← Ünite 2
Tıbbi Terminoloji

Ünite 2: Tıbbi Etimoloji Latin ve Grek Alfabesi

Latium Bölgesi
Latincenin 2700 yıl önce ortaya çıktığı, İtalya yarımadasında Tiber ırmağını çevreleyen bölgedir. Günümüzde Lazio olarak bilinir.
Vatikan Devleti
Latincenin günümüzde resmi dil olarak kullanıldığı tek devlettir. Dil burada sembolik bir statüye sahiptir.
İbni Sina ve Kanun fit-Tıb
İbni Sina'nın ünlü eseri, Orta Çağ'da 'Canon Medicinae' adıyla Latinceye çevrilerek tıp eğitiminde temel kaynak olmuştur.
Vesalius (1453)
Anatomi alanında çığır açan 'De humani corporis fabrica' adlı eserin yazarıdır. Eser Latince kaleme alınmıştır.

Anahtar Kavramlar

EtimolojiSözcüklerin kökenini araştıran ve aynı kökten türetilen sözcük gruplarını ortaya çıkaran bilim dalıdır. Örneğin, 'gastroenterologia' teriminin köklerini incelemek bir etimolojik çalışmadır.
NominaLatincede 'adlar' anlamına gelen ve tıbbi terminolojide özel bir öneme sahip olan kelime sınıfıdır. Substantifler (adlar), adjektifler (sıfatlar) ve numeralia (sayılar) bu gruba girer.
KökBirden fazla sözcük yapısında ortak ve sabit kalan sesler topluluğudur. Örneğin, 'gaster' (mide) teriminde 'gastr' bir köktür.
GövdeTüretilmiş sözcüklerin çekim ekleri dışında kalan ve çekim esnasında değişmeyen kısmıdır. Kök ve gövde anlamca birbirine denktir.
Kaynaştırma ÜnlüsüKökle son ek arasında yer alan, genellikle (o) harfi olan ses birimidir. Örneğin, 'gastroenterologia' kelimesindeki (o) harfi.
Roman DilleriLatince kökenli olan ve günümüzde yaşayan Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce ve Rumence dillerine verilen genel isimdir.
Tıbbi LatinceSadece tıbbi terimlerle uğraşan, tümce yapısı kurmayan ve konuşma dilinden ziyade yazışma/terminoloji odaklı dar kapsamlı dil bilgisidir.
MasculinumLatincede 'Erkil' cinsi ifade eden isim sınıfıdır. Genellikle -us ile sonlanan kelimeler bu gruptadır.
FemininumLatincede 'Dişil' cinsi ifade eden isim sınıfıdır. Kelime sonundaki harflerden cinsi anlaşılabilir.
NeutrumLatincede 'Nötr' cinsi ifade eden isim sınıfıdır. Genellikle -u ile sonlanan kelimeler bu gruptadır.
Singularİsimlerin tekil durumunu ifade eden sayı kategorisidir.
Pluralİsimlerin çoğul durumunu ifade eden sayı kategorisidir.
SubstantifLatincede 'ad' anlamına gelen, 'caput' (baş) gibi varlıkları karşılayan kelime türüdür.
AdjektifLatincede 'sıfat' anlamına gelen, isimleri niteleyen kelime türüdür. Örneğin, 'magnus' (büyük).
NumeraliaLatincede sayıları ifade eden kelime sınıfıdır. Örneğin, 'secundus' (ikinci).
DeklinasyonLatincede isimlerin çekimlenmesi işlemidir. Türkçe'deki isim çekimlerine benzer bir mantıkla çalışır.
MajusculaeLatin alfabesindeki büyük harfleri ifade eden terimdir.
MinusculaeLatin alfabesindeki küçük harfleri ifade eden terimdir.
Etimolojik UygunlukBir terim türetilirken, bilimsel kavrama uyan en uygun ön ek veya son ekin seçilmesi kuralıdır. Latince köke Latince ek, Grekçe köke Grekçe ek getirilmesi esastır.
İsim Takımıİki veya daha fazla ismin bir araya gelerek oluşturduğu yapıdır. 'Caput costa' (kaburga kemiğinin başı) buna örnektir.
Sıfat TamlamasıSıfatın isimden sonra geldiği tamlama türüdür. Örneğin, 'labium superior' (üst dudak).
Ölü DilGünümüzde ana dil olarak konuşulmayan ancak bilimsel ve tarihsel literatürde varlığını sürdüren dillerdir. Latince bu kategoriye girer.

Diğer Önemli Bilgiler

Fabricius (1600)

Embriyoloji ve anatomi üzerine 'De formatio foetu' adlı eseri Latince olarak yazan bilim insanıdır.

1928 Harf Devrimi

Türkiye Cumhuriyeti'nin Latin alfabesini fonetik uyarlamalarla kabul ettiği tarihsel dönüm noktasıdır.

Etrusk Alfabesi

MÖ 7. yüzyılda Latin alfabesinin geliştirilmesine kaynaklık eden antik yazı sistemidir.

Minüskül Harfler

Küçük harf sistemidir ve MS 8. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlanmıştır.

W Harfi

Klasik Latincede yer almayan, ancak modern dönemde özel isimlerde (Willis, Winslow gibi) kullanılan bir harftir.

Helenistik Ekol

İskenderiye, Bergama ve Efes gibi merkezlerde bulunan ve tıp terimlerinin Grekçe kökenli olmasını sağlayan antik bilim merkezleridir.

Slav Dilleri

Latince kökenli olmayan ve Batı dillerinden farklı bir yapıya sahip olan dil ailesidir.

Latin Amerika

İspanyolca ve Portekizcenin resmi dil olduğu, sömürge döneminde bu dillerin taşındığı Orta ve Güney Amerika ülkelerine verilen isimdir.

Klasik Latince

Roma Devleti boyunca konuşulan ve imparatorluğun resmi dili olan Latince formudur.

Orta Çağ Kilise Dili

Latincenin Roma İmparatorluğu sonrası dönemde inançlılarla iletişim kurmak ve bilimsel çalışmaları yürütmek için kullanıldığı statüdür.

Sınavda Dikkat Et

  • Terim ayrıştırmada (o) kaynaştırma ünlüsünün kuralını unutma; son ek ünlüyle başlıyorsa (o) düşer, iki kök arasındaysa korunur.
  • Ileum ve Ilium gibi birbirine benzeyen terimlerin anlamlarını mutlaka ezberle, sınavda çeldirici olarak karşına çıkabilir.
  • Latincede sıfatların isimden sonra geldiğini unutma; bu, Türkçedeki tamlama yapısının tam tersidir.
  • Cinsiyet (genre) kurallarını (Masculinum, Femininum, Neutrum) ve son eklerle olan ilişkilerini gözden geçir.
  • Tıbbi Latincenin genel Latince dil bilgisinden farklı olarak sadece ad ve sıfat odaklı olduğunu, tümce yapısı içermediğini hatırla.
  • Tarihsel isimlere (Vesalius, Fabricius, İbni Sina) ve eserlerine dikkat et, eşleştirme soruları gelebilir.