← Ünite 1
Medya Etiği

Ünite 1: Felsefe Kavramı

M.Ö. 6. Yüzyıl İyonya Mucizesi
Bugünkü İzmir, Aydın ve çevresindeki adalarda M.Ö. 600 yıllarında ortaya çıkan İyonya düşünürleri, dünya tarihindeki ilk bağımsız felsefi düşünceyi başlatmışlardır. Onları diğer antik toplumlardan ayıran en büyük özellik, düşüncelerini dini ve mistik önkabullerden tamamen arındırmış olmalarıdır.
Johannes Gutenberg ve Matbaanın İcadı
Miladi takvimde 15. yüzyılın ortalarında Johannes Gutenberg'in Avrupa'da matbaayı kurması ve tipografik baskı tekniğini bulması uygarlık tarihinin en büyük dönüm noktalarından biridir. Bazı Batılı tarihçiler bu buluşu Ortaçağ'ın bitimi ve Yeniçağ'ın başlangıcı olarak kabul ederler.
Socrates'in Felsefeyi Yere İndirmesi
Antik Roma'lı düşünür Cicero, Socrates için 'felsefeyi gökten yere indirmiştir' ifadesini kullanmıştır. Bu ifade, felsefenin doğa araştırmalarından (fizik dünya) uzaklaşıp tamamen insanı, toplumu ve ahlakı merkeze alan bir yapıya bürünmesini simgelemektedir.
Socrates'in Köle İle Bilgi Deneyi
Socrates'in epistemoloji alanındaki 'a priori' (doğuştan gelen bilgi) tezini kanıtlamak için kullandığı ünlü yöntemdir. Socrates, hiçbir matematik eğitimi almamış bir köleye ustaca sorular sorarak geometri problemi çözdürmüş ve bilginin zihinde doğuştan var olduğunu savunmuştur.

Anahtar Kavramlar

FelsefeKelime anlamı olarak bilgiyi sevmek ve bilginin peşinden koşmak demektir. Phileo ve sophia kelimelerinin birleşiminden oluşan felsefe, evreni ve varlığı bir bütün olarak ele alan insanoğlunun ortaya koyduğu ilk tümel bilgidir.
İonyaBugünkü İzmir ve Aydın illeri ile karşılarındaki adalarda M.Ö. 6. yüzyılda yer alan, felsefenin doğduğu coğrafi bölgedir. Buradaki düşünürler doğayı mistik ve dini önkabullerden sıyrılarak özgürce araştırmışlardır.
Doğa FelsefecileriM.Ö. 6. yüzyılda İyonya'da ortaya çıkan ve ilk ilgi alanı 'varlık' sorunsalı olan felsefecilerdir. Yapıtlarının tamamı doğa ve maddenin temel yapı taşları üzerinedir.
EudaimoniaSocrates felsefesinde mutluluk anlamına gelen kavramdır. Socrates'e göre eudaimonia'yı sağlayan erdemlilik, erdemi sağlayan ise bilgidir.
A PrioriDeneyden önce gelen, bilgilerin doğuştan olduğunu savunan epistemolojik kavramdır. Socrates'in köleye geometri problemi çözdürmesi bu duruma örnek gösterilir.
MetafizikEski Yunanca'da fizik ötesi ya da fizikten sonra gelen anlamına gelen ve felsefenin temel çalışma alanlarından birini oluşturan daldır.
EpistemolojiBilgi ve bilgi kuramları ile ilgilenen felsefe dalıdır. Bilginin kaynağını, doğruluğunu ve nasıl elde edildiğini sorgular.
EstetikGüzelliğin anlamı, görünümü ve sanatsal değerler ile ilgilenen felsefenin bir dalıdır.
EtikAhlak felsefesi anlamına gelir. Ahlaki değerlerin oluşumunu, doğru ile yanlışın ilkelerini ve ahlak olgusu üzerinde felsefi düşünme sürecini inceler.
Ahlakİnsanın yaşam sürecinde hem toplumsal hem de kişisel vicdanıyla ilgili olan, toplumdan topluma değişiklik gösteren göreceli ve toplumsal bir olgudur.
Toplumsallaşmaİnsanın toplumsal bir varlık olarak yaşamasını ve yetişmesini sağlayan, duygu ve düşüncelerin öğrenme ve taklit yollarıyla kültürel bütünleşme sağladığı süreçtir.

Diğer Önemli Bilgiler

Jon Nuttall ve Ahlak Tanımı

Yazar Jon Nuttall, 'Ahlak Üzerine Tartışmalar' adlı eserinde ahlakın yanlış ve doğru, iyi ve kötü, erdem ve kusur ile değerlendirme yapma süreci olduğunu belirtir. Etik ise bu ahlaki tutumlar ardında yatan yargıları analiz eden felsefe dalıdır.

Cevdet Perin ve İnsan Tutuculuğu

Cevdet Perin 'Tarih Boyunca Düşünce ve Basın Özgürlüğü' adlı eserinde, insan topluluklarının ne kadar kültürlü olurlarsa olsunlar tutucu olduğunu vurgular. İnsan zihni zorlukla karşılaşmaktan korkar ve geleneksel fikirleri, töreleri değiştirecek statükocu akımlara içgüdüsel olarak direnir.

Sadık Güneş ve Toplumsallaşma

Sadık Güneş 'Medya ve Kültür' kitabında, psikolojik, antropolojik ve sosyolojik yaklaşımların toplumsallaşmaya farklı açılardan baktığını belirtir. Ancak sonuçta duygu ve düşüncelerin öğrenme ve taklit yoluyla ahlak kavramında odaklaşarak kültürel bütünleşmeyi sağladığını ifade eder.

Meslek Etiğinin Sekülerleşmesi

Ortaçağ'da mesleki etik değerler geniş ölçüde örf, adet, gelenek ve mistik kutsal değerler şeklinde görülürken; Rönesans, reformasyon ve sanayi devrimi sonrasında nesnelleşmiş ve sekülerleşmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Felsefenin kelime anlamının 'bilgiye olan sevgi' (phileo + sophia) olduğunu ve ilk kez İyonya'da ortaya çıktığını sınavda karıştırmayın.
  • İonya felsefesinin en büyük ayırt edici özelliğinin 'mistik ve dini önkabullerden sıyrılarak varlığı incelemesi' olduğunu unutmayın.
  • Socrates öncesi felsefenin odağının 'doğa/varlık' olduğunu, Socrates ile birlikte odak noktasının 'insan ve toplum'a kaydığını kesinlikle ezberleyin.
  • Cicero'nun Socrates için söylediği 'felsefeyi gökten yere indirmiştir' sözünün sınavda sık sorulan bir referans olduğunu unutmayın.
  • Ahlakın 'toplumsal bir olgu', etiğin ise 'ahlak felsefesi (felsefi düşünme alanı)' olduğunu ifade eden ayrıma dikkat edin.
  • Socrates'in 'eudaimonia' (mutluluk) kavramını erdem ve bilgi ile ilişkilendirdiğini, bilginin ise 'a priori' (doğuştan) olduğunu savunduğunu unutmayın.
  • Gutenberg'in matbaayı buluşunun 15. yüzyılda gerçekleştiğini ve bazı tarihçilerca Yeniçağ'ın başlangıcı sayıldığını aklınızda tutun.
  • İnsanların statükoyu koruma eğiliminde olduğunu ve düşünce bakımından yeniliklere direnç gösterdiğini belirten sosyolojik saptamayı göz ardı etmeyin.