Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Sosyoloji Lisans Programı » Küreselleşen Dünyada Toplumsal Meseleler
← Ünite 3
Küreselleşen Dünyada Toplumsal Meseleler

Ünite 3: Küreselleşmeye Pozitif Yaklaşım: Thomas L.

1979 Margaret Thatcher Dönemi
Altın deli gömleği modeli ilk kez 1979 yılından itibaren İngiltere'de Başbakan Margaret Thatcher tarafından dikilmeye ve uygulanmaya başlanmış, devletin ekonomideki rolü azaltılarak özelleştirmeler hızlandırılmıştır.
1980'ler Ronald Reagan Desteği
1980'li yıllarda ABD Başkanı Ronald Reagan'ın Thatcher'ın serbest piyasa politikalarına tam destek vermesiyle, altın deli gömleği modeli küresel bir moda haline gelmiş ve tüm dünyaya yayılmıştır.
1989 Berlin Duvarı'nın Çöküşü
1989 yılında Berlin Duvarı'nın çökmesi, sadece Sovyet blokunun dağılmasını sağlamamış, aynı zamanda serbest piyasa kapitalizminin önündeki zihinsel ve fiziksel sınırları kaldırarak dünyayı tek bir pazar haline getirmiştir.
1492 Coğrafi Keşifler Başlangıcı
Friedman'ın Küreselleşme 1.0 olarak adlandırdığı dönem 1492 yılında Kristof Kolomb'un keşifleriyle başlamış ve ülkelerin kas gücüne dayalı emperyalist mücadeleleriyle 19. yüzyıla kadar sürmüştür.

Anahtar Kavramlar

Altın Deli GömleğiÜlkelerin küresel ekonomiye entegre olmak ve serbest piyasa kurallarına uymak adına giymek zorunda oldukları ekonomik ve siyasi kısıtlamalar modelidir. Bu gömleği giyen ülkelerde özel sektör ön plana çıkar, devlet küçülür ve partiler arası ideolojik farklar azalır.
Elektronik SürüDünyanın her yerinde bilgisayar ekranları başında paralarını saniyeler içinde transfer eden isimsiz yatırımcılar, fon yöneticileri ve fabrikalarını en verimli ülkelere kaydıran çok uluslu şirketlerden oluşan küresel güç odağıdır.
Altın Kemerler TeorisiSınırları içerisinde bir McDonald's restoran zincirini işletebilecek düzeyde gelişmiş bir orta sınıfa sahip olan iki ülkenin, birbirleriyle asla savaşmayacağını öngören liberal çatışma önleme teorisidir.
Uzun Boynuzlu SığırlarÜlkelere sadece sıcak para getirmekle kalmayıp, fabrika ve altyapı gibi alanlara uzun vadeli ve kalıcı doğrudan yabancı yatırımlar yapan Ford, Intel ve Toyota gibi dev çok uluslu şirketleri tanımlayan metafordur.
Mikroçip Bağışıklık Sistemi Bozukluğu (MBSB)Küreselleşme çağının getirdiği hızlı bilgi akışına, teknolojik dönüşüme ve esnek örgüt yapılarına uyum sağlayamayarak hiyerarşik yapılarında ısrar eden devlet ve şirketlerin yaşadığı çöküş durumudur.
KültürselleşmeBir toplumun kendi geleneksel ve kültürel köklerini korurken, dışarıdan gelen yabancı fikirleri, teknolojileri ve en iyi uygulamaları başarıyla alıp kendi kültürüyle harmanlayabilme yeteneğidir.
Küreselleşme 1.01492'den 19. yüzyıla kadar süren, itici gücünü ülkelerin kas gücünün, coğrafi keşiflerin ve emperyalist devletlerin oluşturduğu küreselleşmenin ilk tarihsel aşamasıdır.
Küreselleşme 2.019. yüzyıldan 2000 yılına kadar devam eden, çok uluslu şirketlerin başat aktör olduğu, buhar makinesi, demiryolu ve erken dönem internet teknolojileriyle ulaşım ve iletişim maliyetlerinin düştüğü aşamadır.
Küreselleşme 3.02000 yılından sonra başlayan, fiber optik şebekeler ve yazılımlar sayesinde bireylerin küresel düzeyde işbirliği ve rekabet etme gücü kazandığı, dünyayı tamamen düzleştiren aşamadır.
Kozmetik/Şahin KüreselciKüreselleşmenin getirdiği serbest piyasa kapitalizminin ve teknolojik entegrasyonun kaçınılmaz olduğunu, dünya barışı ve refahı için tek yol olduğunu agresif bir şekilde savunan Friedman gibi düşünürleri tanımlayan terimdir.
LexusFriedman'ın küreselleşme analizinde yüksek teknolojiyi, modernleşmeyi, endüstriyel verimliliği, inovasyonu ve küresel pazarlarda rekabet etme arzusunu simgeleyen lüks otomobil metaforudur.
Zeytin Ağacıİnsanların tarihsel köklerini, kimliklerini, aile bağlarını, dinsel ve ulusal aidiyetlerini temsil eden ve küreselleşmenin homojenleştirici etkisine karşı korumak istedikleri değerleri simgeleyen metafordur.
Kazanan Hepsini Alır PazarıKüreselleşmenin yarattığı, en iyi ürünü veya hizmeti sunan az sayıda yıldız aktörün pastanın neredeyse tamamını aldığı, yerel ve ortalama üreticilerin ise çok az kazandığı eşitsiz pazar yapısıdır.
Siber Uzay OvasıSoğuk Savaş duvarlarının yıkılmasıyla birlikte, elektronik sürünün ve küresel sermayenin sınır tanımaksızın serbestçe hareket edebildiği, siber ağlarla örülü yeni küresel alanı ifade eden kavramdır.
ŞeffaflıkElektronik sürünün bir ülkeye yatırım yaparken en çok aradığı, finansal verilerin ve yönetim süreçlerinin açık, denetlenebilir ve öngörülebilir olması durumudur.
Çoban KöpekleriMoody's ve Standard & Poor's gibi, ülkelerin ekonomik risklerini ve altın deli gömleğine uyumlarını denetleyen, risk anında not düşürerek elektronik sürüyü uyaran kredi derecelendirme kuruluşlarıdır.
Teknolojik DeterminizmToplumsal, siyasal ve ekonomik dönüşümlerin en temel ve yegane belirleyicisinin teknolojik gelişmeler olduğunu savunan, Friedman'a da sıklıkla yöneltilen eleştirilerin odağındaki felsefi yaklaşımdır.
İçtihat Kapısının KapanmasıFriedman'a göre İslam dünyasının küresel rekabette geri kalmasının ve yeniliklere uyum sağlayamamasının arkasındaki en büyük zihinsel engel olan, din adamları sınıfının sorgulamayı ve eleştirel düşünceyi durdurması durumudur.
Orta Sınıf (Algısal Tanım)Gelir düzeyinden bağımsız olarak, yoksulluktan daha iyi bir yaşam standardına yükselebileceğine ve çocuklarına daha iyi bir gelecek sunabileceğine dair umut taşıyan insanların oluşturduğu zihinsel gruptur.
Siyaset MühendisliğiAltın deli gömleğini giyen ülkelerde, temel ekonomik ve yapısal kararlar serbest piyasa kurallarınca belirlendiği için, siyasetin sadece bu kısıtlı alanda teknik uygulama yapma işine indirgenmesini ifade eden kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

2000 Yılı ve Küreselleşme 3.0

2000 yılı itibariyle başlayan Küreselleşme 3.0 aşamasında, fiber optik kabloların ve yazılımların yaygınlaşmasıyla bireyler küresel rekabetin ve işbirliğinin ana aktörü haline gelmiştir.

Meksika ve Çin'in ABD'deki Öğrenci Sayıları

Sınır komşusu olmasına rağmen Meksika'nın ABD'de sadece 10.000 öğrencisi okurken, çok daha uzak mesafedeki Çin ve Hindistan'ın ellişer bin öğrencisi ABD üniversitelerinde eğitim görmektedir.

Bahreyn'in Petrol ve Kadın Hakları Dönüşümü

Bahreyn, Arap Körfezi'nde petrolü ilk keşfeden ve aynı zamanda petrolü ilk biten ülke olmuş; bu ekonomik zorunlulukla kadınlara seçme ve seçilme hakkı veren ilk Körfez ülkesi haline gelmiştir.

11 Eylül Terör Saldırıları

Friedman, 11 Eylül 2001'de ABD'ye saldıran hava korsanlarının din fundamentalizminden ziyade, küreselleşmenin getirdiği yabancılaşma ve eziklik duygusuyla İslam'ı totaliter bir siyasi ideolojiye dönüştüren orta sınıf radikaller olduğunu savunur.

Intel Başkanı Craig Barrett ve Silikon Vadisi

Intel başkanı Craig Barrett'ın Silikon Vadisi'ndeki ofisi her ay yabancı diplomatlar ve büyükelçiler tarafından ziyaret edilmekte ve hepsi ülkelerine doğrudan yatırım çekmek için 'Fabrikanı al ve bize gel' teklifinde bulunmaktadır.

Türkiye'nin 2001 Ekonomik Krizi ve 2002 Seçimleri

Friedman'ın elektronik sürünün hükümetleri devirme gücüne verdiği örnekler, Türkiye'de DSP-ANAP-MHP koalisyonunun sonunu hazırlayan 2001 krizini ve 2002 seçimlerinde üç partinin de baraj altında kalmasını açıklamaktadır.

Montesquieu'nun 'Kanunların Ruhu' Atfı

Friedman, Altın Kemerler teorisini desteklemek için Montesquieu'nun 1748 tarihli eserindeki 'Birbiriyle ticaret yapan iki ulus arasında karşılıklı bir bağımlılık ve barış birliği oluşur' tezine atıfta bulunur.

Karl Marx ve Komünist Manifesto Atfı

Friedman, küreselleşmenin getirdiği sürekli altüst oluşu ve yerleşik değerlerin erimesini açıklamak için Karl Marx ve Engels'in 1848 tarihli Komünist Manifesto'daki ünlü 'Katı olan her şey eriyor' pasajını kullanır.

Çin'in Kültür Devrimi ve Pragmatizm Dönüşümü

Mao döneminde ideolojik bir kültür çılgınlığının pençesinde olan Çin, küreselleşme sürecinde bu katılığı terk ederek günümüzde pragmatizm ve ekonomik verimlilik denince akla gelen ilk ülke olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Soğuk Savaş ile Küreselleşme karşılaştırmalarına dikkat et; Soğuk Savaş sumo güreşine, küreselleşme ise 100 metre koşusuna benzetilir.
  • Altın Deli Gömleği'nin kurallarını iyi öğren; özelleştirme, bütçe dengesi, düşük enflasyon ve sermaye serbestisi bu gömleğin temel şartlarındandır.
  • Elektronik Sürü ve Uzun Boynuzlu Sığırlar ayrımını unutma; sürü sıcak para ve portföy yatırımcılarını, sığırlar ise doğrudan fabrika kuran kalıcı yatırımları temsil eder.
  • Küreselleşmenin üç aşamasının (1.0, 2.0, 3.0) itici güçlerini sırasıyla 'Ülkeler', 'Şirketler' ve 'Bireyler' olarak kodla; sınavda kronolojik eşleştirme sorulabilir.
  • Singapur istisnasına dikkat et; kişi başına geliri 15.000 doların üzerinde olup da liberal demokrasiyle yönetilmeyen tek ülke olarak vurgulanmıştır.
  • MBSB (Mikroçip Bağışıklık Sistemi Bozukluğu) kavramının örgütsel hiyerarşiye ve teknolojik değişime ayak uyduramayan kurumları nitelediğini unutma.