← Ünite 5
Medya Etiği

Ünite 5: Otoriter ve Totaliter Rejimlerde Basın

1917 Ekim Devrimi ve Sovyet Basını
1917 Ekim Devrimi sonrasında Sovyetler Birliği'nde kurulan rejim, basını proleterya ve partinin hizmetinde bir propaganda aracı haline getirmiştir. Lenin, liberal basın özgürlüğünü zenginlerin hakkı olarak nitelendirmiş ve basının devleti koruma misyonu üstlenmesini sağlamıştır.
Mussolini ve Faşist Basın Kararnamesi
İtalyan faşizminin lideri Benito Mussolini, 1928 yılında çıkarılan kararname ile gazeteciliği meslek siciline kayıtlı olma şartına bağlamıştır. Bu sayede faşist parti, İtalyan basını üzerinde mutlak bir egemenlik ve denetim kurmuştur.
Hitler ve Weimar Anayasası'nın Askıya Alınması
Almanya'da iktidara gelen Adolf Hitler, 28 Şubat 1933 tarihinde yayımladığı 'Halkın ve Devletin Korunmasına Dair Kararname' ile Weimar Anayasası'nın 118. maddesinde yer alan söz ve basın özgürlüğüne ilişkin hakları tamamen yürürlükten kaldırmıştır.
Joseph Goebbels ve Propaganda Bakanlığı
Nazi Partisi'nin önde gelen bakanlarından ve Hitler'in son şansölyesi olan Joseph Goebbels, hükümette Aydınlanma ve Propaganda Bakanlığı görevini uzun seneler yürüterek Almanya'da radyo ve gazeteler yoluyla Nazi propagandasını en üst düzeyde yönetmiştir.

Anahtar Kavramlar

Otoriter RejimBireysel özgürlüklerin kısıtlandığı, iktidarın tek bir elde toplandığı ve toplumun her kesiminin baskı altında tutulduğu yönetim biçimidir. Metne göre İtalya'daki Mussolini yönetimi buna örnektir.
Totaliter RejimBireylerin hak ve özgürlüklerinin tamamen yok sayıldığı, toplumun bir kitle olarak görülüp devletin amaçları doğrultusunda topyekûn kontrol edildiği rejimdir. Sovyetler Birliği bu modelin en tipik örneğidir.
DiktatörlükSiyasi yetkilerin tek bir kişinin veya dar bir grubun elinde toplandığı, denge ve denetleme mekanizmalarının bulunmadığı baskıcı yönetim biçimidir. Sovyet proleterya diktatoryası buna bir örnektir.
ÜtopyaGerçekte var olmayan, ideal bir toplum ve devlet düzenini tasarlayan kurgusal düşünce eserleridir. Thomas More'un 'Utopia' adlı eseri bu kavramın en bilinen edebi örneklerindendir.
LeviathanThomas Hobbes'un kutsal kitapta geçen bir su canavarına benzeterek devleti tanımladığı ünlü eseridir. Devletin bireylerin bazı özgürlüklerini kısıtlarken en temel hak olan yaşam hakkını garanti altına aldığını savunur.
Homo Homini LupusThomas Hobbes'un insan doğasını açıklamakta kullandığı 'insan insanın kurdudur' anlamına gelen deyiştir. İnsanın doğal yaşamda karşı karşıya olduğu tehlikeleri ve devlet zorunluluğunu ifade eder.
Basın OdalarıOtoriter rejimlerde gazetecilerin mesleki sicillerinin tutulduğu ve iktidarın basın üzerinde mutlak denetim kurmasını sağlayan resmi birliklerdir. Faşist İtalya'da bu odalara üye olmayanlar çalışamamıştır.
Yazı İşleri Müdürleri Kanunu (Schriftleitergesetz)Nazi Almanyası'nda 4 Ekim 1933'te çıkarılan ve yazı işleri müdürlerinin devlet çıkarlarını korumasını ve nasyonal-sosyalist rejime destek vermesini emreden kanundur.
Prens (Il Principe)Niccolo Machiavelli'nin İtalyan birliğinin kurulması amacıyla yazdığı ve yöneticinin devleti tutmak için her türlü metodu denemesi gerektiğini savunduğu kitaptır.
Liberal KuramBatı düşünce sisteminde bireysel hakları, özgürlükleri ve piyasa ekonomisini savunan, 20. yüzyılda otoriter ve totaliter akımlar tarafından yoğun eleştiriye uğrayan kuramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Thomas Hobbes'un Leviathan Eseri (1651)

Thomas Hobbes tarafından 1651 yılında Londra'da yayımlanan 'Leviathan', devleti kutsal kitapta geçen bir su canavarına benzetmektedir. Eser, bir yandan devleti eleştirirken diğer yandan insanın yaşam hakkını koruması için devletin kaçınılmaz olduğunu savunur.

Sovyetler Birliği'nin İki Temel Gazetesi: İzvestia ve Pravda

Sovyetler Birliği döneminde toplumdan uzaklaşan ve sadece parti propagandasına odaklanan basının en tipik örnekleri İzvestia ve Pravda gazeteleridir. Bu basın organları, komünist partinin kitleleri eğitme ve örgütleme işlevini yerine getirmiştir.

Yazı İşleri Müdürleri Kanunu (4 Ekim 1933)

Nazi Almanyası'nda Hitler'in emriyle 4 Ekim 1933'te çıkarılan bu kanun, yazı işleri müdürlerine gazetelerde yayımlanacak her türlü materyalde nasyonal-sosyalist rejimi destekleme ve devlet çıkarlarını gözetme zorunluluğu getirmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sovyetler Birliği'nin propaganda gazeteleri olan 'İzvestia' ve 'Pravda' isimlerini mutlaka ezberleyin; soru olarak gelme ihtimali yüksektir.
  • Thomas Hobbes ve 'Leviathan' eseri ile Thomas More ve 'Utopia' eserinin yazarlarını ve ana temalarını karıştırmamaya özen gösterin.
  • Mussolini'nin basın politikası için 'Basın Odaları ve 1928 kararnamesi' detayına dikkat edin; bu uygulama İtalya'daki faşist kontrolün anahtarıdır.
  • Hitler'in çıkardığı 4 Ekim 1933 tarihli 'Yazı İşleri Müdürleri Kanunu' (Schriftleitergesetz) ile basın üzerindeki Nazi denetiminin yasallaştığını unutmayın.
  • Lenin'in liberal basın öğretisine yönelik temel eleştirisinin 'bu hakkın sadece zenginlere ait olduğu' argümanına dayandığını not edin.
  • Faşist ideolojide bireyin devletin amacı değil, devletin lütfuyla var olan bir 'araç' kabul edildiğini (Rocco'nun görüşü) sınavda karıştırmayın.