Ünite 9: İnsan Vücudunun Temel Anatomik Sistemleri

İnsan Kan Hacmi

İnsan vücudunda ortalama 5000-6000 ml kan bulunur. Bu kanın %50-60'ı plazma, %40-50'si ise kan hücrelerinden oluşur.

Kan Grupları Sınıflandırması

Alyuvarlar üzerindeki A, B ve RH proteinlerine göre belirlenen 8 adet kan grubu vardır. 0 grubu genel verici, AB grubu ise genel alıcıdır.

Normal Tansiyon Değerleri

Sağlıklı bir yetişkinde normal sistolik (büyük) kan basıncı 120 mmHg, normal diyastolik (küçük) kan basıncı ise 80 mmHg olarak kabul edilir.

Kalp Atım Hızları

Yetişkinlerde kalp dakikada 60-80 defa kasılırken, çocuklarda bu hız dakikada 90-140 defaya kadar çıkabilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Systema VasorumKalp, damarlar ve kandan oluşan, vücuda besin ve oksijen taşıyan dolaşım sistemidir. Örnek: Kalp, bu sistemin merkezi pompasıdır.

Büyük DolaşımTemiz kanın kalpten tüm vücuda pompalanıp oksijenin dokulara verilmesi ve kirli kanın kalbe geri dönmesidir. Örnek: Aorttan çıkan kanın dokulara ulaşması.

Küçük DolaşımKirli kanın kalpten akciğerlere giderek karbondioksit verip oksijen alması ve kalbe dönmesidir. Örnek: Pulmoner arter ile akciğere giden kan.

PlazmaKanın sıvı olan ara maddesidir; su, protein ve hormonlar içerir. Örnek: Kanın %50-60'ını oluşturur.

SistolKalbin kanı damarlara pompaladığı kasılma evresidir. Örnek: Büyük tansiyon ölçümü sistol anında yapılır.

DiyastolKalbin gevşeyerek kanla dolduğu evredir. Örnek: Küçük tansiyon ölçümü diyastol anında yapılır.

PerikardKalbi dıştan çevreleyen ve içinde kayganlaştırıcı sıvı bulunan zardır. Örnek: Kalp ile perikard arasında sürtünmeyi önleyen bir boşluk vardır.

Triküspit KapakKalbin sağ atrium ve sağ ventrikülü arasında bulunan 3 yaprakçıklı kapaktır. Örnek: Kanın sağ ventriküle geçişini kontrol eder.

Mitral KapakKalbin sol atrium ve sol ventrikülü arasında bulunan kapaktır. Örnek: Temiz kanın sol ventriküle geçişini sağlar.

Lenf SistemiBağışıklık içeriğini dolaşıma boşaltan, tek yönlü çalışan damar ve düğüm sistemidir. Örnek: Timus ve dalak bu sistemin parçalarıdır.

Hücresel SolunumBesinlerin oksijenle parçalanarak enerji açığa çıkarılması olayıdır. Örnek: Hücrelerin enerji üretimi için oksijen kullanması.

FarinksBurun ve larinks arasında yer alan, hem sindirim hem solunum yolu olan bölümdür. Örnek: Yutkunma sırasında refleksle kapanır.

EpiglottisYutkunma sırasında gırtlak boşluğunu kapatan kıkırdak yapıdır. Örnek: Besinlerin soluk borusuna kaçmasını engeller.

TrakeaLarinks ile bronşlar arasında bulunan, C şeklinde kıkırdak halkalardan oluşan soluk borusudur. Örnek: Havanın akciğerlere iletilmesini sağlar.

PlevraAkciğerleri dıştan saran iki katlı zardır. Örnek: Akciğerlerin göğüs kafesi içindeki hareketini kolaylaştırır.

Diğer Önemli Bilgiler

Akciğer Lob Yapısı

Akciğerler asimetrik bir yapıya sahiptir; sağ akciğer 3 lobdan, sol akciğer ise 2 lobdan oluşmaktadır.

Trakea Uzunluğu

Soluk borusu (trakea), gırtlak ile bronşlar arasında bulunan yaklaşık 10-15 cm uzunluğunda bir yapıdır.

Temiz Kan Taşıyan Tek Toplardamar

Normalde toplardamarlar kirli kan taşır; ancak akciğer toplardamarı (pulmoner ven) istisnai olarak temiz kan taşır.

Kirli Kan Taşıyan Tek Atardamar

Normalde atardamarlar temiz kan taşır; ancak akciğer atardamarı (pulmoner arter) istisnai olarak kirli kan taşır.

Kalbin Elektriksel Merkezleri

Kalbin düzenli kasılmasını sağlayan iki ana merkez vardır: Sinoatrial düğüm ve atrioventriküler düğüm.

En Büyük Damar

Vücudun en büyük atardamarı Aort'tur ve sol ventrikülden çıkan temiz kanı tüm vücuda dağıtır.

Solunum Sistemi Görevi

Solunum sistemi sadece gaz değişimi yapmaz, aynı zamanda kan pH'sının düzenlenmesi ve ses çıkartma gibi hayati görevleri de üstlenir.

Sınavda Dikkat Et

Dolaşım ve solunum sistemindeki istisnalara dikkat edin; akciğer toplardamarı temiz kan, akciğer atardamarı kirli kan taşır.
Kalp kapakçıklarının yerini karıştırmayın; sağda triküspit, solda mitral kapak bulunur.
Sistol ve diyastol kavramlarını tansiyon değerleriyle eşleştirin; sistol kasılma (büyük), diyastol gevşeme (küçük) tansiyondur.
Akciğerlerin lob sayılarını unutmayın; sağ akciğer 3, sol akciğer 2 lobludur.
Tıbbi terimlerin son eklerine odaklanın; '-itis' eki iltihabı, '-tomi' eki kesip açmayı ifade eder.