Siyasi İdeolojiBireylerin, toplumların ve devletlerin davranışlarını, kamu hizmeti sunum modellerini ve insana bakış açılarını şekillendiren sistematik düşünce yapısıdır. Örneğin, liberal ideoloji sağlığı bireysel bir sorumluluk olarak görürken, sosyalist ideoloji bunu devletin ücretsiz sunması gereken doğal bir hak olarak tanımlar.
LiberalizmBireysel özgürlükleri, serbest piyasa ekonomisini ve devlet müdahalesinin asgari düzeyde tutulmasını savunan siyasi ve ekonomik ideolojidir. Bu sistemin en saf uygulandığı ABD'de sağlık hizmetleri yüksek maliyetli özel sigortalar üzerinden yürütülür.
SosyalizmSermaye sahiplerinin karşısında işçi sınıfının ve halkın menfaatlerini korumayı amaçlayan, üretim araçlarının ve kamu hizmetlerinin devlet kontrolünde olmasını savunan eşitlikçi ideolojidir. Sağlık hizmetleri bu sistemde tüm vatandaşlara tamamen ücretsiz sunulur ancak rekabet eksikliği kaliteyi düşürebilir.
MuhafazakârlıkGeleneksel toplumsal normların, devlet koruyuculuğunun ve aile yapısının korunmasını savunan, ani devrimsel değişimler yerine geleneğin süzgecinden geçmiş kontrollü ve işlevsel değişimleri benimseyen ideolojidir. Türkiye'de bu ideoloji sıklıkla dindarlık ile ilişkilendirilmektedir.
Sosyal DemokrasiSosyalizm ile liberalizmin olumlu yönlerini muhafazakâr bir temelde birleştiren, refah devleti anlayışını savunan ve günümüzde çoğu Avrupa ülkesinde uygulanan uzlaşmacı ideolojidir. Sağlık hizmetleri devlet güvencesindedir ancak vatandaşlar da küçük katkı payları ile finansmana katılırlar.
Serbest Piyasa Tipi Sağlık SistemiSağlık hizmetlerinin sunumunun ve finansmanının tamamen özel sektöre ve rekabetçi piyasa koşullarına bırakıldığı, devlet müdahalesinin olmadığı girişimci modeldir. ABD'de uygulanan bu sistem, halk arasında 'paran kadar sağlık' yaklaşımı olarak bilinir.
Refah Yönelimli Sağlık SistemiSağlık hizmetlerinin büyük kısmının devlet tarafından sunulduğu, finansmanın ise zorunlu sosyal sigorta fonlarından karşılandığı sistemdir. Türkiye ve Batı Avrupa ülkelerinde uygulanan bu modelde özel sektör sadece tamamlayıcı bir role sahiptir.
Kapsayıcı Tip Sağlık SistemiTüm vatandaşların doğrudan sigortalı kabul edildiği, sağlık harcamalarının genel vergiler yoluyla devlet bütçesinden finanse edildiği eşitlikçi sistemdir. İngiltere'de uygulanan bu modelde gelir düzeyine bakılmaksızın herkes eşit hizmet alır.
Sosyalist Tip Sağlık SistemleriÖzel sektörün tamamen dışlandığı, tüm sağlık kurumlarının, finansmanın ve çalışan personelin doğrudan devlete bağlı olduğu tam devlet kontrollü modeldir. Sovyet Rusya döneminde uygulanan bu sistemde hizmetler ücretsizdir ancak verimlilik düşüktür.
Sağlıkta Dönüşüm ProgramıTürkiye'de 2003 yılından itibaren Sağlık Bakanlığı tarafından başlatılan, sağlık sisteminde etkililik, verimlilik ve hakkaniyeti sağlamayı amaçlayan köklü yapısal reform paketidir. Bu programla SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı tek çatı altında birleştirilmiştir.
Genel Sağlık Sigortası (GSS)Türkiye'de yaşayan tüm vatandaşların, sosyo-ekonomik durumlarına bakılmaksızın tek bir sigorta çatısı altında sağlık güvencesine kavuşturulmasını sağlayan zorunlu sigorta sistemidir. 2012 yılında tam olarak yürürlüğe girmiş ve yeşil kart uygulamasının yerini almıştır.
Sağlık Hizmetleri PazarıSağlık hizmetini sunan aktörler (hastaneler, hekimler, eczaneler) ile bu hizmeti talep eden tarafların (hastalar, sigorta şirketleri, devlet) oluşturduğu ekonomik arz-talep bütünüdür. Bu pazarda devlet düzenleyici ve denetleyici rol oynar.
Yeşil Kart Programı1992 yılında yürürlüğe giren ve hiçbir sosyal güvencesi olmayan, yoksul vatandaşların temel sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanmasını sağlayan sosyal yardım programıdır. 2012 yılında GSS'nin devreye girmesiyle kaldırılmıştır.
Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK)Özel sektörde ve bazı kamu alanlarında çalışan işçileri (mavi yakalıları) ve ailelerini kapsayan, prim esasına dayalı eski sosyal güvenlik kurumudur. 2006 yılında çıkarılan kanunla SGK bünyesine devredilmiştir.
BAĞ-KURKendi işinin patronu olan esnaf, sanatkâr, çiftçi ve serbest meslek sahiplerini kapsayan, kendine ait hastanesi bulunmayan ancak anlaşmalı kurumlar üzerinden hizmet sunan eski sosyal güvenlik sistemidir. 2006 yılında SGK'ya devredilmiştir.
Emekli SandığıDevlet memurları (beyaz yakalılar) ve askeri personel için 1950 yılında kurulan, aktif çalışanlardan doğrudan prim almayıp bütçesini devlet desteği ve maaş kesintileriyle oluşturan eski sosyal güvenlik kurumudur. 2006 yılında SGK'ya devredilmiştir.
Özel Sağlık SigortasıBireylerin kendi iradeleriyle, kamunun sunduğu hizmetlerin ötesinde daha yüksek standartta hizmet almak amacıyla özel sigorta şirketlerinden satın aldıkları risk teminatıdır. Türkiye'de sosyal devlet yapısı nedeniyle pazar payı %1'in altındadır.
Gelir TestiGenel Sağlık Sigortası kapsamında, herhangi bir sosyal güvencesi olmayan bireylerin ödeme güçlerinin olup olmadığını ve ödeyecekleri prim miktarını belirlemek amacıyla hane içi kişi başına düşen geliri ölçen yasal analizdir.
