Ünite 14: Örnekler ve Sık Kullanılan Bileşik Terim

Behçet Hastalığı

Eponim terimlere en bilinen örneklerden biridir. Türk hekim Hulusi Behçet tarafından tanımlanmıştır. Tıbbi terminolojide bir hastalığa kaşifinin adının verilmesi geleneğini yansıtır.

MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme)

Akronim terimlere bir örnektir. Vücut organlarının görüntüsünü oluşturmak için manyetik dalgalar ve radyofrekans kullanılır. Modern tıpta tanı koymada kritik bir öneme sahiptir.

İlium ve İleum Farkı

Homonim terimlere örnektir. İlium pelvisin üst kısmını, İleum ise ince bağırsağın son kısmını ifade eder. Söylenişleri benzer olsa da anatomik olarak tamamen farklı bölgelerdir.

Arbor Vitae

Latince 'hayat ağacı' anlamına gelen bir isim tamlamasıdır. Tıbbi anatomide beyinciğin iç yapısındaki ağaç benzeri görüntüyü tanımlamak için kullanılır.

Anahtar Kavramlar

EponimBir hastalığa, sendroma veya cerrahi alete, onu ilk tanımlayan veya bulan kişinin adının verilmesidir. Örnek: Behçet Hastalığı.

AkronimBirden fazla kelimenin baş harflerinin veya hecelerinin birleştirilmesiyle oluşturulan kısaltmalardır. Örnek: MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme).

Ön EkKelime kökünün önüne gelerek anlamı değiştiren veya belirginleştiren eklerdir. Örnek: 'Hiper-' (yüksek) tansiyon.

Son EkKelime kökünün sonuna gelerek durum, hastalık veya cerrahi işlem bildiren eklerdir. Örnek: 'Gastrektomi' (midenin alınması).

HomonimYazılışları veya okunuşları aynı ancak anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir. Örnek: İleum (ince bağırsak) ve İlium (pelvisin üst kısmı).

MasculinumTıbbi terminolojide eril (erkek) cinsiyetli isimleri ifade eder. Örnek: Anulus (yüzük), Ductus (kanal).

FemininumTıbbi terminolojide dişil (kadın) cinsiyetli isimleri ifade eder. Örnek: Arteria (atar damar), Apertura (açıklık).

NeutrumTıbbi terminolojide nötr cinsiyetli isimleri ifade eder. Örnek: Foramen (delik), Ganglion (bez).

Bileşik Terimİki veya daha fazla kökün birleşmesiyle oluşan yeni anlamlı terimlerdir. Örnek: 'Front-o-occipitalis' (alın ve artkafa kemiği).

StenografiKısaltmalar ve simgeler kullanarak hızlı yazma sanatıdır; tıbbi notların hızlı tutulmasında kullanılır.

KökTerimin ana anlamını taşıyan, üzerine ekler getirilen temel parçadır. Örnek: 'Ren' (böbrek) + 'algia' (ağrı) = Renalgia.

İsim Tamlamasıİki ismin bir araya gelerek tek bir kavramı nitelemesidir. Örnek: 'Arbor vitae' (hayat ağacı).

Sıfat TamlamasıBir ismin bir sıfat tarafından nitelenmesiyle oluşan yapıdır. Örnek: 'Sulcus coronarius' (taçsı oluk).

Psödo-Yalancı anlamına gelen bir ön ektir. Örnek: 'Psödoparalizi' (yalancı felç).

MalaciaYumuşama anlamına gelen bir son ektir. Örnek: 'Osteomalazi' (kemik yumuşaması).

KarsinojenKanser oluşturan maddeleri tanımlayan bileşik bir terimdir.

Trombo-sito-peniPıhtılaşma hücrelerinin (trombosit) azalması durumunu ifade eden tıbbi terimdir.

GastrektomiMidenin ameliyatla alınması işlemini ifade eden cerrahi terimdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Hipertansiyon

Hiper- (yüksek) ön eki ile tansiyon kelimesinin birleşimidir. Kan basıncının normal değerlerin üzerine çıkması durumunu ifade eden en yaygın klinik terimdir.

Psödoparalizi

Psödo- (yalancı) ön eki ile paralizi (felç) kelimesinin birleşimidir. Gerçek bir sinir hasarı olmaksızın felç benzeri belirtilerin görülmesi durumudur.

Osteomalazi

Osteo (kemik) ve malacia (yumuşama) kelimelerinin birleşimidir. Kemik dokusunun mineralizasyon bozukluğu sonucu yumuşamasını ifade eder.

Tonsillotomy

Bademciklerin (tonsilla) cerrahi olarak kesilmesi işlemidir. Son ek olan -tomy, kesi yapma veya açma anlamını taşır.

Kolelithotripsi

Safra taşlarının (kolelith) kırılması (tripsi) işlemidir. Taş kırma tedavilerinde kullanılan teknik terimdir.

Parkinson Hastalığı

Bir eponimdir. James Parkinson tarafından tanımlanan, sinir sistemiyle ilgili kronik bir hastalıktır. Tıbbi literatürde evrensel olarak bu isimle anılır.

Buerger Hastalığı

Damar iltihabı ile karakterize bir hastalıktır. Eponim terimler kategorisinde yer alır ve hastalığı tanımlayan doktorun adını taşır.

Makrosefali

Makro- (büyük) ön eki ile sefali (kafa) kelimesinin birleşimidir. Kafatasının normalden büyük olması durumunu ifade eder.

Pansitopeni

Pan- (hepsi) ön eki ile sit (hücre) ve peni (azalma) son eklerinin birleşimidir. Tüm kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) azalması durumudur.

Sınavda Dikkat Et

Eponim terimleri (hastalık isimleri) ezberlerken, o hastalığı tanımlayan kişilerin isimlerine odaklanın; sınavda bu isimler sıkça sorulur.
Ön eklerin (Hiper, Hipo, Psödo, Ante, Post) anlamlarını mutlaka birbirinden ayırın; sınavda bu eklerin zıt anlamlıları çeldirici olarak kullanılır.
C harfinin okunuş kuralları (a, o, u önünde 'k'; ae, oe, y önünde 's/ç') çok kritiktir, bu kuralı örnek kelimelerle çalışın.
Son eklerin cerrahi müdahale mi yoksa hastalık durumu mu belirttiğine dikkat edin (örneğin: -tomy kesi, -ectomy çıkarma).
Homonim (yazılışı benzer, anlamı farklı) kelimelere (İlium-İleum gibi) özel bir not alın, sınavda karıştırılması en muhtemel konulardır.
Akronimlerin açılımlarını (MRG gibi) bilin, sınavda kısaltmanın neyi temsil ettiği sorulabilir.