En temel tanımıyla iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. Bir ortaklık, kanunla düzenlenmiş diğer ticaret şirketlerinin ayırt edici niteliklerini taşımıyorsa, kanunen adi ortaklık sayılır.
Adi ortaklığın en önemli hukuki özelliği tüzel kişiliğinin bulunmamasıdır. Bu durumun doğal bir sonucu olarak adi ortaklıklar tacir sayılmazlar; ancak adi ortaklık bir ticari işletme işletiyorsa, o işletmeyi kuran ortakların kendileri tacir sıfatını kazanır.
Tüzel kişiliğin olmaması sebebiyle adi ortaklık kendi adına dava açamaz veya kendisine dava açılamaz; bu tür uyuşmazlıklarda davacı veya davalı olarak tüm ortakların yer alması gerekir. Ayrıca adi ortaklığın iflası istenemez, kendine ait bir ticaret unvanı ve bağımsız bir mal varlığı yoktur (mal varlığı iştirak halinde ortaklara aittir).
Adi ortaklıkta kazanç ve zarar paylaşımı sözleşmeyle belirlenebilir. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, her ortağın kazanç ve zarardaki payı katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir (BK m. 623/1). Sözleşmede ortakların kazanç veya zarara katılım paylarından biri belirlenmişse, bu belirleme diğerindeki payı da ifade eder.
Önemli bir istisna olarak, bir ortağın zarara katılmaksızın yalnız kazanca katılacağına ilişkin anlaşma, yalnızca katılım payı olarak emeğini koymuş olan ortaklar için geçerli kabul edilmiştir. Diğer ortaklar için böyle bir muafiyet kural olarak söz konusu olamaz.
Adi ortaklığın yönetimi konusunda, sözleşme veya kararla yönetim yalnız bir veya birkaç ortağa ya da üçüncü bir kişiye bırakılmamışsa, bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına ve yetkisine sahiptir. Ortaklığı yönetmeye yetkili ortaklardan her biri diğerlerinin katılımı olmaksızın işlem yapabilir; ancak yetkili diğer ortak, işlemin tamamlanmasından önce itiraz ederek bu işlemin yapılmasını engelleyebilir.
Türk Ticaret Kanunu m. 124 hükmüne göre ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir. Bunlardan kollektif ve komandit şirket şahıs şirketi; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ise sermaye şirketi olarak sınıflandırılır.
Tüm ticaret şirketleri tüzel kişiliği haizdir ve Türk Medeni Kanunu'nun 48. maddesi çerçevesinde bütün haklardan yararlanabilir, borçları üstlenebilirler. Her şirket türüne özgü kurallar saklı kalmak kaydıyla, TMK'nın tüzel kişilere ilişkin genel hükümleri ile BK'nın adi şirkete dair hükümleri niteliğine uygun olduğu ölçüde ticaret şirketlerine de uygulanır.
Ticaret şirketlerine sermaye olarak getirilebilecek iktisadi değerler TK m. 127'de geniş bir şekilde düzenlenmiştir. Para, alacak, kıymetli evrak, fikri mülkiyet hakları, taşınırlar, taşınmazlar, bunların kullanım hakları, ticari işletmeler, maden ruhsatnameleri ve devrolunabilen nakden değerlendirilebilir her türlü değer sermaye olarak konabilir.
Kollektif şirket, Türk Ticaret Kanunu'nun 211. maddesinde düzenlenmiştir. Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla, gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlandırılmamış olan şirket türüdür.
Kollektif şirketlerde ortakların sorumluluğu sınırsız olduğundan, alacağını şirketten tahsil edemeyen alacaklılar doğrudan ortakların mal varlığına müracaat edebilirler. Bu riskli yapı nedeniyle günümüz ticari hayatında çok fazla tercih edilen bir ortaklık tipi değildir.
Kollektif şirkete yalnızca gerçek kişiler ortak olabilir ve tek kişilik kollektif şirkete izin verilmemiştir. Şirket sözleşmesi yazılı yapılmalı, imzalar noter tarafından onaylanmalı ya da ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda atılmalıdır. Tüzel kişiliği bulunduğu için dava açabilir, dava edilebilir ve tacir sıfatını haizdir.
Komandit şirket, TK m. 304 ve devamında düzenlenmiştir. Ticari bir işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulan, şirket alacaklılarına karşı ortaklardan bir veya birkaçının sorumluluğu sınırlandırılmamış (komandite) ve diğer ortak veya ortakların sorumluluğu belirli bir sermaye ile sınırlandırılmış (komanditer) olan şirket türüdür.
Komandit şirkette iki farklı sorumluluk rejimine tabi ortak grubu bulunmaktadır. Sorumluluğu sınırsız olan komandite ortakların mutlaka gerçek kişi olması gerekirken; sorumluluğu koyduğu sermaye ile sınırlı olan komanditer ortaklar tüzel kişi de olabilirler.
Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, komandit şirketler hakkında da bu bölümdeki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla kollektif şirkete dair kanun maddeleri uygulanır (TK m. 305). Bu yönüyle komandit şirket şahıs şirketleri kategorisinde yer almaktadır.