← Ünite 10
Sosyal Hizmet Etiği

Ünite 10: Sosyal Hizmet Etiği – 2: İlkeler

IFSW Montreal Konferansı (2000)
Uluslararası Sosyal Çalışmacılar Federasyonu (IFSW), 2000 yılında Kanada'nın Montreal şehrinde düzenlediği dünya konferansında sosyal çalışma mesleğinin evrensel değerlerini yeniden belirlemiş; insan hakları ve sosyal adaleti mesleğin meşruiyet kaynağı olarak ilan etmiştir.
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi Entegrasyonu
IFSW'nin belirlediği etik ilkelerin 7. maddesi gereğince, dünyadaki tüm sosyal hizmet elemanları 'İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni resmi olarak benimsemek ve tüm mesleki uygulamalarını bu beyanname doğrultusunda yürütmekle yükümlüdür.
Cebri Tedbirlerin Sınırlandırılması İlkesi
IFSW standartlarına göre, sosyal hizmet uzmanları yasal çerçevede kendilerine sunulan zorunlu (cebri) tedbirleri müracaatçının özgürlüğüne saygı gereği her zaman mümkün olan en asgari (en düşük) seviyede uygulamak zorundadır.
Geri Bildirim ve Hatalı Verilerin Düzeltilmesi
Sosyal hizmet alanında yapılan değerlendirme ve araştırmalarda, standart yayın yöntemleri kullanıldıktan sonra verilerde bir hata tespit edilirse, uzmanın bu hataları derhal düzeltmesi ve gerçeğe uygun yeni bulguları yayınlaması etik bir zorunluluktur.

Anahtar Kavramlar

SüpervizyonUygulama ortamında daha deneyimli bir uzmanın, mesleki bilgi ve becerilerini geliştirmek amacıyla daha az deneyimli meslektaşlarına veya öğrencilere sunduğu yönlendirici, eğitici ve destekleyici mesleki danışmanlık sürecidir.
KonsültasyonSosyal hizmet uzmanının, müracaatçının durumunu daha iyi değerlendirebilmek ve en uygun müdahale planını hazırlayabilmek için diğer uzmanlık alanlarındaki profesyonellerle (hekim, psikolog vb.) yaptığı bilgi alışverişi ve ortak değerlendirme sürecidir.
Bilgilendirilmiş OnayAraştırma veya değerlendirmeye katılacak kişilere çalışmanın niteliği, kapsamı, süresi, olası riskleri ve faydaları hakkında detaylı bilgi verilerek, kendi özgür iradeleriyle katılımı kabul ettiklerini beyan ettikleri yazılı veya sözlü onaydır.
Sosyal AdaletKaynakların, hakların, fırsatların ve hizmetlerin toplumdaki tüm bireylere, özellikle dezavantajlı ve incinebilir gruplara adil ve eşit bir şekilde dağıtılmasını savunan temel mesleki değerdir.
SavunuculukMüracaatçıların veya dezavantajlı grupların haklarına erişebilmeleri, seslerini duyurabilmeleri ve ihtiyaç duydukları kaynakları elde edebilmeleri için uzmanların kurumsal, yasal ve toplumsal düzeyde yürüttüğü destekleme ve hak arama faaliyetleridir.
LiyakatSosyal hizmet uzmanının mesleki uygulamaları en üst düzeyde gerçekleştirebilmesi için sahip olması gereken, sürekli eğitim ve deneyimle geliştirilen mesleki yetenek, ehliyet ve bilgi yeterliliğidir.
Tükenmişlik SendromuÇalışma ortamının getirdiği aşırı stres, yoğun iş yükü ve duygusal yıpranma sonucunda uzmanın mesleki karar verme ve performans kapasitesinin düşmesine yol açan bireysel ve ruhsal güçlük durumudur.
Öz Belirlenim (Kendi Kaderini Tayin)Müracaatçının kendi yaşamı, geleceği ve alacağı hizmetler hakkında kendi kararlarını verme, alternatif tercihler arasından özgürce seçim yapma hakkını ifade eden etik ilkedir.
Kurumsal SadakatSosyal hizmet uzmanının çalıştığı kuruma karşı sorumluluklarını, kurumun amaç ve işlevlerini etik ilkeler çerçevesinde en iyi standartlarda yerine getirme bilincidir.
Ayrımcılık YasağıIrk, renk, cinsiyet, yaş, dini inanç, siyasi görüş veya engellilik gibi nedenlerle müracaatçılara farklı muamele yapılmasını, dışlanmasını veya hizmetlerden mahrum bırakılmasını kesin olarak engelleyen etik kuraldır.
BütünlükUzmanın mesleki uygulamalarında dürüst, güvenilir, tutarlı davranması ve müracaatçının sorunlarını sosyal çevresiyle birlikte bir bütün olarak ele almasıdır.
Normalleştirme FelsefesiÖzel gereksinimli veya dezavantajlı bireylerin yaşam koşullarının, toplumsal yaşamın genel akışına ve standartlarına mümkün olduğunca yakın ve uyumlu hale getirilmesini hedefleyen yaklaşımdır.
Meslekî TekâmülSosyal hizmet uzmanlarının mesleki yaşamları boyunca teorik ve pratik gelişmeleri, yeni yöntemleri takip ederek bilgi ve becerilerini sürekli olarak artırması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Zorunlu Onay İstisnası (Doğal Gözlem)

Doğal gözlem ve arşiv araştırmaları gibi bilgilendirilmiş onayın alınamadığı durumlarda, araştırmanın bilimsel ve eğitsel değerinin çok yüksek olması ve başka bir yöntemle yapılmasının imkansız olması şartıyla onay prosedürleri esnetilebilir.

Maddi İstismardan Kaçınma Kuralı

Sosyal hizmet aktörleri, müracaatçının çaresizliğinden faydalanarak gayri meşru kazanç sağlayamaz. İstihdam edildikleri kurumdan aldıkları resmi ücret dışında müracaatçılardan veya yakınlarından kesinlikle ek ücret veya maddi hediye kabul edemezler.

Psiko-Sosyal İstismar ve Taciz Yasağı

Mesleki etik kurallar uyarınca uzmanlar, müracaatçılarına karşı hiçbir şekilde cinsel, duygusal veya psikolojik baskı uygulayamaz, onları küçümseyici veya tahkir edici davranışlarda bulunamaz ve işyerinde bu tür eylemlere asla izin veremezler.

Yönetim - Çalışan Uyuşmazlıklarında Sendikalaşma

Sosyal hizmet uzmanları, çalışma koşullarını iyileştirmek ve hizmet kalitesini artırmak amacıyla sendika ve dernek gibi örgütlere katılma veya bu örgütleri kurma hakkına sahiptirler.

Sheafor ve Horejsi'nin 24 Temel İlkesi

Sheafor ve Horejsi tarafından geliştirilen ve sosyal hizmet uygulamalarına yön veren 24 temel ilkenin ilk 6 tanesi doğrudan uzmanın kendi benliğine ve gelişimine odaklanırken, kalan 18 ilke müracaatçı ilişkilerini düzenler.

Sınavda Dikkat Et

  • Süpervizyon ve eğitim süreçlerinde 'uzmanlık sınırlarının dışına çıkmama' ve 'adil değerlendirme' vurgularına dikkat edin; sınavda bu iki kavram sıkça eşleştirilir.
  • Müracaatçı kayıtlarının hizmet ilişkisi bittikten sonra da saklanması gerektiğini unutmayın; sınavda 'kayıtlar hemen imha edilir' şıkkı yanıltıcı olarak sunulur.
  • IFSW'nin 2000 Montreal Konferansı tarihi ve yeri doğrudan bilgi sorusu olarak gelebilir, mutlaka ezberleyin.
  • Zorunlu tedbirlerin (cebri tedbirler) her zaman 'asgari (en düşük) düzeyde' uygulanması gerektiği ilkesini unutmayın.
  • Araştırmalarda 'Bilgilendirilmiş Onay' alınmasının zorunlu olmadığı tek istisnai durumun, araştırmanın başka yöntemle yapılamayacak kadar yüksek bilimsel değere sahip olması durumudur.
  • Sheafor ve Horejsi ilkelerinin dağılımına dikkat edin: 6 ilke uzmana, 18 ilke ise uygulama/müracaatçı ilişkilerine yöneliktir.