← Ünite 2
Ergonomi

Ünite 2: 2. Kuvvet Uygulaması

Bazal Metabolizma Enerji Tüketim Oranı
İnsan vücudunun yaşama payı olan bazal metabolizma için harcadığı enerji, bireyin yaşı, boyu ve cinsiyetinden doğrudan etkilenir. Bu tüketim ortalama olarak her kilogram başına saatte 1 Kcal olarak hesaplanmaktadır.
Serbest Zaman Payı Enerji Tüketimi
Çalışanların iş dışındaki serbest zamanlarında harcadıkları enerji miktarı standart bir formülle öngörülebilir. Bu pay, ortalama olarak her kilogram başına saatte 0.6 Kcal düzeyinde gerçekleşmektedir.
Büro ve Saatçilik İşlerinde Günlük Enerji Tüketimi
Fiziksel aktivitenin nispeten düşük olduğu büro işçiliğinde çalışan bir kişinin günlük enerji tüketimi 2500 ile 2900 Kcal arasında değişirken, hassas el işçiliği gerektiren saatçilikte bu değer ortalama 2500 Kcal/gün olarak gerçekleşir.
Ağır Sanayi ve İnşaat İşçilerinin Enerji İhtiyacı
Fiziksel güce dayalı mesleklerden duvarcılıkta çalışanların günlük enerji tüketimi 3500 Kcal, montaj işçilerinin 3600 Kcal, marangozların ise 3400 Kcal seviyesindedir. Bu durum iş istasyonlarında yüksek kalori harcamasını gösterir.

Anahtar Kavramlar

İş FizyolojisiÇalışan insan ile çalışma koşulları arasındaki ilişkileri araştıran, iş gücünün korunmasını ve verimliliğin artırılmasını hedefleyen, yorulma etkenlerini ve işe uygun çalışma şekillerini inceleyen bilim dalıdır.
Dinamik Kassal EtkinlikKasın boyunda kısalma olurken tonusunun sabit kaldığı, kasın ritmik olarak kasılıp gevşediği ve kan dolaşımının artması sayesinde geç yorulduğu hareketli iş türüdür. Yürüme ve merdiven tırmanma bu etkinliğe örnek gösterilebilir.
Statik Kassal EtkinlikKasın uzun süre boyunca gevşemeden, belirli bir kasılma durumunda sabit kaldığı, kan akışının engellenmesi nedeniyle oksijenin azaldığı ve hızlı yorulmaya yol açan çalışma şeklidir. Bir cismi elde tutmak bu duruma örnektir.
Bazal Metabolizma (Yaşama Payı)İnsanın hiçbir iş yapmaksızın, sadece hayati fonksiyonlarını sürdürebilmesi için tüketmek zorunda olduğu, yaş, boy ve cinsiyete göre değişen ve ortalama her kilogram başına saatte 1 Kcal olan enerji miktarıdır.
Serbest Zaman PayıÇalışanın iş dışındaki günlük yaşam aktivitelerini ve dinlenme süreçlerini gerçekleştirebilmesi için harcadığı, ortalama her kilogram başına saatte 0.6 Kcal olarak hesaplanan enerji tüketim payıdır.
İş PayıÇalışanın icra ettiği mesleğe ve çalışma ortamına göre değişkenlik gösteren, iş faaliyetlerini yerine getirirken harcadığı ek enerji tüketim miktarıdır.
Yorgunlukİş yükü nedeniyle bir organın, bir kasın veya tüm organizmanın işlevsel yeteneğinin, algılama hızının ve genel performansının azalması durumudur.
Mola (Dinlenme)İşbilimi kapsamında, bir vardiya süresi içerisinde işe ilişkin faaliyetlerin yorgunluğu gidermek amacıyla planlı olarak durdurulduğu zaman dilimidir.
Antropometriİnsan vücudunun boyutlarını, oranlarını ve fiziksel özelliklerini inceleyerek iş istasyonları ile araç-gereç tasarımlarının çalışana uyumlu hale getirilmesini sağlayan bilimsel disiplindir.
L5-S1 BölgesiOmurganın en alt kısmında yer alan, hatalı yük kaldırma ve taşıma pozisyonlarında üzerine en çok mekanik baskı binen ve bel rahatsızlıklarının en sık tetiklendiği kritik disk bölgesidir.
Kas Yükü Akışıİş yaparken kaslar üzerinde oluşan mekanik yükün ve kuvvetin vücut boyunca izlediği yoldur. Ergonomik açıdan bu akışın kısa olması ve vücudun uzun eksenine uygun olması istenir.
Pozitif Dinamik ÇalışmaKasların ritmik olarak kasılıp gevşemesiyle hem iş üretilen hem de kan dolaşımının desteklenerek kas sağlığının korunduğu, ergonomide en çok tercih edilen çalışma biçimidir.
Subjektif YorgunlukÇalışanın fiziksel ölçümlerden bağımsız olarak hissettiği uyku hali, işten kaçış duygusu ve zihinsel uyuşukluk gibi kişisel yorgunluk algılamalarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Tarım ve Ulaşım Sektöründe Enerji Tüketim Değerleri

Açık alanda ve yoğun bedensel güçle yürütülen hasat işçiliğinde çalışanların günlük enerji tüketimi 5200 Kcal seviyesine ulaşırken, demiryolu işçiliğinde bu değer ortalama 4800 Kcal/gün olarak tespit edilmiştir.

Orman İşçiliğinde Ekstrem Enerji Harcaması

Ağır fiziksel koşullar altında çalışan orman kesim işçilerinin günlük enerji tüketimi 4000 ile 5000 Kcal arasında değişmektedir. Bu yüksek tüketim, işçilerin beslenme ve dinlenme planlamalarında dikkate alınmalıdır.

Yüksek Dağlarda Kızakla Nakliyat Tüketim Rekoru

Metinde belirtilen en yüksek enerji tüketim değeri, yüksek dağlarda kızakla nakliyat yapan işçilere aittir. Bu zorlu iş kolunda çalışanların günlük enerji harcaması 6500 ile 7000 Kcal gibi ekstrem düzeylere ulaşmaktadır.

Maksimum Kas Gücü Sınırı

İş fizyolojisi kurallarına göre, çalışanların kas-iskelet sisteminde kalıcı hasar ve aşırı yorgunluk oluşmasını önlemek amacıyla, iş esnasında uygulanan kuvvetin çalışanın maksimum kas gücünün %30'unu aşmaması gerekmektedir.

L5-S1 Omur Bölgesine Binen Yük

Hatalı kaldırma pozisyonlarında, gövdenin öne doğru eğilmesiyle kaldıraç kolu uzar ve L5-S1 omur bölgesine binen yük katlanarak artar. Doğru diz bükme pozisyonu ise bu bölgeye gelen yükü minimuma indirerek bel fıtığını önler.

Sınavda Dikkat Et

  • Dinamik ve statik işlerin fizyolojik farklarına dikkat edin; dinamik işlerde kan akışı ve oksijen artarken, statik işlerde kan akışı engellenir ve hızlı yorulma olur.
  • Karışık (dinamik-statik) iş örneği olarak verilen 'bir elle patates tutup diğer elle soymak' sınavda klasik bir senaryo sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • Kas gücüne dayalı işlerde maksimum kas gücünün %30 sınırının aşılmaması gerektiğini ve çekme yerine itme gücünün tercih edilmesi gerektiğini unutmayın.
  • Yük kaldırma sorularında L5-S1 bölgesine binen yükün azaltılması için yükün vücuda yakın tutulması ve doğru pozisyonda kaldırılması gerektiğini hatırlayın.
  • Günlük enerji tüketim değerlerinde en yüksek harcamanın 'yüksek dağlarda kızakla nakliyat' (6500-7000 kcal) işine ait olduğunu aklınızda tutun.
  • Araç-gereçlerin uygunsuz tutulmasının 'parmak, bilek ağrıları ve mafsal iltihaplarına' yol açtığı bilgisini eşleştirme soruları için ezberleyin.