← Ünite 11
Medya Etiği

Ünite 11: Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (Tgc) ve Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi

TGC'nin Kuruluş Tarihi ve Resmi Başvurusu
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, 10 Haziran 1946 günü İstanbul Valiliği’ne verilen resmi dilekçe ile kurulmuş ve tüzüğü dönemin Cumhuriyet gazetesinde yayımlanmıştır.
Kurucu Heyet Üyeleri
Cemiyetin kuruluşunda öncülük eden kurucu heyet Sedat Simavi, Sadun Galip Savcı, Cihat Baban, Hayri Alpar ve Sait Kesler isimlerinden oluşmaktadır.
Kuruluş Sermayesi ve Dönemin Kuru
Cemiyetin sıfır olan kasasına Sedat Simavi 5.000 Türk Lirası bağışta bulunmuştur; o dönemde 1 ABD Doları yaklaşık iki buçuk liradan işlem görmekteydi.
İsim Değişikliği ve 'Türkiye' Unvanı
Cemiyetin adının başına 'Türkiye' kelimesinin eklenmesi süreci 8 Mart 1988'de başlamış, Bakanlar Kurulu'nun 12 Haziran 1993 tarihli kararıyla onaylanarak 23 Ağustos 1993'te tebliğ edilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC)1946 yılında İstanbul'da Sedat Simavi ve arkadaşları tarafından kurulan, basın alanındaki Türkiye'nin en eski ve isteğe bağlı ilk meslek örgütüdür. Basın çalışanlarının haklarını korumak, sosyal yardımlarda bulunmak ve meslek ilkelerini gözetmek amacıyla kurulmuştur.
Basın BirliğiTürkiye'de gazetecilik alanında denetim görevi üstlenmiş ancak daha sonra ani bir hükümet girişimiyle yasal olarak ortadan kaldırılmış/lağvedilmiş resmi mesleki yapıdır. Bu birliğin kapanması gazetecilerin kendi özgür girişimleriyle TGC'yi kurmasına yol açmıştır.
Balotaj KuruluTürkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin tüzüğünde belirtilen 5 temel çalışma organından biridir ve cemiyete üyelik işlemlerinin yürütülmesinde ve denetlenmesinde görev alır.
Onur KuruluTGC çalışma organları arasında yer alan, meslek ahlak kurallarına aykırı hareket eden üyeler hakkında disiplin ve etik değerlendirmeleri yapan kuruludur.
Asıl ÜyeBasın, yayın ve internet haber sitelerinde 212 ve 5953 sayılı yasalara bağlı olarak en az iki yıldır sürekli çalışan ya da basın kartı taşıyan kişilerin TGC'deki temel üyelik statüsüdür.
Onursal ÜyeBasın mesleğine, bilime veya sanata seçkin hizmetler sunmuş kişiler ile gazetecilik fakültesi öğretim üyelerine verilen ve toplam sayısı asıl üyelerin yüzde üçünü aşamayan özel üyelik türüdür.
Basın SenatosuTGC bünyesinde meslek ilkelerinin korunması ve medyadaki yozlaşmanın önlenmesi amacıyla 1997 tüzük değişikliğiyle oluşturulan danışma ve karar organıdır.
Meslek İlkelerini İzleme KomitesiTGC bünyesinde kurulan ve Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi taslağını hazırlamakla görevli olan yardımcı komitedir.
Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk BildirgesiMedyada yaşanan yozlaşma ve ilkelerdeki aşınmayı önlemek amacıyla ulusal/uluslararası metinler incelenerek 1998 yılında TGC tarafından kabul edilen kapsamlı meslek etiği kitapçığıdır.
BabıaliGeçmişte Türk basınının kalp atışlarının attığı, gazete ve yayınevlerinin yoğun olarak bulunduğu İstanbul'daki tarihi bölgedir; TGC faaliyetlerini bu merkezde sürdürmüştür.
Basın Kartı YönetmeliğiGazeteci kimliğinin yasal olarak tanımlanmasında referans kabul edilen, basın kartı almaya hak kazanan meslek mensuplarının özelliklerini belirleyen yönetmeliktir.

Diğer Önemli Bilgiler

Basın Senatosu ve Komitenin Kuruluşu

19 Kasım 1997 tarihindeki olağanüstü tüzük genel kurulunda alınan kararla Basın Senatosu kurulmuş ve Meslek İlkelerini İzleme Komitesi faaliyete geçirilmiştir.

Bildirgenin Kabul Edildiği Tarih

Geniş katılımlı senato toplantıları, üniversite ve sivil toplum örgütleriyle yapılan istişareler sonucunda hazırlanan Hak ve Sorumluluk Bildirgesi, 18 Kasım 1998'de Yönetim Kurulu tarafından kabul edilmiştir.

Onursal Üyelik Oy Çoğunluğu Şartı

TGC'de onursal üyelik kararı alınabilmesi için Yönetim Kurulu'nun tam sayı ile toplanması ve en az beşte dört çoğunluk (9 oy) sağlaması zorunludur.

Basın Kartı Yönetmeliği'nin Yürürlük Tarihi

Halihazırda gazeteci kimliğinin yasal referansı olan güncel Basın Kartı Yönetmeliği, 23 Mart 2001 tarihinde Resmi Gazete'nin 24351’inci sayısında yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • TGC'nin kuruluş tarihi (10 Haziran 1946) ve kurucuları (Sedat Simavi, Sadun Galip Savcı vb.) sınavda sıkça karıştırılan detaylardır, unutmayınız.
  • Cemiyetin adının başına 'Türkiye' unvanının eklendiği tarih 1993'tür (Bakanlar Kurulu kararı 12 Haziran 1993, tebliğ 23 Ağustos 1993); tarihleri karıştırmayın.
  • TGC çalışma organları (Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetim Kurulu, Onur Kurulu, Balotaj Kurulu) eksiksiz bilinmelidir, araya çeldirici organlar konulabilir.
  • Onursal üyelik için Yönetim Kurulu'nda aranan oy oranının 'beşte dört (9 oy)' olduğu bilgisi sayısal soru potansiyeli taşır.
  • Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi'nin kabul tarihinin 18 Kasım 1998 olduğunu ve arkasında Basın Senatosu ile Meslek İlkelerini İzleme Komitesi olduğunu unutmayın.
  • Asıl üyelik için yasalarda (212 ve 5953 sayılı yasalar) belirtilen en az 'iki yıl' süre şartına sınavda dikkat edin.