Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Sosyoloji Lisans Programı » Estetik

Ünite 6: Plotinos’ta Estetik — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Mistik Panteizm — Evrenin Tanrı ile özdeşliğini savunan panteizm anlayışının Plotinos tarafından “Bir” kavramı ve gizemli yayılım süreciyle harmanlanmış biçimidir. Örneğin, evrendeki her şeyin Tanrısal “Bir”den mistik bir taşma (emanatio) ile var olduğunu savunur.

Bir — Plotinos felsefesinde her şeyin kökenini oluşturan, akla ve kavramsal düşünceye aşkın olan en üstün ilke yani Tanrı’dır. Örneğin, varlık hiyerarşisinin en tepesinde yer alır ve kendisinden alt basamaklar yayılımle türetilir.

Emanatio (Yayılım / Südur) — Tanrısal “Bir”den evrendeki diğer varlık basamaklarının aşağıya doğru bir taşma, yayılma ve türüm süreciyle meydana gelmesidir. Örneğin, “Bir”den sonra nous, evren ruhu ve bireysel ruhlar bu süreçle ortaya çıkar.

Nous (Akıl) — Varlık hiyerarşisinde “Bir”den hemen sonra gelen akılsal ve ilahi basamak/gerçekliktir. Örneğin, evrenin rasyonel düzeninin ve ideaların kaynağı konumundadır.

Hyle (Madde) — Plotinos’un varlık hiyerarşisinin en alt basamağında yer alan, formsuz, biçimsiz, karanlık ve estetik açıdan en yoksul maddedir. Örneğin, Aristoteles’in ilk madde kavramına denk gelir ve form aldıkça değer kazanır.

Enneades (Dokuzluklar) — Plotinos’un güzellik, varlık ve ruh kavramlarını ele aldığı en önemli ana yapıtının adıdır. Örneğin, eserin 1. kitabında bedensel ve ruhsal güzellik detaylıca incelenir.

Göreli (Relativ) Güzellik — Bedensel şeylerin zamana, kişilere ve kültürlere göre değişkenlik gösteren mutlak olmayan güzellik niteliğidir. Örneğin, bugün güzel olan bir çiçeğin yarın solup çürümesi onun göreli güzelliğini gösterir.

Çoklukta Birlik — Duyulur dünyadaki biçimsel güzelliğin temel ilkesi olup, maddi dünyanın çoklu unsurlarının belirli formlar altında birleşmesidir. Örneğin, doğadaki farklı renk ve parçaların bir araya gelerek bütünlüklü bir nesne oluşturmasıdır.

Extase (Kendinden Geçme) — İnsanın duyulur dünyanın tüm ayrım ve bağlarını geride bırakarak mistik bir yaşantıyla ilahi “Bir”e yönelme ve kendinden geçme halidir. Örneğin, ruhun maddi dünyadan yüz çevirerek tanrısal düzleme ulaşma anıdır.

Katharsis (Arınma) — Extase sürecinin bir sonucu olarak ruhun bedensel ilgi ve tutkulardan arınması, böylece hem estetik hem de ahlaki açıdan yükselmesidir. Örneğin, ruhun bedensel arzuları terk ederek her türlü çirkinlikten kurtulmasıdır.

Eros — İnsanda sevgi, arzu ve istek uyandıran, ruhu güzel olana çeken ilkedir. Örneğin, ruhumuzun dünyada kendi tanrısal özüne benzer bir şey gördüğünde hissettiği haz ve sevgi duygusudur.