← Ünite 2
Medya Endüstrisi

Ünite 2: Medya ve Medya Türleri

Medya Sektörünün Küresel Değeri (2015)
Statista 2015 verilerine göre dünya genelinde medya ve eğlence endüstrisinin toplam büyüklüğü 1.7 trilyon dolara ulaşmıştır ve bu alanda Amerika Birleşik Devletleri lider konumdadır.
Telgrafın İcadı ve Elektronik Devrim
Medya tarihini hızlandıran elektronik devrim sürecinde telgraf 1835 yılında icat edilmiş; bunu sırasıyla fotoğraf (1827), telefon (1876), sinema ve radyo (1895) takip etmiştir.
Gündem Belirleme Kuramının Ortaya Çıkışı
Halkın düşüncelerinin medyanın sunduğu enformasyonla şekillendiğini savunan Gündem Belirleme Kuramı, McCombs ve Shaw tarafından 1972 yılında yapılan bir araştırmayla literatüre kazandırılmıştır.
En Yüksek Reklam Payına Sahip Mecra
Kitle iletişim araçları içerisinde ekonomik olarak en yüksek bütçe ve reklam payı televizyona ait olmakla birlikte, dijitalleşmeyle birlikte internet reklamlarında da hızlı bir artış gözlenmektedir.

Anahtar Kavramlar

MedyaYazı, ses veya görüntü aracılığıyla iletişim kurmayı sağlayan basılı, elektronik ve dijital tüm kitle iletişim araçlarının bütününü ifade eden kavramdır. Latince 'medium' ve 'mediae' sözcüklerinden türetilmiştir.
Geleneksel MedyaRadyo, televizyon, gazete ve dergi gibi uzun süredir hayatımızda var olan geleneksel kitle iletişim araçlarını kapsayan medya yapısıdır. Tek yönlü bilgi akışı ve kitleye yönelik yayıncılık özellikleri taşır.
Yeni Medyaİletişim teknolojilerindeki gelişmelerle ortaya çıkan, internet, sosyal medya ve dijital platformları kapsayan özelleşmiş ve interaktif iletişim ortamıdır. Geleneksel medyanın aksine kullanıcıya etkileşim ve hız sunar.
Medya EndüstrisiAynı ana ürün ve servisleri üreten, aralarında yatay ilişkiler bulunan ve okuyucu/izleyici kitlesinin bilgi ihtiyacını ticari kâr amacıyla karşılayan medya firmaları yığınıdır. Günümüzde küresel holdinglerin hâkimiyetindedir.
Yöndeşme (Convergence)Teknolojik gelişmeler sayesinde farklı medya türlerinin (yazı, ses, görüntü, internet) bir araya gelmesi ve tek bir cihaz veya platform üzerinden sunulması sürecidir. Maliyetleri düşürerek ürün çeşitliliğini artırır.
Gündem Belirleme KuramıHalkın düşüncelerinin medyanın sunduğu enformasyondan etkilendiğini, medyanın hangi konulara yer verip hangilerini öne çıkardığıyla toplumun ne düşüneceğini belirlediğini savunan kuramdır.
Suskunluk SarmalıBireylerin toplumdan dışlanma ve soyutlanma korkusuyla, kendi görüşlerinin azınlıkta olduğunu hissettiğinde sessiz kalması ve egemen düşüncenin sarmal şekilde güçlenmesini açıklayan kuramdır.
Taşınabilir Bilgi İletişim TeknolojileriMüzik çalar, akıllı telefon ve tablet gibi medya araçlarını mekâna bağımlı olmaksızın taşımayı ve internete bağlanmayı sağlayan çok boyutlu teknolojik araçlardır.
Görsel MedyaHareketli görüntü, renk, hareket ve sesin bir araya getirilerek izleyiciye sunulduğu, sinema ve televizyon gibi zihinsel uğraş gerektirmeyen en yaygın medya türüdür.
İşitsel MedyaSadece kulağa hitap eden, radyo yayıncılığı temeline dayanan, hem yayıncılar hem de dinleyiciler için maliyeti oldukça düşük olan medya türüdür.
Basılı MedyaYazılı metin ve sabit görsel materyallerin (fotoğraf, çizim) yer aldığı, günlük gazeteler ve periyodik dergilerden oluşan, temel işlevi bilgilendirmek olan medya türüdür.
Tipografik Kültür Dönemi15. yüzyıl ortalarında matbaanın bulunmasını izleyen ve bilginin basılı materyallerle kitlelere yayılmasını sağlayan kültür dönemidir.
Medyanın Dördüncü Kuvvet RolüMedyanın yasama, yürütme ve yargıdan sonra kamusal denetim mekanizması olarak anılması ve toplum üzerindeki büyük denetleyici gücünü ifade eden tanımdır.
Yoğunlaşma (Concentration)John B. Thompson'ın medya endüstrisini açıklayan dört eğiliminden biri olup, medya mülkiyetinin ve şirketlerinin giderek az sayıdaki dev holdingin elinde toplanmasını ifade eder.
Çeşitlenme (Diversification)Medya endüstrisinin faaliyet alanlarını genişleterek farklı sektörlere (sinema, müzik, yayıncılık vb.) yatırım yapması ve ürün çeşitliliğini artırması eğilimidir.
Toplumsallaştırma İşleviKitle iletişim araçlarının toplumun maddi ve manevi temellerini üyelerine aktararak onların toplum içinde varlıklarını sürdürmelerini ve uyum sağlamalarını kolaylaştırma işlevidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Batı Avrupa'da Kamu Hizmeti Yayıncılığı Dönüşümü

Graham Murdock'a göre 1980 öncesinde güçlü kamu hizmeti yayıncılığına sahip Batı Avrupa ülkeleri, günümüzde Amerikan devleriyle rekabet edebilmek için medya şirketlerinin yöndeşmesini teşvik etmektedir.

Yazının Bulunması ve Kültür Dönemi

İnsanlık tarihinde sözlü kültür döneminden sonra milattan önce (İÖ) 4. yüzyılda yazının bulunmasıyla el yazmalı (kirografik) kültür dönemine geçiş yapılmıştır.

Matbaanın Bulunması ve Tipografik Dönem

15. yüzyılın ortalarında matbaanın icat edilmesi, bilginin basılı materyallerle kitlelere çok daha hızlı ve ucuz ulaştırıldığı tipografik kültür dönemini başlatmıştır.

Video Teknolojisinin Gelişimi

Sanayi ötesi toplumda iletişim teknolojisinin getirdiği yeniliklerden biri olan video teknolojisi, 1968 yılında geliştirilerek görsel ve işitsel medyanın zenginleşmesine katkı sağlamıştır.

Suskunluk Sarmalı Kuramının Mimarı

Bireylerin dışlanma korkusuyla egemen düşünceye uyum sağladığını ve azınlıkta kalan görüşlerin sessizliğe gömüldüğünü savunan Suskunluk Sarmalı Kuramı Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir.

John B. Thompson'ın Medya Eğilimleri

John B. Thompson günümüz medya endüstrisinin durumunu ekonomik ve siyasal düzeyde yoğunlaşma, çeşitlenme, küreselleşme ve kuralların kaldırılması (deregulation) olmak üzere 4 ana eğilimle açıklamaktadır.

Mac Bride Raporu ve UNESCO

UNESCO tarafından Mac Bride'a hazırlatılan 'İletişim ve Toplum' raporunda medyanın işlevleri haber sağlama, toplumsallaştırma, motivasyon, eğitim, eğlendirme ve bütünleştirme olarak özetlenmiştir.

Fransız Devrimi'nden İnternete Medya Tarihi

F. Barbier ve C.B. Lavenir'in ortak eserine göre medya, mesajların saklanması, uzaktan iletilmesi ve kültürel/siyasi pratiklerin güncellenmesi işlevlerini yerine getiren iletişim sistemleridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Medyanın iki yönlü değil, tek yönlü bir iletim süreci olduğunu (karşılıklı diyalog kurmadığını) sınavda unutmayın; bu konuda sıkça yanıltıcı sorular gelir.
  • Gündem Belirleme Kuramı'nın McCombs ve Shaw (1972) tarafından, Suskunluk Sarmalı Kuramı'nın ise Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirildiğini isim-kuram eşleştirmeleri için mutlaka ezberleyin.
  • John B. Thompson'ın medya endüstrisinin 4 ana eğilimini (yoğunlaşma, çeşitlenme, küreselleşme, kuralların kaldırılması) şıklarda ararken dikkat edin.
  • Medya tarihine ait buluş tarihlerini ve kültür dönemleri sıralamasını (Sözlü -> Kirografik -> Tipografik -> Elektrik/Elektronik) kronolojik olarak mutlaka aklınızda tutun.
  • Medyanın işlevleri (çevreyi izleme, toplumsallaştırma, eğlendirme, satma vb.) ile UNESCO raporundaki başlıkların birbirine benzediğini ancak farklı yazarlara ait ayrımları sorularda karıştırmamaya özen gösterin.
  • Statista 2015 verilerine göre medya endüstrisinde lider ülkenin ABD olduğunu ve en yüksek reklam payının televizyona ait olduğunu unutmayın.