← Ünite 12
Medya Endüstrisi

Ünite 12: Medya Endüstrisi ve Halkla İlişkiler

Sümerler'in İlk Bülteni (MÖ 1800)
Dünyadaki ilk halkla ilişkiler olayı olarak kabul edilmektedir. Sümerler çivi yazısını bulduktan sonra çiftçiler için bilgilendirici bültenler yayınlamaya başlamışlardır.
Türkiye'de İlk Halkla İlişkiler Derneği (1972)
Türkiye'de mesleki örgütlenmenin ilk adımı olarak 1972 yılında kurulmuştur. Kurucuları arasında Alaeddin Asna, Ahmet Ramazanoğlu ve Necdet Günkut gibi önemli isimler yer almaktadır.
İlk Türk Halkla İlişkiler Şirketi: A&B (1974)
Türkiye'de bağımsız halkla ilişkiler ajansçılığının temeli Alaeddin Asna tarafından 1974 yılında kurulan A&B şirketi ile atılmıştır.
Ankara Üniversitesi'nde İlk Ders (1966)
Türkiye'de üniversite düzeyinde ilk halkla ilişkiler dersi 1966 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın Yayın Yüksek Okulu'nda Alaeddin Asna tarafından verilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Halkla İlişkiler (PR)Kurumların kültürü ile kitle iletişim araçlarını kullanarak hedef kitleleri arasında güvenilir bir iletişim ortamı yaratma, kurum imaj ve itibarını oluşturma sürecidir. Örneğin, bir holdingin toplumsal sorumluluk projeleriyle halkın güvenini kazanması bu kapsamdadır.
Medya YönetimiHalkla ilişkiler çalışanlarının yazılı, görsel ve elektronik medya kuruluşlarıyla açık, güvenilir ve sürekli ilişkiler kurarak kurumun medyada doğru şekilde yer almasını sağlama sürecidir. Örneğin, bir kriz anında doğru basın bülteninin gazetecilere ulaştırılması medya yönetimdir.
Basın Ajansı / Tanıtım ModeliJames Grunig'in modellerinden biri olup, gerçeğin önemsenmediği, manipülasyon teknikleriyle her yolla medyada yer bulmayı amaçlayan tek yönlü iletişim modelidir. Örneğin, P.T. Barnum'un sanatçıları kullanarak gösteriler düzenlemesi bu modele girer.
Kamuoyunu Bilgilendirme ModeliIvy Lee'nin öncülük ettiği, kurum hakkında doğru ve nesnel bilgilerin kamuoyuna iletilerek aydınlatılmasını amaçlayan tek yönlü iletişim modelidir. Örneğin, bir kömür grevinde şirket adına basına doğru bilgi bültenleri dağıtılması bu modeli yansıtır.
Çift Yönlü Asimetrik ModelEdward L. Bernays'ın geliştirdiği, kamuoyu araştırmalarından yararlanarak hedef kitleyi kurumun istediği yönde davranmaya ikna etmeyi amaçlayan bilimsel ancak dengesiz iletişim modelidir. Örneğin, kamuoyu araştırması yapıp tüketiciyi bir ürünü almaya ikna etmeye çalışmak böyledir.
Çift Yönlü Simetrik ModelAraştırma ve diyalogun ikna etmek için değil, karşılıklı anlayışı geliştirmek ve çatışmaları yönetmek için kullanıldığı çağdaş halkla ilişkiler modelidir. Örneğin, internet üzerinden müşteri geri bildirimleri alınıp hem kurum politikasının hem müşteri tutumunun değişebilmesi buna örnektir.
Basın BülteniKuruluşların faaliyetlerini basına düzenli olarak duyurmak amacıyla hazırladıkları, 5N1K kuralına uygun ve objektif evraklardır. Örneğin, bir şirketin yeni fabrika açılışını basına tek sayfalık metinle bildirmesi.
Basın ToplantısıBir konuda kamuoyunu bilgilendirmek veya büyük bir gelişmeyi duyurmak amacıyla gazetecilerin davet edildiği, genellikle 10:00-12:00 saatleri arasında düzenlenen etkinliktir. Örneğin, yeni bir ürün lansmanı için otelde gazetecilerin toplanması.
Basın ResepsiyonuKurumlar tarafından basın mensuplarıyla olan ilişkileri geliştirmek ve güven kazanmak amacıyla düzenlenen planlı davetlerdir. Örneğin, yıl sonunda gazeteciler onuruna verilen akşam yemeği.
Basın GezisiBasın mensuplarına bir konuyu veya tesisi yerinde göstererek gözlemleme ve birinci elden bilgi edinme olanağı sunan organizasyondur. Örneğin, bir gıda firmasının üretim tesislerinin gazetecilere gezdirilmesi.
Sosyal MedyaKullanıcıların kendi içeriklerini oluşturabildiği, çift yönlü ve interaktif iletişim kurmayı sağlayan yeni iletişim teknolojileri platformlarıdır. Örneğin, Facebook ve Twitter üzerinden bir markanın tüketicileriyle sohbet etmesi.
Kurumsal BlogKurumların hedef kitleleri ve çalışanlarıyla güncel bilgi akışı sağladığı, şeffaflığı artıran ve arama motoru trafiği yaratan web günlükleridir. Örneğin, bir kozmetik markasının ürün kullanım ipuçlarını paylaştığı blog sayfası.
Mikro Blog (Twitter)Kullanıcıların kısa metinler ve hashtagler ile anında fikir ve bilgi paylaşabildiği, kriz takibi ve viral kampanyalar için kullanılan sosyal medya aracıdır. Örneğin, bir markanın yeni kampanyası için özel bir etiket (hashtag) açması.
WikiKurumların marka hikayelerini yazabildiği, güncellemeler yapabildiği ve kurum içi dosya paylaşımı ile eğitim amacıyla kullandığı ortak web sitesi sistemidir. Örneğin, şirket içi prosedürlerin paylaşıldığı dahili wiki sayfası.
İçerik Paylaşım SiteleriKullanıcıların video, fotoğraf gibi görsel içerikleri paylaştığı ve kurumların viral videolarını yükleyerek hedef kitleye ulaştığı platformlardır. Örneğin, bir markanın YouTube'a reklam filmi yüklemesi.
Lokasyon Tabanlı UygulamalarKullanıcıların coğrafi konumlarını paylaştığı ve kurumların bu konumlara özel indirim veya kampanyalar düzenlediği uygulamalardır. Örneğin, bir kafede check-in yapan kullanıcılara %20 indirim verilmesi.
Podcastİnternet üzerinden düşük maliyetle sesli programların yayınlandığı ve dinleyicilerle bağ kurmayı sağlayan ses dosyası formatıdır. Örneğin, bir finans kuruluşunun ekonomi bültenlerini sesli olarak yayınlaması.
Sosyal AğlarKişilerin ve kurumların profiller oluşturarak ortak ilgi alanlarında buluştuğu, içerik paylaştığı ve doğrudan iletişim kurduğu platformlardır. Örneğin, bir şirketin resmi Facebook sayfası üzerinden bağış kampanyası düzenlemesi.
Kurumsal Web SitesiKurumun yapısını, ürünlerini, hizmetlerini ve medya materyallerini toplu halde sunduğu, hedef kitleyle hızlı iletişim kurma aracıdır. Örneğin, bir bankanın internet şubesi ve kurumsal tanıtım sayfaları.
Sanal Basın OdasıKurumların web sitelerinde gazetecilerin yüksek çözünürlüklü fotoğraf, video ve basın bültenlerine birkaç tıkla ulaşabildiği özel internet alanıdır. Örneğin, bir otomotiv firmasının web sitesindeki 'Basın için' sekmesi.
Sanal Basın Bülteniİnternet ortamında elektronik posta veya sanal basın odaları aracılığıyla basına iletilen, kısa ve hiperlinkler içeren duyuru metinleridir. Örneğin, bir teknoloji şirketinin yeni yazılım güncellemesini e-posta ile bülten olarak göndermesi.
Sanal Basın KitiGazetecilerin haber yapabilmesi için gerekli olan basın bülteni, tanitim metni, fotoğraf ve broşürlerin dijital ortamda bir arada sunulduğu dosyalardır. Örneğin, bir festival öncesi gazetecilere indirilebilir dijital dosya linki gönderilmesi.
RSS TeknolojisiYeni eklenen içeriklerin abonelerce özel programlama dilleriyle kolayca takip edilmesini sağlayan dosya formatıdır. Örneğin, bir haber ajansının sitelerinde yeni bülten yayınlandığında abonelerin RSS ile anında haberdar olması.
Marka Temsilcisi (Elçisi)Sosyal medya ve halkla ilişkiler çalışmaları sayesinde kurumun ürünlerini benimseyen ve kendi deneyimlerini paylaşarak potansiyel müşteri kazandıran gönüllü kişilerdir. Örneğin, bir kozmetik ürününü çok beğenip sürekli sosyal medyada öven bir tüketici.
E-Paylaşımİnternet kanalları aracılığıyla bir ürün, hizmet veya şirketle ilgili içeriklerin tüketiciler arasında hızla paylaşılması sürecidir. Örneğin, bir viral videonun binlerce kişi tarafından sosyal medyada retweet edilmesi.

Diğer Önemli Bilgiler

Thomas Jefferson ve Bağımsızlık Bildirisi (1776)

'Halkla İlişkiler' terimi tarihte ilk kez 1776 yılında ABD'nin üçüncü başkanı Thomas Jefferson tarafından Bağımsızlık Bildirisi'nde kullanılmıştır.

Dünyanın İlk Resmi Halkla İlişkiler Şirketi (1919)

ABD'de kurulan 'John Price Jones Organizasyon ve Basın Danışmanlık' şirketi, dünyada tescil edilen ilk resmi halkla ilişkiler şirketidir.

Ivy Lee ve İlkeler Bildirisi

Modern halkla ilişkilerin öncüsü olan Ivy Lee, 1916'da ilk büroyu kurmuş ve antrasit kömür grevinde yayınladığı 'İlkeler Bildirisi' ile kamuoyuna doğru bilgi vermeyi ilke edinmiştir.

Edward L. Bernays ve İlk Dersler (1923)

Sigmund Freud'un yeğeni olan Edward L. Bernays, 1923 yılında New York Üniversitesi'nde ilk halkla ilişkiler derslerini vermiştir ve propaganda/asimetrik modelin öncüsüdür.

Türkiye'de İlk İstihdam Eden Kuruluşlar

Türkiye'de özel sektörde halkla ilişkiler uzmanı istihdam eden ilk kuruluşlar arasında Ereğli Demir-Çelik, Koç, Eczacıbaşı ve Yaşar Holding ile İş Bankası, Ziraat Bankası ve Akbank yer almaktadır.

IPRA ve İlk Türk Üye (1968)

Uluslararası Halkla İlişkiler Derneği'ne (IPRA) 1968 yılında üye olan ilk Türk, Türkiye'deki ilk halkla ilişkiler derneği kurucularından Ahmet Ramazanoğlu'dur.

Digital in 2017 Global Overview Raporu

We are Social ve Hootsuite ortaklığında yayınlanan 2017 raporuna göre Türkiye'de 48 milyon kişi internete bağlanmakta, kullanıcılar günde ortalama 3 saatini sosyal medyada geçirmektedir.

Greenpeace Foursquare Kampanyası

Greenpeace, küçük balıkların avlanmasını önlemek için Foursquare'de İstiklal Caddesi ve balık lokantalarında 'Seninki kaç cm?' kampanyasıyla yer alarak başarılı bir dijital PR örneği sergilemiştir.

Fransa'da Halkla İlişkilerin Doğuşu (1952)

Fransa'da 1952 yılında 10 uzmanın Auguste Comte'un 'işletmeler bir cam ev gibi açık olmalıdır' felsefesinden yola çıkarak Etienne Bloch önderliğinde kurduğu yapı günümüz derneklerinin çekirdeğini oluşturmuştur.

İngiltere'de Resmi Halkla İlişkiler (1932)

İngiltere'de halkla ilişkilerin önemi, 1932'de Başbakanlık kadrosuna Basın İrtibat Görevlisi atanması ve 1938'de sarayda Basın Sekreterliği Postası kurulmasıyla hükümetlerce kabul edilmiştir.

P.T. Barnum ve Basın Ajansı Modeli

Basın ajansı modelinin en tanınmış uygulayıcısı olan P.T. Barnum, halkla ilişkiler çalışmalarında artistlerden ve tiyatrodan yararlanarak basının dikkatini çekmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Halkla ilişkilerin tarihsel gelişiminde Sümerler'in MÖ 1800'deki bülten uygulamasını ve Türkiye'deki 1920 Basın Yayın ve Enformasyon kuruluşunu karıştırmayın; sınavda tarih soruları gelebilir.
  • James Grunig'in 4 modelini (Basın Ajansı, Kamuoyu Bilgilendirme, Çift Yönlü Asimetrik, Çift Yönlü Simetrik) amaçları ve temsilcileriyle (P.T. Barnum, Ivy Lee, E. Bernays) eşleştirebilmeniz gerekir.
  • Basın bültenlerinin 5N1K kuralına uyması ve reklam havasında yazılmaması gerektiği bilgisi sınavda sıkça yanlış/doğru şıkkı olarak sorulur.
  • Basın toplantıları için en ideal zaman diliminin 10.00 - 12.00 saatleri arası olduğunu unutmayın.
  • Kurum içi halkla ilişkiler biriminin dezavantajı 'içeriden bakış nedeniyle nesnelliğin kaybolması' iken, ajansların dezavantajı 'duygusal uzaklık ve veri almada zorluktur'. Bu ayrım sınavda test edilir.
  • RSS teknolojisinin yeni içeriklerin abonelerce kolayca takip edilmesini sağlayan özel bir dosya formatı olduğunu unutmayın.
  • Sosyal medyanın avantajları ile dezavantajlarını (örneğin sıfır maliyet avantaj iken yalan haberlerin yayılması dezavantajdır) birbirine karıştırmayın.