← Ünite 2
Televizyon Analizi ve Eleştirisi

Ünite 2: Televizyonun Anlatı Yapısı

Özel Televizyon Yayıncılığına Geçiş
Türkiye’de özel televizyon yayıncılığının başlamasıyla birlikte televizyon programlarında biçim ve içerik anlamında köklü değişiklikler yaşanmış, bu durum yeni program türlerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.
Walter Lippmann'ın Medya Araştırması
Modern kitle iletişim araçlarının içeriği ile gerçek dünya arasındaki ilişkiyi sistemli olarak ilk kez Walter Lippmann araştırmıştır. Lippmann, medyanın gerçek dünyayı çarpıtarak yansıttığını savunmuştur.
Roman Jakobson'un İletişim Modeli
Dilbilimci Roman Jakobson’un geliştirmiş olduğu temel konuşma olayı modeli, sinema ve televizyon içeriklerinin çözümlenmesinde kullanılan filmsel iletişim modeline ilham kaynağı olmuştur.
Mintz'in Komedi Türleri Saptaması
Mintz, ABD televizyonlarında durum komedileri ile aile komedileri arasındaki ayrımın keskin olmadığını, bunun bir derece meselesi olduğunu belirtmiş; bu saptamanın Türkiye televizyonları için de geçerli olduğu vurgulanmıştır.

Anahtar Kavramlar

FormatBütün iletişim araçlarının diğerlerinden ayırt edilmesini sağlayan ve çeşitli konuları izleyiciye sunabilmek için kullanılan formüller bütünüdür. Televizyon programlarının yapım ve sunum tarzını belirleyen kurallar bütünü olarak işlev görür.
Tür (Genre)Benzer özellikler taşıyan televizyon programlarını sınıflandırmak ve çözümlemek için kullanılan işlevsel bir kategorize etme aracıdır. Programların yapım ve beklenti düzeylerine göre ayrıştırılmasını sağlar.
Anlatı (Narrative)Olayların, durumların veya bilgilerin bir izleyiciye belirli bir yapı ve sıra dahilinde aktarılması sürecidir. Söylev, masal, roman, sinema ve televizyon programları birer anlatı biçimi olarak kabul edilir.
DramaGerçekliğin abartılmış, kurgulanmış ve yeniden üretilmiş sanat biçimidir. Televizyonun doğasına son derece uygun olan drama, izleyicinin dikkatini çekecek şekilde gerçekliği dramatize ederek sunar.
GerçeklikGünlük hayatın akışı içinde var olan somut olgular bütünüdür. Televizyonda sunulan dünya ise bu gerçekliğin abartılı, basmakalıplaştırılmış ve simgesel kopyası olarak yer alır.
Dolayımlama (Mediation)Bilgi ve içeriklerin kitle iletişim araçları aracılığıyla belli bir biçim, teknik yapı ve format süzgecinden geçirilerek izleyiciye aktarılması sürecidir.
Soap OperaRadyo tarafından yaratılan ve daha sonra televizyon yayıncılığına aktarılan, genellikle aile ve ilişki odaklı, uzun soluklu dizi formatıdır.
Filmsel İletişim ModeliRoman Jakobson’un konuşma olayı modelinin sinema ve televizyon gibi görsel-işitsel iletilere uyarlanmış halidir. Göndericinin bir kodu kullanarak okuyucuya bildiri iletmesini inceler.
Toplumsallaştırma AracıTelevizyonun sürekli tekrarlanan dramatize edilmiş dünyası sayesinde bireylere toplumsal normları, değerleri ve kalıpları aktarma gücünü ifade eden kavramdır.
ManipülasyonKitle iletişim araçlarının gerçek dünyayı ve olayları savundukları ideolojiler doğrultusunda çarpıtarak izleyicilere aktarması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

ABD ve İngiltere Program Stratejileri

Kejanlıoğlu’nun aktardığına göre ABD'de türsel beklenti düzeyi geçerliyken ve seçim türün içinden yapılırken; İngiltere'de toplumsal ve kültürel beklentiler başattır ve seçimler türler arasında gerçekleştirilmektedir.

Silverstone'un Temsil ve Gerçeklik Görüşü

Silverstone'a göre, izleyicilerin günlük hayatın akışı içinde varolma yeteneği ve televizyon ile gerçeklik arasındaki sınırın ayırdında olması, medya ile kurulan ilişkinin temel taşını oluşturur.

Sınavda Dikkat Et

  • Televizyonun önceki mecralardan (radyo ve sinema) neleri aldığını iyi ezberleyin; radyo teknik/format (soap opera), sinema ise dramatik anlatı saymacalarını ve başat teknikleri sağlamıştır.
  • Walter Lippmann'ın kitle iletişim araçlarının gerçeği çarpıttığına yönelik öncül araştırmasını ve bu konudaki görüşlerini sınavda karıştırmayın.
  • Roman Jakobson modelinin filmsel iletişime uyarlandığında 'alıcı' kelimesinin yerine 'okuyucus' (reader) teriminin kullanıldığına dikkat edin.
  • Televizyon dünyasının gerçekliğin kopyası değil, abartılmış ve kurgulanmış simgesel bir versiyonu olduğunu unutmayın.
  • ABD (türsel beklenti ve tür içinden seçim) ile İngiltere (toplumsal/kültürel beklenti ve türler arası seçim) arasındaki kurumsal strateji farkını sınavda karıştırmayın.
  • Televizyon dramalarının ve dizilerinin tek bir türe sıkıştırılamayacağını, birden fazla tür özelliğini barındırabildiğini anlatan Mintz'in görüşünü not edin.