Ünite 8: Bölüm: Komedi

Şadi Fikret Karagözoğlu ve Bican Efendi (1921)

Türk sinemasının ilk özgün güldürü tiplemesi, 1921 yılında Şadi Fikret Karagözoğlu tarafından yaratılmıştır. Karagözoğlu; 'Bican Efendi Vekilharç', 'Bican Efendi Mektep Hocası' ve 'Bican Efendinin Rüyası' filmlerinden oluşan üçlemeyle Türk güldürü sinemasının kurucu adımlarını atmıştır.

Frank Capra'nın 'Bir Gecede Oldu' Filmi (1934)

Frank Capra'nın yönettiği 1934 yapımı 'It Happened One Night' (Bir Gecede Oldu) filmi, sinema tarihinde romantik güldürü türünün ilk ve en önemli örneklerinden biridir. Film, Büyük Buhran döneminde Amerikan orta sınıfına ev popülizmini aşılamış ve sınıfsal farklılıkları aşk temasıyla uzlaştırmıştır.

Charlie Chaplin'in 'Şarlo Serseri' Filmi (1915)

Charlie Chaplin, 1915 yılında çektiği 'The Tramp' (Şarlo Serseri) filmiyle sinema tarihinin en evrensel güldürü tiplemesi olan Şarlo'nun ilk belirgin çizgilerini dünyaya tanıtmıştır. Melon şapkası, bastonu ve mimikleriyle bu tipleme, kaba komediyi toplumsal eleştiri düzeyine taşımıştır.

Mel Brooks'un 'Gümüş Eyerler' Parodisi (1974)

Yönetmen Mel Brooks, 1974 yapımı 'Blazing Saddles' (Gümüş Eyerler) filminde sinemada parodi ve abartı sanatının en uç örneklerinden birini vermiştir. Film, Amerikan sinemasının en kutsal türlerinden olan klasik Western filmlerini, tiplerini ve sahnelerini hicvederek bozuma uğratmıştır.

Anahtar Kavramlar

KomedyaKökeni 'komos' (cümbüş/halk) ve 'aidia' (ezgi) kelimelerine dayanan, kelime anlamıyla 'halk ezgisi' olan, insanlığın ve toplumsal olayların gülünç, coşkun ve karikatürize yönlerini ele alan tiyatro ve sinema türüdür.

Slapstick (Sopalama Komedisi)Dış harekete, patırtı, kütürtü, dayak, sopa, düşüp-kalkma ve fiziksel sakarlıklara dayanan kaba güldürü tarzıdır. Charlie Chaplin'in erken dönem filmleri ve sessiz sinema dönemindeki pek çok yapım bu tarza örnektir.

Romantik Güldürü (Screwball Comedy)Karakterlerin kişilik, sınıf ve yaşam tarzı farklılıklarından doğan çatışmaları, yanlış anlamaları ve kur yapma sürecini mutlu sonla nihayetlendiren, özellikle sesli sinemaya geçişle popülerleşen komedi türüdür.

İngiliz Güldürüsüİkinci Dünya Savaşı sonrasında İngiltere'de gelişen, saçma ve alışılmadık durumları soğukkanlı bir mizahla ele alan, toplumsal gelenekleri eleştirirken kadın karakterleri merkeze koyan komedi ekolüdür.

Toplumsal GüldürüSinemacının güldürü ve mizahı toplumsal aksaklıkları, yozlaşmaları, adaletsizlikleri ve sınıfsal çelişkileri eleştirmek ve düzeltmek amacıyla bir silah olarak kullandığı, düşündürücü komedi türüdür.

Gag (Görsel Şaka)Sinemada diyalog gerektirmeksizin, sadece görsel hareketler, şaşırtıcı durumlar veya fiziksel komedi unsurları aracılığıyla izleyiciyi güldürmeyi amaçlayan kısa ve anlık komik sekanslardır.

Tip (Tipleme)Toplumsal veya psikolojik açıdan derinlemesine analiz edilmeyen, sadece belirli belirgin özellikleri (saflık, kurnazlık, cimrilik vb.) abartılı şekilde üzerinde taşıyan ve her filmde benzer tepkiler veren yüzeysel güldürü karakteridir.

KarakterSinemada tek boyutlu tiplerin aksine, kendine özgü iç dünyası, çelişkileri, psikolojik derinliği olan ve olayların akışına göre değişim, gelişim gösterebilen çok boyutlu kurmaca kişidir.

GroteskGülünç ile korkuncu, uyuşumsuz ile abartılıyı bir arada barındıran, gerçekliği karikatürize ederek bozan ve toplumsal eleştiriyi bu çarpıtma üzerinden yapan sanatsal anlatım biçimidir.

ParodiCiddi bir sanat yapıtının, türün veya sanatçının ayırt edici özelliklerini, klişelerini ve üslubunu alaycı, gülünç veya eleştirel bir biçimde taklit ederek yeniden üretme yöntemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sadri Alışık ve 'Ah Güzel İstanbul' (1967)

Sadri Alışık ve Ayla Algan'ın başrollerini paylaştığı 1967 yapımı 'Ah Güzel İstanbul' filmi, Türk sinemasında trajikomik güldürü geleneğinin öncüsü olmuştur. Film, toplumsal yozlaşmayı ve bireysel dramı mizahi bir dille ele alarak 1987 yapımı 'Muhsin Bey' gibi başyapıtlara zemin hazırlamıştır.

1980 Yılında Türk Sinemasının Düşüşü ve Güldürü

1980 yılı, Türkiye'deki askeri darbe ve sosyo-politik çalkantılar nedeniyle Türk sinemasında yıllık film yapım sayısının 68 film ile tarihinin en düşük seviyesine gerilediği kriz yılı olmuştur. Bu dönemde çekilen az sayıdaki filmin çoğunluğunu 'Banker Bilo' ve 'Zübük' gibi toplumsal güldürüler oluşturmuştur.

Sınavda Dikkat Et

Komedya kelimesinin kökenindeki 'komos' (cümbüş/halk) ve 'aidia' (ezgi) kelimelerini mutlaka ezberleyin, sınavda doğrudan tanım sorusu olarak çıkabilir.
Charlie Chaplin'in 'Asri Zamanlar', 'Altına Hücum' ve 'Büyük Diktatör' filmlerinin hangi toplumsal temaları eleştirdiğini eşleştirme soruları için aklınızda tutun.
Türk sinemasında ilk güldürü tiplemesinin 1921'de Şadi Fikret Karagözoğlu'nun 'Bican Efendi' karakteri olduğunu unutmayın; kronolojik sorularda çok önemlidir.
1980'li yıllarda Şener Şen'in 'Namuslu' filmiyle Türk komedisinde 'tiplerden karakterlere doğru' bir dönüşüm yaşandığı bilgisini sınavda ayırt edici bir nokta olarak kullanın.
Romantik komedilerin (screwball) Büyük Buhran döneminde 'mutluluğun parayla satın alınamayacağı' iletisini yayarak orta sınıf ideolojisini aşıladığını unutmayın.