← Ünite 12
Anayasa Hukuku

Ünite 12: Tbmm’nin Çalışma Düzeni, Görev ve Yetkileri

1 Haziran 1996
Günümüzde yürürlükte olan TBMM İçtüzüğü, 16 Mayıs 1996 tarihli ve 424 sayılı Meclis Kararı ile kabul edildikten sonra 24 Mayıs 1996'da Resmi Gazete'de yayımlanmış ve bu tarihte yürürlüğe girmiştir.
20 Milletvekili Sınırı
Anayasa'nın 95. maddesi uyarınca TBMM'de bir siyasi partinin grup kurabilmesi için asgari üye sayısı 20 milletvekili olarak belirlenmiştir. Bu sayının altındaki partiler grup avantajlarından yararlanamaz.
Başkanlık Divanı Dağılımı
İçtüzüğün 9. maddesine göre TBMM Başkanlık Divanı; bir Meclis Başkanı, 4 Başkanvekili, 7 Katip Üye ve 3 İdare Amirinden oluşacak şekilde toplam 15 üyeli bir yapıya sahiptir.
Başkanlık Seçimi Turları
Meclis Başkanı seçiminde ilk iki turda üye tamsayısının 2/3 çoğunluğu (400 oy), üçüncü turda salt çoğunluk (301 oy) aranır. Son turda ise en çok oyu alan iki adaydan fazla oy alan seçilir.

Anahtar Kavramlar

İçtüzükYasama organlarının kendi iç çalışmalarını, idari yapılarını ve işleyiş usullerini düzenlemek amacıyla anayasal yetkiye dayanarak koydukları kurallardır. TBMM İçtüzüğü, Meclisin yöntemsel bağımsızlığının en temel hukuki belgesidir.
Yöntemsel BağımsızlıkYasama organının kendi iç işleyiş kurallarını, dışarıdan hiçbir organın veya gücün müdahalesi olmaksızın kendi iradesiyle belirleyebilmesidir. TBMM'nin kendi İçtüzüğünü kendisinin yapması bu ilkenin doğrudan bir sonucudur.
Başkanlık DivanıMeclis üyeleri arasından seçilen Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşan ve Meclisin yönetimini üstlenen kuruldur. Siyasi partilerin üye güçleri oranında temsil edildiği çoğulcu bir yapıya sahiptir.
Siyasi Parti GrubuMeclis bünyesinde aynı partiye mensup en az 20 milletvekilinin bir araya gelerek oluşturduğu resmi örgütlenmedir. Gruplar, bağımsız milletvekillerine kıyasla meclis çalışmalarında ve komisyonlarda öncelikli haklara sahiptir.
Meclis KomisyonuKanun tekliflerinin Genel Kurulda görüşülmesinden önce, ilgili uzmanlık alanlarına göre incelenip olgunlaştırıldığı hazırlık kurullarıdır. Plan ve Bütçe Komisyonu ile Anayasa Komisyonu bu kurulların en önemli örneklerindendir.
Danışma KuruluMeclis Başkanının başkanlığında, siyasi parti gruplarının temsilcilerinin katılımıyla oluşan ve Meclis çalışmalarının uyum içinde yürütülmesini sağlayan istişari kuruldur. Kararları tavsiye niteliğinde olup bağlayıcılığı yoktur.
Yasama YılıMeclisin her yıl Ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanmasıyla başlayan ve bir sonraki yılın Eylül ayı sonuna kadar devam eden bir yıllık çalışma dönemidir.
Meclis TatiliTBMM çalışmalarının kanun veya içtüzük gereği belirli bir süreyle ertelenmesidir. Anayasa uyarınca bir yasama yılında tatil süresi en fazla üç ay ile sınırlandırılmıştır.
Ara VermeMeclis çalışmalarının yasama yılı içinde, Danışma Kurulunun görüşü alınarak Genel Kurul kararıyla 15 günü geçmemek üzere geçici olarak durdurulmasıdır.
Toplantı Yeter SayısıMeclis Genel Kurulunun toplanabilmesi ve görüşmelere başlayabilmesi için salonda hazır bulunması gereken asgari milletvekili sayısıdır. Bu sayı üye tamsayısının en az üçte biri olan 200'dür.
Karar Yeter SayısıMeclisin oylamaya sunulan bir konuyu kabul edebilmesi için gereken asgari oy sayısıdır. Anayasa'ya göre bu sayı katılanların salt çoğunluğudur ancak hiçbir şekilde 151'den az olamaz.
Meclis AraştırmasıBelli bir konuda bilgi edinmek, toplumsal bir sorunu incelemek ve çözüm yolları üretmek amacıyla Meclis bünyesinde kurulan komisyonlar vasıtasıyla yürütülen denetim yoludur.
Meclis SoruşturmasıCumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla, anayasal usuller çerçevesinde cezai sorumluluklarının araştırılmasını sağlayan denetim ve yargılama mekanizmasıdır.
Genel GörüşmeToplumu ve devlet faaliyetlerini yakından ilgilendiren çok önemli veya güncel bir konunun TBMM Genel Kurulunda milletvekilleri ve hükümet temsilcilerince tartışılmasıdır.
Yazılı SoruMilletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yönelttikleri ve en geç on beş gün içinde yazılı olarak cevaplandırılması gereken bilgi edinme aracıdır.
Bütçe KanunuDevletin bir mali yıl içindeki gelir ve giderlerini gösteren, hazırlanması Cumhurbaşkanı'na, görüşülüp kabul edilmesi ise münhasıran TBMM'ye ait olan özel nitelikli kanundur.
Gizli OylamaMilletvekillerinin oylarının rengini ve yönünü dışarıya ifşa etmeden, beyaz (olumlu), yeşil (çekimser) ve kırmızı (olumsuz) yuvarlakları kutuya atarak gerçekleştirdikleri oylama usulüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

3 Ay Sınırı

Anayasa'nın 93. maddesine göre TBMM bir yasama yılı içerisinde en fazla 3 ay tatil yapabilir. Tatil başlangıcı, aksi kararlaştırılmadıkça her yılın 1 Temmuz günüdür.

15 Günlük Ara Verme

Meclis İçtüzüğü'nün 6. maddesine göre TBMM, çalışmalarını ara verme yoluyla erteleyebilir. Bu ara verme süresi tek seferde en fazla 15 gün ile sınırlandırılmıştır.

200 Milletvekili Barajı

TBMM'nin toplanabilmesi için asgari üye sayısı olan toplantı yeter sayısı 200'dür (üye tamsayısının 1/3'ü). Bu sayının altında oturum açılamaz.

151 Karar Alt Sınırı

Karar yeter sayısı, katılanların salt çoğunluğu olsa dahi, hiçbir şekilde üye tamsayısının 1/4'ünün bir fazlası olan 151 milletvekilinden az olamaz.

75 Gün Önce

Cumhurbaşkanı, hazırladığı merkezi yönetim bütçe kanun teklifini mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM Başkanlığına sunmakla yükümlüdür.

55 Günlük Komisyon Süresi

TBMM'ye sunulan bütçe kanun teklifi, Plan ve Bütçe Komisyonunda en fazla 55 gün içinde görüşülüp karara bağlanarak Genel Kurula sevk edilmek zorundadır.

3/5 Nitelikli Af Çoğunluğu

TBMM'nin genel veya özel af ilan edebilmesi için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun (yani en az 360 milletvekilinin) kabul oyu vermesi şarttır.

Orman Suçları İstisnası

Anayasa'nın 169. maddesi uyarınca, ormanları yakmak, yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar hiçbir şekilde genel veya özel af kapsamına alınamaz.

Sınavda Dikkat Et

  • İçtüzüklerin hukuki niteliğine dikkat edin; bunlar parlamento kararıdır ancak kanunlar gibi Anayasa Mahkemesi denetimine tabidirler.
  • Meclis Başkanı seçim turlarındaki çoğunluk farklarını karıştırmayın; ilk iki turda 2/3, üçüncü turda salt çoğunluk aranır.
  • Siyasi parti gruplarının yasaklı işlemlerini (dokunulmazlık ve soruşturma görüşmeleri yapamama) sınavda soru olarak görme ihtimaliniz çok yüksektir.
  • Karar yeter sayısı hesaplarında her zaman 151 alt sınırını göz önünde bulundurun; katılanların salt çoğunluğu bu sayının altındaysa karar geçersizdir.
  • Cumhurbaşkanı'nın geri gönderemeyeceği tek kanunun 'Bütçe Kanunu' olduğunu ve geri gönderilen kanunların aynen kabulü için artık 301 oy gerektiğini unutmayın.
  • 2018 değişiklikleriyle 'Gensoru' denetim yolunun sistemden tamamen kaldırıldığını sınav sorularında eleme yöntemi olarak kullanın.