← Ünite 2
Sağlık İletişimi

Ünite 2: Disiplinlerarası Bir Alan Olarak Sağlık İletişimi

1972 ICA Çalışması
Sağlık iletişimi alanındaki ilk kurumsal ve akademik çalışma, 1972 yılında International Communication Association (ICA) tarafından ABD'de gerçekleştirilmiştir.
1985 SCA Komisyonu
Speech Communication Association (SCA), sağlık iletişiminin akademik bir disiplin olarak kurumsallaşması yolunda 1985 yılında ilk sağlık iletişimi komisyonunu kurmuştur.
1992 ICA ve SCA Birleşmesi
1992 yılında ICA ve SCA derneklerinin sağlık iletişimi alanındaki güçlerini birleştirmesiyle, ulusal ve uluslararası araştırmalar büyük bir ivme ve hız kazanmıştır.
1948 DSÖ Sağlık Tanımı
Dünya Sağlık Örgütü, 1948 yılında kabul ettiği anayasasında sağlığı sadece hastalık yokluğu değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal tam iyilik hali olarak tanımlamıştır.

Anahtar Kavramlar

SağlıkDünya Sağlık Örgütü'nün 1948 yılındaki tanımına göre sağlık, sadece hastalık veya sakatlığın olmaması değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.
Sağlık İletişimiBirey, toplum ve halk sağlığı sonuçlarını iyileştirebilecek sosyal, örgütsel ve politik bir değişikliği veya davranışı benimsetmek için paydaşları etkileyen multidisipliner bir alandır.
Biyo-psiko-sosyal YaklaşımSağlığı sadece biyolojik ve tıbbi boyutlarıyla değil, psikolojik ve sosyal faktörleri de içine alacak şekilde çok boyutlu değerlendiren yaklaşımdır.
Sosyal PazarlamaBireylerin ve toplumun refahını artırmak amacıyla, hedef kitlelerin gönüllü davranışlarını etkilemek için ticari pazarlama tekniklerinin sosyal konulara uyarlanmasıdır.
Medyada SavunuculukSosyal ve kamu politikalarını geliştirmek, sağlıklı yaşamı destekleyen çevreler yaratmak amacıyla kitle iletişim araçlarının stratejik ve sistematik kullanımıdır.
Halkla İlişkilerSağlık kuruluşları ile hedef kitleleri arasında karşılıklı anlayış, güven ve doğru bilgi akışını sağlamak amacıyla yürütülen planlı ve proaktif iletişim çabalarıdır.
Gündem YaratmaKitle iletişim araçlarının bazı haber ve konuları öne çıkararak kamuoyunun ve politika yapıcıların öncelikli tartışma konularını belirleme gücünü ifade eden teoridir.
ÇerçevelemeBir olayın veya sağlık konusunun belirli bir yönünün, belirli bir bakış açısıyla ele alınarak medyanın ve kamuoyunun dikkatine sunulması yöntemidir.
Yaratıcı EpidemiyolojiKarmaşık bilimsel verilerin ve istatistiklerin, medyanın ve halkın ilgisini çekecek, kolay anlaşılır ve çarpıcı analojilerle sunulması tekniğidir.
Sosyal Ağ DüzeyiBireyin sağlığını ve kararlarını etkileyen aile, arkadaş grupları ve bu gruplar içindeki fikir liderlerinin oluşturduğu iletişim düzeyidir.
Organizasyon Düzeyiİş yerleri, okullar ve sivil toplum kuruluşları gibi belirli bir yapıya sahip formal grupların sağlık mesajlarını yayma ve destekleme düzeyidir.
Kişinin Kendi İçinde Oluşan Sağlık SorgusuKişinin sağlıkla ilgili inançlarını, tutumlarını ve kararlarını etkileyen içsel, zihinsel ve psikolojik süreçleri inceleyen iletişim düzeyidir.
Kişilerarası Sağlık İletişimiHekim ile hasta arasındaki ilişki başta olmak üzere, sağlık hizmeti süreçlerinde birebir kurulan ve tedavi sonuçlarını etkileyen iletişim biçimidir.
Grup Sağlık İletişimiAileler, destek grupları ve sağlık ekipleri gibi kolektif üyelerin ortak sağlık kararları almak amacıyla gerçekleştirdikleri bilgi paylaşımı sürecidir.
Kurumsal Sağlık İletişimiSağlık hizmeti sürecindeki çok yönlülüğü sağlamak ve riskleri engellemek amacıyla farklı uzmanların ve grupların koordineli iletişimini inceleyen düzeydir.
Toplumsal Sağlık İletişimiÇeşitli medya kanalları aracılığıyla geniş kitlelere iletilen sağlık bilgilerinin üretimini, dağıtımını, kullanımını ve kültürel etkilerini inceleyen alandır.
Pazarlamanın 4P'siSosyal pazarlamada da kullanılan; Ürün (Product), Fiyat (Price), Yer (Place) ve Tutundurma (Promotion) bileşenlerinden oluşan pazarlama karmasıdır.
Proaktif İletişimSorunların ortaya çıkmasını beklemeden, önceden planlanmış, hedef kitleyi bilgilendirmeyi ve yönlendirmeyi amaçlayan ön alıcı iletişim yaklaşımıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

1952 G.D. Wiebe Önerisi

Pazarlama tekniklerinin sosyal ve sağlık ürünlerini topluma benimsetmek amacıyla kullanılması fikri ilk kez 1952 yılında G.D. Wiebe tarafından ortaya atılmıştır.

American Cancer Society Kampanyası

Dernek, sigaranın zararlarına dikkat çekmek için 'Her gün bin kişi sigarayı bırakmaktadır: Ölerek. Bu da iki dolu jumbo jetin çakılmasına eşittir' sloganıyla yaratıcı epidemiyoloji örneği sunmuştur.

1984 Etiyopya ve Brezilya Örneği

1984 yılında her iki ülkede de ciddi açlık yaşanmasına rağmen, medyanın çerçeveleme etkisiyle sadece Etiyopya gündeme taşınmış, Brezilya ise arka planda kalmıştır.

1972 Gündem Yaratma Teorisi

McCombs ve Shaw tarafından 1972 yılında ortaya atılan teori, medyanın haber sunum biçimiyle kamuoyunun öncelikli gündem maddelerini belirlediğini savunur.

1960'lar Veremle Savaş Kampanyası

Türkiye'de tek bir sağlık sorununa odaklanarak toplumsal seferberlik ve ikna yöntemlerinin başarıyla uygulandığı en somut sosyal pazarlama örneklerinden biridir.

Organ Nakli Haftası Uygulaması

Türkiye'de her yıl Kasım ayının ilk haftası kutlanan bu dönemde, Sağlık Bakanlığı ve kurumlar organ bağışını artırmak için çok boyutlu kampanyalar yürütmektedir.

Wiebe'nin 5 Başarı Faktörü

Wiebe, sosyal pazarlamanın başarısı için hedef kitle düşüncelerini öğrenme, yönlendirme, eylem mekanizmaları kurma, etkinlik sağlama ve maliyetleri azaltma şartlarını sunmuştur.

Sağlık İletişiminin Sınırları

Sağlık iletişimi; yoksulluk, altyapı yetersizliği, tedavi ve teşhis araçlarının eksikliği gibi sistemsel ve ekonomik sorunları tek başına çözemez.

İkna Sürecinde Tekrar Sayısı

Bir bilginin öğrenilmesi için en az 5 tekrar gerekirken, bunun kalıcı bir olumlu davranışa dönüşmesi için en az 8 tekrarın yapılması gerekmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sağlık iletişiminin ilk kez ABD'de ortaya çıktığını, ICA'nın 1972'deki ilk çalışmasını ve 1992'deki ICA-SCA birleşmesini tarihsel gelişim soruları için mutlaka ezberleyin.
  • Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 1948 tarihli biyo-psiko-sosyal sağlık tanımını (fiziksel, ruhsal ve sosyal tam iyilik hali) sınavda doğrudan tanım sorusu olarak görebilirsiniz.
  • Thomas'ın 5 düzeyi (Birey, Sosyal Ağ, Organizasyon, Topluluk, Toplum) ile Kreps'in 5 sorgu düzeyini birbirine karıştırmamaya dikkat edin; şıklarda çeldirici olarak kullanılırlar.
  • Sosyal pazarlamada G.D. Wiebe ismine ve pazarlamanın 4P'sinin (Ürün, Fiyat, Yer, Tutundurma) sağlık kampanyalarındaki karşılıklarına (örneğin zaman/çabanın 'Fiyat' olması) dikkat edin.
  • Medyada savunuculuk yöntemleri olan Gündem Yaratma, Çerçeveleme ve Yaratıcı Epidemiyoloji kavramlarının tanımlarını ve metindeki örnek olaylarını (Etiyopya açlığı, uçak kazası analojisi) eşleştirerek çalışın.
  • Sağlık iletişiminin yapabilecekleri ile yapamayacakları (yoksulluğu çözememek, altyapı eksikliğini giderememek gibi sınırları) arasındaki farkları ayırt edin, 'hangisi değildir' sorularında sıkça sorulur.