← Ünite 4
Medya Etiği

Ünite 4: Liberal Kuram ve Basın

La Gazette'in Fransa'daki Yayım Serüveni
1631 yılında Fransa'da yayımlanmaya başlayan La Gazette, başlangıçta Anglo-Sakson dünyadaki ekonomik ve özgürlükçü gazete modelinden farklı olarak siyasal bir enstrüman olarak ortaya çıkmış ve 1762 yılında hükümetin resmi organı haline gelmiştir.
John Milton'ın Areopagitica Eseri
1644 yılında Londra'da yayımlanan Areopagitica, dünyada liberal ve özgür düşünce ile bunların ifade edilebilirliği konusunda ortaya konulmuş en önemli yapıtlardan biri olup 'gerçeğin ortaya çıkma süreci' ilkesini içermektedir.
Thomas Paine'in Rights of Man Eseri
1791 yılında yayımlanan 'İnsan Hakları' (Rights of Man) adlı eser, devletin eylemlerinin mümkün olduğunca kısıtlanmasını savunan ve anarşizme varan liberal bir devlet söylemiyle dikkat çeken önemli bir metindir.
Virginia Haklar Bildirisi'nin 12. Maddesi
1776 yılında kabul edilen ve Thomas Jefferson tarafından kaleme alınan Virginia Haklar Bildirisi'nin 12. maddesi, basın özgürlüğünün özgürlüklerin büyük kalelerinden biri olduğunu ve müstebit hükümetler dışında kimse tarafından kısıdalanamayacağını hükme bağlar.

Anahtar Kavramlar

LiberalizmBatı'da yaklaşık 300 yıllık süreçte gelişen, bireyi, insan aklını, ekonomik ve düşünsel özgürlüğü merkeze alan siyasal ve felsefi akımdır. Örneğin Adam Smith'in 'bırakınız yapsınlar bırakınız geçsinler' anlayışı bu akımın temel felsefesini yansıtır.
Görünmeyen El (Piyasanın Görünmeyen Eli)Piyasaya dışarıdan ve devlet eliyle müdahale edilmemesi gerektiğini, serbest piyasa koşullarının kendi kendini düzenleyerek en doğru ve adil sonuca ulaştıracağını savunan liberal ekonomik ilkedir.
Cogito Ergo Sum (Düşünüyorum o halde varım)Descartes'ın insan varlığının akıl ve düşünce yoluyla gerçekleştiğini ifade eden felsefi deyişidir. Bu anlayış Rönesans ile birlikte insan aklının değer kazanmasının temel dayanağı olmuştur.
Gerçeğin Ortaya Çıkma Süreci (Self-righting process)John Milton tarafından ortaya atılan, dışarıdan müdahale olmaksızın tüm düşüncelerin serbestçe dolaşımı sonucunda pazar ortamından mutlaka doğru olanın galip çıkacağını savunan klasik liberal görüştür.
Burjuva DemokrasisiFeodalizmin yıkılmasından sonra Avrupa'da yükselen burjuva sınıfının kültürü ile paralel olarak gelişen, gazete okuma alışkanlığının ve özgürlük taleplerinin artış gösterdiği demokratik yaşam biçimidir.
Dördüncü Güç (Basın)Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin yanı sıra toplumu denetleme ve kamuoyu oluşturma işlevi gören basının demokratik sistemlerdeki konumunu ifade eden kavramdır.
Virginia Haklar Bildirisi (The Virginia Bill of Rights)Thomas Jefferson tarafından kaleme alınan ve 1776'da kabul edilen, basının sahip olması gereken özgürlüğü yasal olarak tanımlayan ve müstebit hükümetler haricinde kısıdalanamayacağını belirten tarihsel belgedir.
Amerikan Anayasası İlk Değişiklik Maddesi (First Amendment)15 Aralık 1791 tarihinde yürürlüğe giren ve Kongre'nin söz ve basın özgürlüğünü kısıtlayıcı hiçbir yasa yapamayacağını garanti altına alan ABD anayasa maddesidir.
İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi1789 Fransız Devrimi sonrasında kabul edilen, her yurttaşın özgürce konuşup yazabileceğini ve basım yapabileceğini belirten ancak yasada öngörülen hallerde kötüye kullanımdan sorumlu tutulacağını öngören belgedir.
Müstebit HükümetBaskıcı, otoriter ve teokratik ya da mutlakiyetçi nitelikte olan, halkın temel hak ve özgürlüklerini kısıtlayan yönetim biçimidir. Virginia Haklar Bildirisi'ne göre basın özgürlüğünü ancak bu tür hükümetler kısıtlayabilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Amerikan Anayasası İlk Değişiklik Maddesi

15 Aralık 1791 tarihinde kabul edilen First Amendment (İlk Değişiklik Maddesi) ile ABD Kongresi'nin söz ve basın özgürlüğünü kısıtlayıcı yasa yapamayacağı kuralı anayasal güvenceye bağlanmıştır.

Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'nin 11. Maddesi

26 Ağustos 1789 tarihli bildirgenin 11. maddesi, düşünce ve kanaatlerin özgürce iletilmesini insanın en değerli haklarından biri sayarken, yasada öngörülen hallerde bu özgürlüğün kötüye kullanımından doğan sorumlulukları da tanımlamıştır.

Osmanlı'daki Resmi Gazete Örnekleri

II. Mahmut'un emriyle saray tarafından çıkarılan Le Monitor Ottoman ve Takvim-i Vakayi gazeteleri, Fransa'daki La Gazette'nin sonradan resmi yayın organı haline gelmesi süreciyle benzerlik gösteren tarihi uygulamalardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Adam Smith ile 'Ulusların Zenginliği' ve 'Bırakınız yapsınlar bırakınız geçsinler' özdeşliğini sınavda karıştırmayın; Smith ahlak felsefecisi ve ekonomisttir.
  • John Milton'ın 'Areopagitica' (1644) eseri ile 'gerçeğin ortaya çıkma süreci' kavramının klasik liberalizmin temeli olduğunu unutmayın.
  • Virginia Haklar Bildirisi 1776 yılında Thomas Jefferson tarafından yazılmıştır ve 12. maddesinde basın özgürlüğünü ele alır.
  • Amerikan Anayasası İlk Değişiklik Maddesi'nin tarihi 15 Aralık 1791'dir; bu tarih Fransız Devrimi (1789) ile karıştırılmamalıdır.
  • Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'nin tarihinin 26 Ağustos 1789 olduğunu ve 11. maddede basın özgürlüğünü düzenlediğini mutlaka ezberleyin.
  • La Gazette'in Fransa'da başlangıçta siyasal bir enstrüman iken sonradan resmi gazete haline geldiğini, Anglo-Sakson basından bu yönüyle ayrıldığını unutmayın.
  • Descartes'ın 'Cogito Ergo Sum' deyişinin liberalizmin insan aklını merkeze alan felsefi dayanağı olduğunu göz ardı etmeyin.