← Ünite 11
Medya Endüstrisi

Ünite 11: Medya Endüstrisi ve Reklam

William Caxton’un İlk El İlanı
1480’lerde matbaacı William Caxton, bastığı ilk kitabın tanıtımını yapmak amacıyla el ilanları hazırlamış ve bunları halkın yoğun olarak bulunduğu kiliselerde dağıtarak tarihteki ilk basılı reklamcılık girişimini gerçekleştirmiştir.
Rolls Royce ‘Silver Mist’ Fiyaskosu
Lüks otomobil üreticisi Rolls Royce, 'Silver Mist' adını verdiği modelini Almanca konuşulan pazarlara sunarken büyük bir hata yapmıştır; çünkü 'Mist' kelimesi Almancada gübre anlamına gelmektedir ve bu durum isimlendirme kazalarına klasik bir örnek teşkil etmiştir.
Mitsubishi Pajero’nun Anlam Kayması
Mitsubishi, 'Pajero' modelini İspanyolca konuşulan pazarlara çıkardığında büyük bir sorunla karşılaşmıştır; zira bu sözcük İspanyolcada son derece kaba bir argo terim olarak mastürbasyon yapan kişiyi belirtmekte, bazı bölgelerde ise yalancı veya tesisatçı anlamına gelmektedir.
Pepsi’nin Çince Çeviri Hatası
Pepsi Cola’nın ünlü 'Yeni Neslin Seçimi' sloganı Çinceye çevrilirken yapılan büyük bir hata sonucunda 'Atalarınızı Mezardan Çıkar' şeklinde tercüme edilmiş ve uluslararası çeviri hatalarının en çarpıcı örneklerinden biri olarak tarihe geçmiştir.

Anahtar Kavramlar

KültürBir toplumu diğer toplumlardan ayıran gelenek, görenek, inanç, düşünce, bilim ve sanat varlıklarının kuşaktan kuşağa aktarılan birikimidir. Örnek olarak Türk toplumunun misafirperverlik anlayışı ve geleneksel yaşam biçimi verilebilir.
Yüksek Kapsamlı Kültürİletişim mesajının içeriğinin bireyin değerlerine göre değiştiği, kelimelerin farklı anlamlar içerebildiği ve dolaylı anlatım (ima, beden dili) ile sözsüz iletişimin yoğun kullanıldığı kültür yapısıdır. Türkiye ve Uzakdoğu ülkeleri bu gruba girer.
Düşük Kapsamlı Kültürİletişimin direkt, açık ve yalın olduğu, kelimelerin ekstra anlamlar yüklenmeden net bir şekilde iletildiği ve imalardan kaçınıldığı kültür yapısıdır. Kuzey Amerika ve Kuzey Avrupa ülkeleri bu sınıfa dahildir.
Bireysellik / KolektivizmHofstede’nin 5-D modelinin bir boyutu olup, bireysel ihtiyaç ve isteklerin mi yoksa toplumsal çıkarların mı önce geldiğini inceler. Örneğin ABD bireyselcı bir toplumken, Türkiye kolektivist özellikler gösterir.
Güç Mesafesi (Yetki Aralığı)Toplumların bireysel eşitlik ve otoriteyi algılama biçimini ifade eden Hofstede boyutudur. Yüksek güç mesafesine sahip Türkiye gibi ülkelerde otoriteye ve statü farklarına saygı duyulur ve sorgulanmaz.
Erkeklik / DişilikBaşarı, rekabet, üstesinden gelme gibi erkeksi değerler ile şefkat, fedakarlık ve yaşam kalitesi gibi kadınsı değerlerin toplumdaki ağırlığını inceleyen Hofstede boyutudur. Japonya yüksek erkeksi özellikler gösterir.
Belirsizlikten KaçınmaBireylerin belirsiz durumlar karşısında duydukları kaygıyı ve bu durumu tehdit olarak algılama derecesini açıklar. Belirsizlikten kaçınan Türkiye ve Japonya gibi toplumlar, kurallara ve sabit bir hayata daha çok ihtiyaç duyarlar.
Konfüçyus Dinamizmi (Uzun Dönem Yönelişi)Uzakdoğu felsefesinin kültürel değerlere yansımasını, toplumların ahlaki bakış açılarını ve kısa vadeciliğin tersine geleceği planlayarak düşünme eğilimini ölçen Hofstede boyutudur.
ReklamBir malın, hizmetin veya fikrin bedeli ödenerek, kimin tarafından yaptırıldığı anlaşılacak biçimde kitle iletişim araçlarıyla kamuoyuna tanıtılıp benimsetilmesi eylemidir. Örnek olarak televizyonda yayınlanan otomobil tanıtım filmleri gösterilebilir.
Halkla İlişkilerBir kuruluşun hedef kitleleriyle ve toplumun tüm kesimleriyle uygun bir iletişim sistemi kurarak kurum lehine uzun süreli olumlu bir imaj ve güven ortamı yaratma çabasıdır. Basın toplantıları bu kapsamda kullanılan bir araçtır.
İsimlendirme (Naming)Ürün ya da hizmetlere müşterilerin hitap edeceği, markanın yaşamını şekillendirecek ismin belirlenmesi sürecidir. Bu süreçte dikkat edilmezse Mitsubishi Pajero gibi uluslararası pazarlarda kaba anlamlara gelen isimlendirme kazaları yaşanabilir.
SloganMarkanın tüketicinin zihninde belirli bir özelliği veya yararıyla yerleşmesini ve hemen anımsanmasını sağlamak amacıyla sürekli kullanılan çarpıcı sözlerdir. Nike’ın 'Just Do It' ifadesi buna en bilinen örnektir.
Sosyal NormlarBir toplulukta bireylerin davranışlarını belirleyen, toplumsal düzeni sağlayan ve tüm bireyleri bağlayan yazılı ya da yazılı olmayan kurallardır. Örneğin tüketicilerin satın alma süreçlerindeki ahlaki yaklaşımları bu normlardan etkilenir.
Özdenetim KurullarıReklamların yasal, ahlaki, doğru ve dürüst ilkelerine uygun yayınlanmasını sağlamak amacıyla kurulan denetim mekanizmalarıdır. Avrupa Birliği ülkelerinde reklamların kamu güvenini kazanması için aktif olarak çalışırlar.
Çeviri Hatası (Chicken Translate)Global reklam metinlerinin kültürel bağlam göz ardı edilerek kelimesi kelimesine başka bir dile aktarılması sonucu ortaya çıkan mantık ve anlam kaymalarını ifade eder. Pepsi’nin sloganının Çincede yanlış çevrilmesi tipik bir örnektir.
SembolBaşka bir şeyin yerini alan, sözel ya da görsel olarak reklama, ürüne ve markaya derin anlamlar katan unsurlardır. Cadillac kelimesinin lüks ve zenginliği simgelemesi gibi.
İnançBireyin belirli bir bilgi, ürün, mağaza veya markaya yönelik değerlendirmelerini yansıtan mantıki ve sözlü yargıların bütünüdür. Tüketicilerin belirli markalara yönelmesinde inançları kritik rol oynar.
DeğerKültürel açıdan uygun davranışlar için rehberlik eden, sayıca az, değişime karşı son derece dayanıklı ve toplum üyelerince ortak kabul gören zihinsel inanç kalıplarıdır.
Yasal FaktörlerKültürel normların resmi ve biçimsel hale gelmiş, devlet otoritesi tarafından yazılı kurallarla düzenlenen ve ihlal edildiğinde yaptırımlar uygulanan kurallar bütünüdür.
Parazitİletişim sürecinde mesajın hedef kitleye ulaşmasını engelleyen, kültürel farklılıklar ve algısal hatalar nedeniyle ortaya çıkan engellerin bütünüdür.
Marka İmajıTüketicilerin zihninde bir markaya atfedilen nitelikler, duygular ve algılar bütünüdür. Reklamlar yeni bir marka imajı tasarlamak veya mevcut imajı korumak için kullanılır.
GloballeşmeEkonomik, politik ve kültürel sınırların silikleşerek dünyanın tek bir pazar haline gelmesi sürecidir. İşletmeler bu süreçte yerel kültürel hassasiyetleri dikkate almak zorundadır.
Yayın GarantisiReklamın kitle iletişim araçlarında ücreti karşılığında kesin olarak yer almasını ve yayınlanmasını ifade eden özellik olup, halkla ilişkiler çalışmalarından en büyük farkıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Nike’ın Fransa’daki Slogan Krizi

1995 yılında Fransa Kültür Bakanı Jacques Toubon’un yabancı dil kullanımına karşı çıkması ve yasalar getirmesi üzerine Nike, 'Just Do It' sloganını Fransız kültürünün yapısına uygun olarak 'Ta vie est a toi – Hayatın Senindir' şeklinde değiştirmek zorunda kalmıştır.

Gerber Bebek Maması Krizi

Gerber, Batı Afrika’da bebek maması satmaya başladığında kavanozun üzerine sevimli beyaz bebek resmi koymuştur; ancak bölgede 'kavanozun üzerinde ne varsa içinde de o vardır' inanışı bulunduğundan halk, çocuklarının beyaz bebeklerle beslenmesinin istendiğini sanarak isyan etmiş ve afişleri yakmıştır.

Suudi Arabistan Olimpiyat Bayrakları Krizi

Bir fast-food şirketi Olimpiyatları kutlamak için kutuların üzerine katılan ülkelerin bayraklarını basmış, ancak Suudi bayrağının üzerinde İslam’ın en kutsal sembolü olan Kelime-i Tevhid (ayet) yer aldığı için bu durum Suudi takımının ve halkın büyük protestolarına yol açmıştır.

Ford Fiera’nın Fransızca Anlamı

Gelişen ülkeler için düşük maliyetli kamyon olarak tasarlanan 'Ford Fiera', Fransızcada 'çirkin yaşlı kadın' anlamına geldiği için Fransızca konuşulan pazarlarda ciddi satış problemleriyle karşılaşmıştır.

Toyota MR2’nin Fransa’daki İsim Değişikliği

Toyota MR2 modeli Fransa’da hızlı bir şekilde telaffuz edildiğinde Fransızcada 'insan dışkısı' anlamına gelen 'merde' kelimesine benzediği için Fransa pazarında modele acilen yeni bir isim verilmek zorunda kalınmıştır.

Alfa Romeo 164’ün Hong Kong’daki Durumu

Alfa Romeo 164 modeli, Güney Çin dilinde rakamların okunuşu nedeniyle 'sonuna kadar ölüm' manasına geldiği algısı yarattığı için Hong Kong pazarında 168 olarak adlandırılmıştır.

Senegalli Sivrisinek Spreyi Reklamı Vakası

Parisli bir ajansın Senegalliler için hazırladığı, sivrisinek ısırmasından dans ederek kurtulma temalı reklam, yerel halk tarafından sivrisineklerden korunmak için dans etmenin zorunlu olduğu büyüsel bir ritüel olarak algılanmış ve hiç satış yapamamıştır.

Güneydoğu Asya’da Pepsodent Diş Macunu

Pepsodent diş macunu, reklamlarında daha beyaz dişler vaat ettiği için Güneydoğu Asya’da başarısız olmuştur; çünkü yapılan araştırmalarda o bölgedeki toplumlarda sararmış dişlerin bir statü ve prestij simgesi olduğu ortaya çıkmıştır.

Malezya’da Yeşil Renk Tepkisi

Amerika’da hazırlanan bir reklam kampanyasında yeşil rengin tonlarının yoğun olarak kullanılması Malezya’da beklenmedik bir tepki doğurmuştur; çünkü Malezya kültüründe yeşil renk çevreciliği değil, ölüm ve felaketi temsil etmektedir.

Fransız Kültür Bakanı Jacques Toubon Yasası

1995 yılında Fransa Kültür Bakanı Jacques Toubon, reklamlar ve kitle iletişim araçlarında İngilizce veya diğer yabancı dillerin kullanılmasını yasalaştırarak hapis cezası getiren tartışmalı bir düzenlemeyi onaylamıştır.

Gutenberg ve Matbaanın İcadı

15. yüzyılda Johannes Gutenberg’in matbaayı icat etmesi, bugünkü anlamıyla modern reklamcılığın doğuşunda milat kabul edilmiş ve sanayi devrimi sonrasındaki kitlesel üretim artışının pazarlanmasında devrim yaratmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Kültür modellerini (Edward Hall'un Yüksek/Düşük Kapsamlı Kültür Modeli ve Geert Hofstede'nin 5-D Modeli) mutlaka ezberleyin; sınavda bu modellerin özellikleriyle ilgili soru gelme ihtimali çok yüksektir.
  • Reklam ile halkla ilişkiler arasındaki farkları (yayın garantisi, kar amacı, hedef kitle genişliği, kısa/uzun vade) karıştırmayın; aralarındaki tablo sınavda ayırt edici sorulardır.
  • İsimlendirme kazası örneklerini (Rolls Royce Silver Mist, Mitsubishi Pajero, Ford Fiera, Toyota MR2) ülke ve anlam eşleştirmeleriyle birlikte not edin.
  • Simon Anholt'un 'Reklam metni çevrilemez, ancak yeniden yazılabilir' tezini ve 'Chicken Translate' kavramının mantığını iyi kavrayın.
  • Hofstede'nin 5 boyutunu (Bireysellik, Güç Mesafesi, Erkeklik/Dişilik, Belirsizlikten Kaçınma, Konfüçyus Dinamizmi) tek tek tanımlarıyla öğrenin.
  • Renklerin ve sayıların farklı kültürlerdeki zıt anlamlarına (örneğin yeşil rengin Malezya'da ölüm/felaket olması) dikkat edin.