← Ünite 9
Sosyal Hizmet Etiği

Ünite 9: Sosyal Hizmet Etiği – 1: Kavram ve İlkeler

1983 Yılı SHÇEK Kanunu
Türkiye'de sosyal hizmet kavramı, 1983 yılında kabul edilen 'Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu' ile ilk kez yasal ve hukuki bir tanıma kavuşturulmuştur.
Mary Van Kleeck ve Graham R. Taylor (1922)
Sosyal hizmet literatüründe etik konularına yönelik ilk açık ve yazılı vurgu, 1922 yılında Mary Van Kleeck ve Graham R. Taylor tarafından kaleme alınan ortak makalede yapılmıştır.
Mary Richmond'ın İlk Etik Kuralları
Sosyal hizmet mesleğinin kurucu öncülerinden Mary Richmond, mesleğin tarihsel gelişim sürecinde ilk somut etik kurallarını hazırlayan kişi olarak kabul edilmektedir.
SHUDER'in Kuruluşu (1988)
Türkiye'deki sosyal hizmet uzmanlarının en önemli mesleki örgütü olan Türkiye Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (SHUDER), 1988 yılında kurulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Sosyal HizmetSosyal değişmeyi, insan ilişkilerinde sorun çözmeyi, insanların iyilik halini geliştirmek için onları güçlendirmeyi ve özgürleştirmeyi amaçlayan; kişi ve ailelerin maddi, manevi ve sosyal yoksunluklarını gidermeyi hedefleyen sistemli hizmetler bütünüdür.
Sosyal Hizmet Uzmanı (Social Worker)Üniversitelerin dört yıllık sosyal hizmet lisans programlarından mezun olan, mesleki ve bilimsel etik ilkelere göre uygulamalar gerçekleştirerek bireylerin ve toplumun yaşam kalitesini yükseltmeye çalışan diplomalı meslek elemanıdır.
Sosyal Hizmet EtiğiSosyal hizmet uzmanını mesleki uygulamalarında yönlendiren, eylemlerine rehberlik eden, iyi ve kötüyü tanımlayan değerler, ilkeler ve standartlar bileşenidir.
Etik KodMeslek birlikleri tarafından oluşturulan, meslek üyelerinin davranışları arasında tutarlılık sağlayan ve onaylanabilir davranış sınırlarını çizerek etik dışı uygulamaları önleyen yazılı kurallar bütünüdür.
Kendi Kaderini Belirleme (Self-Determination)Müracaatçıların başkalarının haklarını ihlal etmemek koşuluyla kendi yaşamları hakkında karar verme, kendilerini gerçekleştirme ve potansiyellerini en üst düzeye çıkarma hakkına saygı duyulmasını ifade eden ilkedir.
Bilgilendirilmiş OnaySosyal hizmet uzmanının sunacağı hizmetin amacı, süresi, olası riskleri ve sınırları hakkında müracaatçıyı açık ve anlaşılır bir dille bilgilendirerek onun rızasını alması sürecidir.
Çıkar ÇatışmasıSosyal hizmet uzmanının mesleki tarafsızlığını ve hizmet kalitesini etkileyebilecek şekilde kişisel, dinsel, siyasal veya maddi çıkarlarının mesleki rolüyle çelişmesi durumudur.
İkili veya Çoklu İlişkiSosyal hizmet uzmanının müracaatçısıyla mesleki ilişkinin yanı sıra sosyal, duygusal veya iş ilişkisi gibi birden fazla alanda aynı anda veya art arda ilişki içine girmesidir.
KonsültasyonSosyal hizmet uzmanının, müracaatçının menfaatini korumak amacıyla kendi uzmanlık alanı dışındaki veya karmaşık konularda diğer yetkin meslektaşlarının bilgi ve önerilerine başvurmasıdır.
Hizmetlere HavaleUzmanın, kendi mesleki müdahalesinin yetersiz kalacağını veya müracaatçının farklı bir uzmanlık alanına ihtiyaç duyduğunu fark ettiğinde, müracaatçıyı başka bir uzmana veya kuruma yönlendirmesidir.
Kültürel YetkinlikSosyal hizmet uzmanının kültürün insan davranışı üzerindeki etkisini anlaması, kültürel farklılıklara duyarlı olması ve hizmet sunarken müracaatçının kültürel değerlerini göz önünde bulundurmasıdır.
Sosyal AdaletSosyal hizmet uzmanlarının mesleki eylemlerinde yoksulluk, işsizlik ve ayrımcılık gibi toplumsal sorunlara odaklanarak incinebilir grupların haklarını savunması ve adaletsizliklerle mücadele etmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

IFSW İlkelerinin Kabulü (1997)

SHUDER, 1997 yılında gerçekleştirdiği 4. Olağan Genel Kurulunda, Uluslararası Sosyal Çalışmacılar Federasyonu'nun (IFSW) etik ilke ve sorumluluklarını resmen kabul etmiştir.

Etik Kitapçığının Basımı (2004)

SHUDER, kabul ettiği uluslararası ilkeleri derleyerek 2004 yılında 'Sosyal Çalışma Mesleğinin Etik İlkeleri ve Sorumlulukları' adında resmi bir kitapçık yayınlamıştır.

Yasal Zorlamanın Sınırlandırılması

Etik ilkelere göre, sosyal hizmet uzmanlarının yasal zorlama ve baskı içeren uygulamalara başvurmayı her zaman en az düzeyde tutması ve tarafların haklarını koruması beklenir.

Hediye ve Maddi Kazanç Yasağı

Kamu veya özel sektörde çalışan sosyal hizmet uzmanlarının, müracaatçılardan hediye kabul etmesi veya ücretsiz mal/hizmet alması etik kurallarla kesinlikle yasaklanmıştır.

Medya Karşısında Mahremiyet

Sosyal hizmet uzmanları, medyanın yoğun ilgi gösterdiği vakalarda veya taleplerde müracaatçıların kimlik bilgilerini ve mahremiyetini korumakla yükümlüdür.

Sınavda Dikkat Et

  • Sosyal hizmetin ilk yasal tanımının 1983 tarihli SHÇEK Kanunu ile yapıldığını unutmayın; sınavlarda tarih ve kanun adı sıkça sorulur.
  • Mary Richmond'ın ilk etik kuralları hazırlayan kişi olduğunu, Mary Van Kleeck ve Graham R. Taylor'ın ise 1922'de ilk etik vurguyu yapan makaleyi yazdıklarını birbirine karıştırmayın.
  • Müracaatçı ile duygusal veya cinsel ilişkinin, geçmişte kalmış müracaatçılar için dahi kesinlikle yasak olduğunu ve etik dışı kabul edildiğini aklınızda tutun.
  • Gizlilik ilkesinin mahkeme kararlarında bile korunmaya çalışılması gerektiğini, uzmanın mahkemeden emri sınırlandırmasını isteme hakkı olduğunu unutmayın.
  • Meslektaşların etik dışı davranışlarında veya yetersizliklerinde ilk adımın her zaman 'önce meslektaşla doğrudan görüşmek' olduğunu, doğrudan şikayet etmenin ilk adım olmadığını unutmayın.