← Ünite 1
Ergonomi

Ünite 1: 1. Ergonomi

İlk Ergonomi Terimi (1857)
Ergonomi terimi dünya literatüründe ilk kez 1857 yılında Polonyalı bilim insanı Profesör Wojciech Jastrzebowski tarafından kullanılmış ve bilim dünyasına kazandırılmıştır.
Kral Konstantin'in Pazar Tatili Kararı (İ.S. 321)
İsa'dan Sonra 321 yılında Kral Konstantin tarafından çıkarılan bir kanunla Pazar günü resmi tatil ilan edilmiştir. Bu karar, çalışanların dinlenme hakkına yönelik tarihteki en eski yasal düzenlemelerden biridir.
Gilbreth'lerin Tuğla Örme Deneyi
Frank ve Lilian Gilbreth, inşaat işçilerinin hareketlerini analiz ederek duvar örücülerin saatlik tuğla örme sayısını %200'lük bir artışla 120 adetten 350 adete çıkarmayı başarmışlardır.
Mikro Kronometrenin İcadı
Gilbreth'ler, işçilerin ve sporcuların mikro hareketlerini en ince ayrıntısına kadar analiz edebilmek için dakikanın 2000'de birini (1/2.000) ölçebilen hassas bir mikro kronometre icat etmişlerdir.

Anahtar Kavramlar

ErgonomiYunanca 'Ergos' (iş) ve 'Nomos' (yasa) sözcüklerinden türetilen, işin insana ve insanın işe uyumunu sağlamak amacıyla çalışma ortamını ve araçlarını optimize eden çok disiplinli bir bilim dalıdır.
Bilişsel Ergonomiİnsanların sistemin diğer unsurlarıyla etkileşimindeki algılama, bellek, mantık yürütme, karar verme ve motor tepki gibi zihinsel süreçleri ve bu süreçlerin iş performansına etkilerini inceleyen ergonomi alt dalıdır.
Fiziksel Ergonomiİnsanın anatomik, antropometrik, fizyolojik ve biyomekanik özelliklerinin fiziksel aktiviteyle ilişkisini, çevresel koşulları (ısı, toz vb.) ve kişisel koruyucu donanımları inceleyen ergonomi alanıdır.
Örgütsel ErgonomiÖrgütsel yapılar, politikalar, iletişim, vardiya düzenlemeleri ve takım çalışması gibi sosyo-teknik sistemlerin optimize edilmesiyle ilgilenen, iş akışını ve çalışan memnuniyetini düzenleyen ergonomi branşıdır.
Statik Kassal EtkinlikKas boyunda herhangi bir kısalma veya hareket olmaksızın, kasın sürekli kasılı kalmasıyla gerçekleştirilen iş türüdür. Bu durum kan akışını engelleyerek hızlı yorulmaya neden olur.
Statik DuruşVücudun veya belirli bir uzvun uzun süre boyunca hareketsiz ve aynı pozisyonda tutulması durumudur. Kasa giden oksijeni azaltıp atık madde birikimine yol açarak kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarını tetikler.
Antropometriİnsan vücudunun boyutlarını, oranlarını, hareket sınırlarını ve fiziksel özelliklerini ölçerek çalışma alanlarının ve araçlarının bu ölçülere uygun tasarlanmasını sağlayan bilimsel yöntemdir.
İş FizyolojisiÇalışma esnasında insan vücudunda, özellikle kas, sinir ve dolaşım sistemlerinde meydana gelen fizyolojik değişimleri ve enerji harcamalarını inceleyen bilim dalıdır.
Hümanist Yaklaşım (İnsancıllık)Çalışma ortamının sadece ekonomik kâr veya verimlilik için değil, öncelikle çalışanın sağlığı, güvenliği, mutluluğu ve refahı gözetilerek tasarlanmasını savunan ergonomik yaklaşımdır.
Zaman ve Hareket EtüdüBir işin en az hareketle, en az yorgunlukla ve en kısa sürede nasıl yapılacağını belirlemek amacıyla iş adımlarının kronometre ve görsel analizlerle incelenmesi yöntemidir.
Ürün ErgonomisiTüketicilerin veya kullanıcıların günlük yaşamda kullandıkları araç, gereç, mobilya ve cihazların insan vücuduna, kullanım kolaylığına ve güvenliğine uygun olarak tasarlanması sürecidir.
Üretim ErgonomisiFabrika ve atölye gibi üretim alanlarında, montaj hatlarının, tezgahların ve iş akışlarının işçilerin fiziksel sınırlarına ve iş güvenliğine uygun olarak yapılandırılmasıdır.
Maliyet-Etkililik OranıErgonomik iyileştirmeler için yapılan harcamaların, iş kazalarının azalması, verimlilik artışı ve iş günü kayıplarının önlenmesi gibi kazanımlarla ekonomik olarak kendini amorti etme derecesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Henry Ford ve Bant Tipi Seri Üretim (1923)

1923 yılında Henry Ford bant tipi seri üretimi başlatmıştır. Bu süreçte işçilerin günlük ücreti 2.34 dolardan 5 dolara yükselirken, üretilen 'Tin Lizzie' model otomobilin fiyatı 950 dolardan 290 dolara düşmüştür.

Harvard Yorgunluk Laboratuvarı (1920)

1920 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde, kas gücüyle yapılan ağır işleri, yorgunluk sınırlarını ve insan performansını bilimsel olarak değerlendirmek amacıyla 'Harvard Yorgunluk Laboratuvarı' kurulmuştur.

Türkiye'de Çalışma Bakanlığı'nın Kuruluşu (1945)

Türkiye Cumhuriyeti'nde çalışma hayatını düzenlemek, iş sağlığı ve güvenliğini yasal güvenceye almak amacıyla 1945 yılında Çalışma Bakanlığı resmen kurulmuştur.

Almanya'da Çocuk İşçi Yasası (1839)

1839 yılında Almanya'da yürürlüğe giren yasa ile 9 yaşın altındaki çocukların maden ocaklarında ve fabrikalarda çalışması yasaklanmış, gençlerin günlük çalışma süresi ise en fazla 12 saat ile sınırlandırılmıştır.

İlk İş Hekimi Uygulaması (1866)

1866 yılında Almanya'da bulunan BASF Fabrikaları'nda (Ludwigshafen), 135 işçinin sağlığını korumak ve iş kazalarını önlemek amacıyla tarihteki muhtemelen ilk iş hekimi istihdam edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Ergonomi kelimesinin Yunanca kökenlerine dikkat edin; 'Ergos' iş, 'Nomos' yasa demektir. Sınavda doğrudan kelime anlamı sorulabilir.
  • Ergonominin üç ana alt dalını (Bilişsel, Fiziksel, Örgütsel) ve bunların örneklerini iyi ayırt edin. Özellikle hava trafik kontrolörleri örneği Örgütsel Ergonomi ile ilişkilidir.
  • Statik kassal etkinlik ile dinamik etkinlik arasındaki farkı unutmayın. Statik duruşta kas boyu değişmez, kan akışı azalır ve yorgunluk hızlı gelişir.
  • Tarihsel kronolojide Türkiye ile ilgili gelişmelere (1924 Hafta Tatili Kanunu, 1930 Hıfzıssıhha Kanunu, 1945 Çalışma Bakanlığı) özellikle dikkat edin.
  • Gilbreth çiftinin (Frank ve Lilian) hareket etüdü, mikro kronometre icadı ve cerrahi alet tepsisi düzenlemesi gibi spesifik katkılarını mutlaka ezberleyin.
  • Ergonominin destek aldığı bilim dalları sorulduğunda, seçeneklerde yer alabilecek Sosyoloji gibi yanıltıcı şıklara düşmeyin; metinde Sosyoloji bu listede yoktur.