← Ünite 9
Dijital Video

Ünite 9: Sanat Tarihini Hatırlamak

Adnan Turani'nin Sanat Görüşü
Turani, 1979 tarihli çalışmasında sanat eserini toplum ve sanatçı ikilisinin ortak malı olarak tanımlar. Sanatçının kişisel fantezisinin toplumun kültürel yapısıyla sentezlendiğini savunur.
Buzul Çağı Sanatı
Bu dönemde hayvanlar optik görüntüye göre resmedilirken, insanlar şematik çizgilerle ifade edilmiştir. İnsan uzuvları, idrak durumuna göre yan yana sıralanmıştır.
Arkaik Üslubun Doğuşu
İnsan topluluklarının siteleşmesi ve iş bölümünün başlamasıyla ortaya çıkmıştır. Bu dönemde sanatçı, teknik yetkinlik kazanmış ve geometrik ölçüleri kullanmaya başlamıştır.
Saray Mimarisi Örnekleri
Klasik dönemde gelişen dışa açık saray mimarisine Osmanlı'nın Topkapı Sarayı, İtalya'nın Rönesans palazzoları ve Hindistan'ın Raca sarayları örnek gösterilir.

Anahtar Kavramlar

Diyalektik İlişkiSanatın toplumla girdiği karşılıklı etkileşim sürecidir. Sanat eseri toplumu, toplum da sanatçıyı şekillendirir; örneğin Mısır mimarisinin Yunan mimarisinden farklı olması, toplumların dünya görüşlerinin sanata yansımasıdır.
EstetikGüzellik ve sanatla meşgul olan ancak sadece sanatla sınırlı olmayan felsefi disiplindir. Doğal güzellik ve yüce olan fenomenleri de kapsar; sanat felsefesinden bu genişliği ile ayrılır.
Primitif Halk SanatıYağma kültüründen sitenin doğuşuna kadar geçen süreçte, devletleşmemiş toplulukların ürettiği sanattır. Anıtsal değildir ve şematik bir anlatım dili kullanır.
Arkaik ÜslupAnıtsal sanatların ilk aşamasıdır. İş bölümü ve teknik yetkinliğin geliştiği, geometrik ölçülerin kullanıldığı, yazı ile resmin iç içe geçtiği dönemdir.
Klasik ÜslupArkaik ile barok dönem arasında yer alan, kuralcı ve idealize edilmiş sanat anlayışıdır. İnsan anatomisinin optik gözleme dayandığı ve dünyevi egemenliğin vurgulandığı bir dönemdir.
Optik GörüntüSanatçının gördüğü nesneyi olduğu gibi, ışık ve gölge değerleriyle yansıtmasıdır. Klasik üslupta bu, anatomi bilgisinin temelini oluşturur.
Şematik AnlatımNesnelerin optik gerçekliğinden ziyade, sanatçının zihnindeki mantıksal şemaya göre çizilmesidir. Primitif sanatta insan figürlerinin çizgi halinde gösterilmesi buna örnektir.
Frontal DuruşHeykellerin cepheden, simetrik ve tek bir yöne bakacak şekilde tasarlanmasıdır. Arkaik heykelin en belirgin özelliklerinden biridir.
Stereometrik Yapıİç mekânın formunun dışa yansımasıdır. Klasik mimaride, binanın iç hacminin dışarıdan algılanabildiği düzenlemeleri ifade eder.
Piramidal KompozisyonResim sanatında figürlerin bir üçgen formuna yerleştirilerek dengelenmesidir. Klasik üslup resimlerinde düzeni sağlamak için kullanılan önemli bir tekniktir.
Natüralist-Hercik TavırSanat eserinde figürün idealize edilmiş ancak dünyevi bir güçle betimlenmesidir. Kral sembolünden, halkına bakan egemen insan tipine geçişi ifade eder.
Renk PerspektifiMekân derinliğini renk tonlarıyla sağlama yöntemidir. Klasik üslupta mekân, renk perspektifinden ziyade çizgi perspektifi ile hacimleştirilmiştir.

Diğer Önemli Bilgiler

Peter Gilgen ve Estetik

2011 yılında estetiğin farklı kullanımlarına dikkat çeken Gilgen, estetik ile sanat felsefesinin birbirinden ayrılması gerektiğini savunmuştur.

Primitif Sanatın Konuları

Av ve savaş sahneleri, hayvan sürüleri ve dini danslar bu dönemin temel konularıdır. Cinsel uzuvların vurgulanması ilk kez bu halklarda görülmüştür.

Arkaik Heykelde Bukle Düzeni

Saç ve sakallarda görülen bukleli veya taramalı biçimler, doğa gözlemi ile mantıklı biçimlendirmenin yan yana yürüdüğü bir aşamayı temsil eder.

Klasik Heykelde İfade

Arkaik dönemdeki tanrısal ve duygusal ifadeler yerini, kendine hâkim, iç dünyasını dışa vurmayan dünyevi insan tipine bırakmıştır.

Kültür Dönemleri

İnsanlık tarihi yağma kültürü, tarım kültürü ve bilimsel teknoloji kültürü olmak üzere üç ana bölüme ayrılır. Her geçiş büyük toplumsal değişimleri beraberinde getirmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Primitif, Arkaik ve Klasik dönemlerin temel özelliklerini birbiriyle karıştırmayın; özellikle 'şematik' (Primitif) ve 'optik/idealize' (Klasik) ayrımına dikkat edin.
  • Arkaik üslubun 'anıtsal sanatların ilk aşaması' olduğunu unutmayın; bu dönem primitif ile klasik arasında bir köprüdür.
  • Klasik üslupta 'frontal duruşun terk edildiğini' ve 'asimetrik yapının' benimsendiğini mutlaka not edin, sınavda sıkça sorulur.
  • Estetik ve sanat felsefesinin 18. yüzyıldan sonra birbirinin yerine kullanılmaya başlandığını, ancak kavramsal olarak farklı olduklarını hatırlayın.
  • Adnan Turani'nin sanatçı ve toplum ikilisine dair görüşlerini, sanatın toplumsal bir ürün olduğu bağlamında değerlendirin.
  • Mimari özelliklerde 'iç mekân-dış mekân' ilişkisinin arkaik dönemde kapalı, klasik dönemde ise açık (stereometrik) olduğunu vurgulayın.