← Ünite 11
Anayasa Hukuku

Ünite 11: Yasama Organı

1961 Anayasası Çift Meclis Sistemi
1961 Anayasası döneminde yasama organı Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisten oluşmaktaydı. 1982 Anayasası bu yapıyı hantal bularak kaldırmış ve tek meclisli yapıya geçmiştir.
600 Milletvekili Sayısı
2017 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle TBMM'deki milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarılmıştır. Bu üyelerin tamamı genel oyla seçilen tek tip temsilcilerden oluşur.
18 Yaş Seçilme Yeterliliği
2017 anayasa değişikliği öncesinde milletvekili seçilebilme yaşı 25 iken, yapılan düzenlemeyle bu yaş sınırı 18'e indirilerek gençlerin temsili amaçlanmıştır.
Askerlikle İlişiği Olmamak Şartı
2017 değişikliğiyle 'askerlik hizmetini yapmış olmak' şartı kaldırılmış, yerine 'askerlikle ilişiği olmamak' şartı getirilerek tecilli gençlerin de aday olabilmesi sağlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Yasama Yetkisinin DevredilemezliğiAnayasa'nın 7. maddesi uyarınca, Türk Milleti adına yasama yetkisinin sadece TBMM'ye ait olması ve bu yetkinin hiçbir gerekçeyle başka bir organa veya kişiye devredilememesidir.
Tek Meclisli YapıYasama organının tek bir meclisten oluştuğu sistemdir. 1982 Anayasası, 1961 Anayasası'ndaki Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu ayrımını kaldırarak bu yapıyı benimsemiştir.
Milletvekili Seçilme YeterliliğiBir vatandaşın milletvekili adayı olabilmesi için Anayasa'da aranan Türk vatandaşlığı, yaş, öğrenim ve askerlik gibi olumlu şartlar ile suç hükümlülüğü bulunmaması gibi olumsuz şartların tamamıdır.
Kısıtlılık (Hacir)Akıl hastalığı, savurganlık veya bağımlılık gibi nedenlerle kişinin fiil ehliyetinin mahkeme kararıyla kaldırılması durumudur; bu durumdaki kişiler milletvekili seçilemez, seçilmişlerse üyelikleri düşer.
Yüz Kızartıcı SuçlarZimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi güveni kötüye kullanan ve Anayasa'da açıkça sayılan, hüküm giyilmesi durumunda affa uğranılsa dahi milletvekili seçilmeyi süresiz engelleyen suçlardır.
Erken SeçimTBMM'nin 5 yıllık normal yasama süresi dolmadan önce, kendi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla veya Cumhurbaşkanı kararıyla seçimlerin yenilenmesine karar vermesidir.
Seçimlerin Geriye BırakılmasıSavaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan bulunmayan hallerde, TBMM kararıyla genel seçimlerin her defasında en fazla bir yıl süreyle ertelenmesidir.
Ara SeçimTBMM üyeliklerinde ölüm, istifa veya diğer nedenlerle boşalma meydana gelmesi halinde, sadece boşalan yerler için ilgili seçim çevrelerinde yapılan ara dönem seçimidir.
Milletin Temsili İlkesiMilletvekillerinin seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil, bütün Türk milletini temsil ettiklerini belirten, emredici vekaleti reddeden anayasal ilkedir.
Emredici VekaletSeçmenlerin milletvekiline doğrudan talimat verebilmesini ve görevden azledebilmesini öngören, ancak Türk anayasal sisteminde kabul edilmeyip reddedilen vekalet türüdür.
Milletvekili AndıMilletvekillerinin göreve başlarken meclis kürsüsünde okudukları, anayasal değerlere bağlı kalacaklarına dair namus ve şeref üzerine verdikleri manevi ve hukuki sözdür.
Yasama BağışıklığıMilletvekillerinin görevlerini serbestçe yapabilmeleri için tanınan, yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığını kapsayan anayasal koruma kalkanıdır.
Yasama SorumsuzluğuMilletvekillerinin meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden dolayı ömür boyu hiçbir cezai takibata uğramamalarını sağlayan mutlak bağışıklıktır.
Yasama DokunulmazlığıMilletvekilinin meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorgulanamaması, tutuklanamaması ve yargılanamaması güvencesini sağlayan nispi ve geçici bağışıklıktır.
Üyelikle Bağdaşmayan İşlerMilletvekillerinin görev süreleri boyunca devlet dairelerinde, kamu ortaklıklarında, sendikalarda veya belirli vakıflarda yönetim görevi veya taahhüt işi üstlenmesini yasaklayan kurallardır.
Karma KomisyonTBMM Anayasa ve Adalet Komisyonu üyelerinden oluşan, milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması veya üyeliğin düşmesi dosyalarını inceleyen özel komisyondur.
Milletvekili Ödenek ve YolluğuMilletvekillerinin mali statüsünü belirleyen, aylık tutarı en yüksek devlet memurunun maaşını geçemeyecek şekilde kanunla düzenlenen ödeme ve harcırahlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Yüksek Seçim Kurulu'nun 1985 Kararı

YSK, 1985 yılında verdiği kararla Anayasa'daki 'yüz kızartıcı suçlar' ifadesinin genişletilemeyeceğine, sadece maddede açıkça sayılan suçlarla sınırlı tutulması gerektiğine hükmetmiştir.

5 Yıllık Seçim Dönemi

2018 yılında yürürlüğe giren değişiklikle birlikte TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin 5 yılda bir aynı gün yapılması hükme bağlanmıştır; önceki dönemde bu süre 4 yıldı.

Seçim Yenilemede 3/5 Çoğunluk

TBMM'nin kendi kararıyla seçimleri yenileyebilmesi (erken seçim) için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun (yani en az 360 milletvekilinin) kabul oyu vermesi gerekir.

Ara Seçimde %5 Boşalma Barajı

TBMM üyeliklerinde boşalan milletvekili sayısı üye tamsayısının yüzde beşine (%5 yani 30 üyeye) ulaştığında, ara seçimlerin 3 ay içinde yapılması zorunludur.

Milletvekili Seçim Kanunu Madde 35

Milletvekilliği sıfatının kazanılma anı, il seçim kurulu tarafından düzenlenen seçim sonuç tutanağının (mazbatanın) ilan edildiği an olarak bu kanun maddesiyle belirlenmiştir.

Aylık Limit Sınırı

Anayasa'nın 86. maddesine göre, milletvekillerine ödenecek aylık ödeneğin tutarı, en yüksek devlet memurunun (Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı) almakta olduğu miktarı aşamaz.

Anayasa Mahkemesi'ne 7 Günlük Başvuru Süresi

Dokunulmazlığı kaldırılan veya üyeliği düşürülen milletvekili, bu karara karşı 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir; mahkeme 15 gün içinde kesin kararını verir.

İngiltere 1689 Bill of Rights

Milletvekillerinin meclis içi konuşmalarından dolayı cezalandırılamayacağını öngören yasama sorumsuzluğu kurumu, dünyada ilk kez İngiltere'de 1689 Haklar Bildirgesi ile kabul edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Milletvekilliği sıfatının kazanılması ile göreve başlama anını karıştırmayın; sıfat mazbatanın düzenlenmesiyle kazanılır, and içmek ise sadece göreve başlama şartıdır.
  • Yasama sorumsuzluğu ile yasama dokunulmazlığı arasındaki farklara dikkat edin; sorumsuzluk mutlak ve süreklidir kaldırılamaz, dokunulmazlık ise nispi ve geçicidir meclisçe kaldırılabilir.
  • İstifa ve devamsızlık durumlarında üyeliğin düşmesi için meclis kararı gerekirken, kesin hüküm giyme ve kısıtlanma durumlarında mahkeme kararının meclise bildirilmesiyle üyelik doğrudan düşer.
  • Seçimlerin ertelenmesi (geriye bırakılması) sadece 'savaş' gerekçesiyle mümkündür; doğal afet, salgın hastalık veya ekonomik kriz gibi gerekçelerle seçimler ertelenemez.
  • Dokunulmazlığın kaldırılmasına karşı Anayasa Mahkemesi'ne başvuru süresinin 7 gün, mahkemenin karar verme süresinin ise 15 gün olduğunu unutmayın; bu süreler sınavda sıkça sorulur.
  • Milletvekillerinin ödenek ve yolluklarının üst sınırının 'en yüksek devlet memurunun' maaşına endeksli olduğunu ve en fazla 3 aylığının önceden ödenebileceğini aklınızda tutun.