Ünite 10: Sağlık İletişimi ve Etik

Dünya Tabipler Birliği 1981 Bildirgesi

Dünya Tabipler Birliği, 1981 yılında yayınladığı bildirgeyle hastaların temel haklarını uluslararası düzeyde ilan etmiştir. Bu bildirge hekim seçme özgürlüğü, mahremiyetin korunması ve bilgilendirilmiş onam haklarını güvence altına almıştır.

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi

10 Aralık 1948 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen 217 sayılı İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, imzalayan tüm üye ülkelerde bireylerin sağlık haklarını temel bir insan hakkı olarak yasal güvenceye kavuşturmuştur.

Münih Kanser Araştırmaları Bulgusu

Münih Kanser Araştırmaları grubu tarafından yapılan çalışmada, uzmanlar iyi bir doktor-hasta ilişkisinin ve doğru iletişimin, tedavi sürecinin en önemli ve öncelikli ilk adımı olduğunu bilimsel olarak ortaya koymuşlardır.

Acil Servislerde Şiddet Yoğunluğu

Sağlıkta şiddet üzerine yapılan araştırmalarda, en çok fiziksel ve sözel saldırının acil servislerde ve psikiyatri kliniklerinde yaşandığı, cerrahi branşların da risk altında olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Sağlık İletişimiSağlık konusunda, bu alanla ilgili olan hedef kitlelere mesajları hazırlamak ve onlara yönelik iletişim etkinlikleri gerçekleştirmek suretiyle yapılan iletişimdir. Verilen mesajlar doğrudan sağlık ve sağlık hizmetleri konularına dönüktür.

Sağlık İletişimi Dahilinde EtikSağlık iletişimi sürecinde hedef kitlelerle ilişki sürecinde, mesaj ve bilgi aktarımında, hasta hakları ve sağlık çalışanları kapsamında dikkat edilmesi gereken, yasalarla da belirlenmiş kurallardır.

EtikMekana ve zamana göre doğru, yarar sağlayan, fayda getiren davranışların kurallarını belirleyen, ahlaki değerlerin ve kuralların oluşturduğu bir sistem bütününü inceleyen ahlak bilimidir.

AhlakToplumsal hayat içerisinde, kamusal birlikteliğin her noktasında geçerli olan, davranışların daha çok uygulamaya ve pratiğe dönük tarafını ifade eden yazısız kurallar bütünüdür.

İş EtiğiEtik kuralların iş hayatına uygulanması olup, iş yerlerinde doğru davranış kalıplarıyla hareket etmeyi ve kurumların kendi çıkarları ile toplumsal fayda arasında denge kurabilmesini ifade eder.

Deontolojik KuramImmanuel Kant tarafından geliştirilen, davranışın kendisiyle ilgilenen ve eylemin sonucu ne olursa olsun, eğer eylem tekil olarak yanlışsa onun etik dışı olduğunu savunan görev merkezli kuramdır.

SonuçsalcılıkBir davranışın ahlaki açıdan iyi ya da kötü oluşunu, sadece o davranışın ortaya çıkardığı sonuçlara bakarak değerlendiren etik teoridir.

Eylem FaydacılığıBir davranışın, içinde bulunulan özel şartlara göre, o davranışın etkisi altında kalacak olan kişilere ne kadar fayda veya zarar sağladığını inceleyen yaklaşımdır.

Kural FaydacılığıToplumun genel olarak mutlu olabilmesi için herkesin uyması gereken ortak ahlaki ilkelerin ve normların ortaya konulması gerektiğini savunan teoridir.

Tıp EtiğiSağlık çalışanlarının hangi davranışlarda bulunmaları gerektiğini gösteren, tıp alanı içerisindeki iyi-kötü davranış kalıplarını ve bunların sonuçlarını ayırt etmeye yardımcı olan disiplindir.

MalpraktisSağlık çalışanının etik dışı uygulaması, sağlık mesleğinde ihmalkarlık ve yetersizlik sonucu yanlış teşhis, yanlış ameliyat veya hatalı tedavi gibi uygulamalarla hastaya zarar vermesidir.

Örgütsel Adalet AlgılamasıBir kurumda çalışanların doğruluk, esneklik, tutarlılık, etik kurallar ve önyargıların ortadan kaldırılması gibi ilkeler çerçevesinde kurumun yönetimini adil bulma derecesidir.

Amaçlanan Sonuç EtiğiBir eylemin ahlaki değerinin, o eylemin gerçekleştirmeyi amaçladığı nihai sonuçların yararlılığı ve doğruluğu üzerinden şekillendiğini savunan etik sistemdir.

Sosyal Yaşam EtiğiBireylerin yaşamlarını sürdürdükleri sosyal ve çevresel ekolojik ortam içerisinde uymakla yükümlü oldukları toplumsal kuralları kapsayan etik sistemdir.

Kişisel EtikBireyin kendi iç dünyasında, kararlarını alırken ve eylemlerini gerçekleştirirken bireysel vicdanını temel aldığı etik sistemdir.

Toplumsal Sözleşme EtiğiEtik kuralların, toplumun ortak aklı tarafından benimsenmiş, yazılı olmayan uzlaşılar ve kabul edilmiş kurallar çerçevesinde belirlendiğini savunan sistemdir.

Kural EtiğiEtik davranışların sınırlarının ve kurallarının kişisel yorumlara bırakılmaksızın, tamamen yürürlükteki yasalar ve resmi mevzuatlar tarafından çizildiği sistemdir.

Hipokrat YeminiTıp hekimlerinin mesleğe adım atarken ettikleri, hastaların hayatını koruyacaklarına, sırlarını saklayacaklarına ve ayrımcılık yapmayacaklarına dair taahhüt içeren evrensel etik metindir.

Psikolojik Yıldırma (Mobbing)İş yerlerinde çalışanların performanslarını düşürmek, onları yıldırmak veya işten uzaklaştırmak amacıyla sistematik olarak uygulanan psikolojik baskı ve dışlama sürecidir.

Tıbbi TerminolojiSağlık çalışanlarının kendi aralarında kullandıkları, hastalar tarafından anlaşılması zor olan, tıp bilimine özgü teknik ve mesleki kelimelerin tümüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Adli Tıp Kurumu ve Yüksek Sağlık Şurası Raporları

Adli Tıp Kurumu ve Yüksek Sağlık Şurası raporları, son yıllarda Türkiye'de hekimlere karşı açılan malpraktis ve tazminat davalarının sayısında çok ciddi bir artış yaşandığını istatistiksel olarak belgelemektedir.

Özel Sağlık Sektörünün Ticari Etkisi

Özel sağlık kuruluşlarının hızla yaygınlaşması, tıp alanına ticari bir boyut getirmiş ve bu durum hekim-hasta ilişkisini müşteri-sağlayıcı ilişkisine dönüştürerek etik sınırların zorlanmasına yol açmıştır.

Medyanın Sağlık Çalışanı Algısı

Turla, Karaarslan ve Köprülü (2006) tarafından yapılan çalışmada, medyanın sağlık çalışanlarına yönelik olumsuz haberlerinin, toplumda güvensizlik yaratarak şiddet eylemlerini ve davaları körüklediği belirtilmiştir.

Gece Vardiyası ve Bilişsel Bozulma

Selvi ve arkadaşları (2010) tarafından yapılan araştırmada, gece vardiyasında çalışan sağlık personelinde uykusuzluğa bağlı olarak anksiyete artışı, depresyon belirtileri ve ciddi bilişsel yeti bozulmaları saptanmıştır.

Örgütsel Sağlık ve İş Stresi İlişkisi

Gül (2007) tarafından yapılan araştırmada, sağlık kurumlarında iş stresi arttıkça örgütsel sağlığın olumsuza kaydığı, örgütsel sağlık düzeyi yükseldikçe ise çalışan performansının arttığı kanıtlanmıştır.

Hekimlerin Tıbbi Terim Kullanım Sıklığı

Yağbasan ve Çakar (2006) tarafından yapılan araştırmada, hekimlerin hastalarıyla iletişim kurarken çok yüksek oranda tıbbi terminoloji kullandıkları ve bunun hasta memnuniyetini düşürdüğü saptanmıştır.

Özel Muayenehane ve Devlet Hastanesi Farkı

Yapılan saha çalışmalarında, hekimlerin devlet hastanelerindeki yoğun iş yükü altındaki davranışları ile özel muayenehanelerindeki iletişim tarzları arasında hasta aleyhine belirgin farklar olduğu gözlenmiştir.

Dünya Sağlık Örgütü Sağlık Tanımı

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), sağlıklı olmayı sadece vücutta hastalık veya sakatlığın olmaması değil; fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hali olarak tanımlayarak etiğin önemini vurgulamıştır.

Malpraktis Davalarının Artış Nedenleri

Teknolojik gelişmelerle bilgiye erişimin kolaylaşması, hastaların haklarını daha iyi aramasına yol açmış, bu da hekimlerin hukuki yaptırım endişesiyle çekimser kalmalarına neden olmuştur.

Kadıköy Özel Hastane Uygulama Örneği

Kadıköy'de açılan bir özel hastanede yapılan eğitimler ve çalışma saatlerinin adil düzenlenmesi sonucunda, çalışanların hastalara karşı etik davranış kodlarının arttığı ve hasta memnuniyetinin yükseldiği görülmüştür.

Sınavda Dikkat Et

Sağlık iletişiminin beş düzeyini (bireysel, sosyal ağ, organizasyon, cemiyet, toplum) mutlaka ezberleyin; kitle iletişimi düzeyler arasında yer almaz.
Etik ile ahlak arasındaki fark sorulduğunda; etiğin kuramsal/mesleki, ahlakın ise pratik/toplumsal olduğunu unutmayın.
Kant'ın Deontolojik Kuramı'nın sonuca değil, eylemin kendisine ve 'görev' bilincine odaklandığını aklınızda tutun.
Malpraktis kavramının sağlık çalışanının ihmali ve yetersizliği sonucu oluşan hatalı tıbbi uygulamalar olduğunu bilin.
Sağlıkta şiddetin en çok acil servislerde yaşanmasının nedenleri sınavda sıkça sorulur; stres, ölüm sıklığı ve deneyimsiz personel ana nedenlerdir.
Hekim-hasta iletişimindeki en büyük engelin hekimlerin yoğun 'tıbbi terminoloji' (mesleki terimler) kullanması olduğunu unutmayın.
Gece vardiyasında çalışan sağlık personelindeki en büyük etik riskin uykusuzluğa bağlı 'bilişsel yetilerde bozulma' olduğunu bilin.