Medya İşletmeciliğiYazılı, işitsel, görsel ve dijital medya araçlarının kâr veya sosyal fayda sağlamak amacıyla üretim faktörlerini bir araya getirerek ticari birer şirket veya holding yapısı altında yönetilmesidir. Örneğin, bir gazete grubunun şirketleşerek reklam ve satış gelirlerini optimize etmesi bu kapsamdadır.
Medya EkonomisiMedya ürünlerinin yüksek sabit maliyet, düşük marjinal maliyet, dayanıksızlık ve deneme ürünü olma gibi özgün ekonomik özelliklerini inceleyen alt disiplindir. Örneğin, bir film veya gazete içeriğinin ilk üretimi pahalıyken, çoğaltılması son derece ucuzdur.
Medyada Organizasyon YapısıMedya işletmelerinin idari işler ve yazı işleri olmak üzere iki ana kol altında, ast-üst ilişkileri ve departmanlar (haber merkezi, muhasebe, reklam vb.) aracılığıyla hedef kitleye ulaşmak için örgütlenmesidir. Örneğin, bir gazetenin altındaki ekonomi servisi ve insan kaynakları birimleri bu yapıyı oluşturur.
Medya İşletmeciliği HukukuMedya kuruluşlarının kuruluşundan yayımına kadar olan süreçlerini düzenleyen, basın özgürlüğü ile sorumlulukları dengeleyen yasal kurallar bütünüdür. Örneğin, 5187 sayılı Basın Kanunu ve 6112 sayılı RTÜK Kanunu bu hukuki alanın temelini oluşturur.
TeletexTelevizyon yayınları yapılırken aynı anda bilgisayar teknolojisiyle ekrana güncel haber, spor ve hava durumu bilgilerinin yansıtıldığı erken dönem elektronik gazete türüdür. Örneğin, 1971 yılında BBC tarafından geliştirilen sistem bu kavramın ilk örneğidir.
Süreli YayınBelirli aralıklarla (günlük, haftalık, aylık vb.) yayımlanan gazete, dergi gibi basılı eserlerdir. Örneğin, her gün yayımlanan ulusal bir günlük gazete süreli yayın statüsündedir.
Sorumlu MüdürBasın Kanunu gereğince süreli yayınların tüm yasal sorumluluklarını üstlenen, aranan niteliklere (18 yaşını bitirmiş, en az ortaöğretim mezunu vb.) sahip olan yetkili kişidir. Örneğin, bir derginin künyesinde adı geçen ve hukuki sorumluluğu taşıyan müdürdür.
Beyannare (Basın Kanunu)Süreli yayınların çıkarılabilmesi için yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına verilen, yayının adı, türü, yönetim yeri ve sorumlularını bildiren resmi belgedir. Örneğin, yeni kurulacak bir gazete için savcılığa sunulan kayıt belgesidir.
Ombudsman (Müşteri Hizmetleri)Medya işletmelerinde okuyucu veya izleyici çağrılarını, şikayetlerini ve tahkikatlarını yöneten, müşteri memnuniyetini sağlayan yetkili birim yöneticisidir. Örneğin, bir televizyon kanalında izleyici şikayetlerini inceleyen ve düzeltici raporlar sunan görevlidir.
Stratejik Dönemeç NoktasıMintzberg'in sınıflandırmasında, yönetim kurulları ve üst yönetim de dâhil olmak üzere kuruluşu yönetmekle genel sorumlu olan insanlardır. Örneğin, holding yönetim kurulu başkanı ve genel yayın yönetmeni bu noktadadır.
Çalıştırma MerkeziKuruluşun nihai çıktılarını (TV programı, film, haber bülteni vb.) doğrudan üreten kişilerden oluşan birimdir. Örneğin, haber merkezinde çalışan muhabirler ve kameramanlar bu merkezdendir.
Sabit Sermaye (Duran Varlıklar)İşletmenin faaliyet sürecinde hemen paraya çevrilemeyen, üretim gücünü belirleyen arazi, bina, makine ve patent gibi maddi ve maddi olmayan varlıklarıdır. Örneğin, matbaa binası ve baskı makineleri sabit sermayedir.
İşletme Sermayesi (Dönen Varlıklar)Nakit veya işletmenin faaliyeti sırasında bir yıl içinde paraya çevrilebilir varlıklarını ifade eden finansal unsurdur. Örneğin, kâğıt alımı için kasada tutulan nakit para döner varlıktır.
Sinerjik Üretim ve DağıtımMedya şirketlerinin farklı branşlarının birbirinin kaynak ve hizmetlerini paylaşması, karşılıklı olarak birbirine destek vermesidir. Örneğin, bir medya grubunun televizyon kanalında kendi gazetesinin haberlerini duyurmasıdır.
Çapraz SahiplikAynı sermaye grubunun birden fazla farklı medya türüne (aynı anda hem gazete, hem TV, hem radyo) sahip olması durumudur. Örneğin, bir holdingin hem ulusal kanal sahibi olup hem de günlük gazete yayımlamasıdır.
Operasyonel KontrolGündelik üretime ilişkin rutin kararların alındığı, editoryal kadronun haber seçimi ve içerik belirleme yetkisini içeren kontrol düzeyidir. Örneğin, genel yayın yönetmeninin manşete çıkacak haberi belirlemesi operasyonel kontroldür.
Tahsisata Dair (Allocative) KontrolMedya şirketinin genel yapısı, politikası, bütçesi, kaynakların tahsisi ve anahtar personelin işe alınması veya çıkarılması gibi üst düzey kararların alındığı kontrol düzeyidir. Örneğin, yönetim kurulunun şirket bütçesini onaylamasıdır.
Marjinal MaliyetEkstra bir birim ürün üretmenin maliyetidir; medya ürünlerinde ilk kopya maliyetli iken yeniden üretim (marjinal maliyet) son derece düşüktür. Örneğin, dijital bir haberin bininci okuyucuya ulaşmasının ek maliyeti neredeyse sıfırdır.
Deneme ÜrünüTüketicilerin satın almadan veya tüketmeden önce kalitesi hakkında tam bilgi sahibi olamadıkları, tecrübe ederek öğrendikleri ürünlerdir. Örneğin, okur satın almadan önce gazete içeriğinin tam kalitesini bilemez.
İnteraktif Yayıncılıkİnternet medyasında okuyucu veya izleyicilerin haberlere yorum yapabilmesi, anketlere katılması ve içeriğin yeniden yapılandırılmasına katkı sağlamasıdır. Örneğin, bir internet gazetesinde okurun habere yorum yazarak yanlış bilgiyi düzelttirmesidir.
Oto SansürMedya çalışanlarının siyasi baskılar, anaakım medyanın sınırları veya tıklanma kaygıları nedeniyle kendi iradeleriyle haberleri kısıtlaması veya yayımlamamasıdır. Örneğin, bir muhabirin baskılardan çekinerek bazı hassas haberleri haberleştirmekten vazgeçmesidir.
Yıpranma PayıGazetecilik mesleğinin zorluk derecesinden ötürü çalışanlara sağlanan erken emeklilik ve hizmet süresi eklemesi sağlayan yasal haktır. Örneğin, 2013 yılındaki 6385 sayılı Kanun ile gazetecilere tekrar verilmeye başlanan hak bu kapsamdadır.
