Sesli Özet
← Ünite 12

Ünite 12: ANLAM PROBLEMİ: 20 ve 21 YÜZYIL DÜŞÜNCESİ — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. 1. ünitenin sesli özeti ücretsiz; bu ünitenin seslendirme metni de aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

20 ve 21. yüzyıl felsefesinde dil ve anlam problemini ele alan en çığır açıcı filozoflardan biri Ludwig Wittgenstein’dır. Wittgenstein’a göre anlam kavramı; anlamlı, anlamsız ve anlamdışı ifadelerin birbirlerinden farklarının net bir şekilde belirlenmesiyle açıklık kazanabilir. Bu kavramlar ilk başta birbirinden ayrı gibi görünse de aslında birbiriyle son derece ilişkilidir. Wittgenstein, dilin yapısı ve işleyişini incelerken aynı zamanda dille sıkı bir bağ içinde olan dünyayı da incelemiştir. Ona göre dünya, olguların toplamıdır; nasıl ki dünya olguların toplamı ise, anlamlı dil de önermelerin toplamıdır. Dil çözümlendiğinde her bir basamağı, dünyayı oluşturan her bir basamağa karşılık gelir. Dildeki temel bileşenler olan terimler, dünyanın temel bileşenleri olan nesnelere karşılık gelirken; nesnelerin ilişkilerinden oluşan olgu durumları, isimlerin dizilişiyle oluşan yalın önermeleri karşılar. Her olgunun belli bir yapısı vardır ve olgunun analizi, kendisine karşılık gelen önermenin analizi ile aynı şeydir. Önermenin çözümlenmesi, onun oluşturucu öğeleri olan terimlerin karşılıklı konumlanma biçimlerini verir. Terimler, hiçbir tanımla daha fazla çözümlenemeyen ilk-işaretlerdir. Bir adın yönletimi nesnedir ve ad, önermenin içinde nesneyi temsil eder. Dildeki terimler nesnelere işaret eder ve basit ile çözümlenemezdirler. Terimler zincirleme birleşerek yalın önermeleri oluşturur. Yalın önermeler olgu durumlarını resmeder ve bir olgu durumunun varoluşunu öne sürer. Yalın önermeler doğru olduklarında resmettikleri olgu durumunun var olduğu anlaşılır; eğer olgu durumu yoksa yalın önerme yanlış olacaktır. Wittgenstein felsefesinde önerme, gerçekliğin bir resmi olarak kabul edilir. Önerme bir olgu durumunu tasvir eder; ancak tasvir edilen olgu durumu aktüel olarak bulunmak zorunda değildir, mümkün bir olgu durumunun tasviridir. İlk bakışta önerme kağıt üzerinde yazılı şekliyle gerçekliğin resmi gibi durmasa da, nota yazımının müziği tasarlaması gibi dil ile dünya arasında tasarım kurucu bir iç ilişki mevcuttur. Hepsine ortak olan şey mantıksal yapıdır. Önerme işaretini oluşturan öğelerin, sözcüklerin belirli bir tarzda bağlantılı olmalarıdır. Önerme sadece bir sözcük yığınından ibaret olmayıp eklemli bir yapıdır ve şey durumunu canlı bir resim gibi kurup ortaya koyar. Wittgenstein’a göre bir önermenin anlamlı olması, onun doğru ya da yanlış olabilmesidir. Her önermenin doğru ya da yanlış olmak üzere iki kutbu vardır ve bu kutuplar önermenin gerçeklik ile ilişkisini kurar. Terimler noktalara, önermeler ise oklara benzer. Terimler nesnelere yönletimde bulunurken sabitlenmişken, önermelerin anlamı vardır ve bir olgu durumuna işaret ederler. Daha önce duyulmamış bir önermenin kendiliğinden anlaşılması bu yapı sayesinde mümkündür. Bir önermenin anlamının olmaması, onun kuralına göre kurulmamış olmasından değil, oluşturucu öğelerinden bazılarının yönletiminin olmamasından kaynaklanır. Örneğin 'Sokrates özdeştir' önermesi 'özdeş olmak' diye bir özelliğin olmamasından dolayı anlamdışıdır.