Ünite 10: Safevi Devleti’nin Genişlemesi ve Diğer Devletlerle İlişkileri — Önemli Kavramlar
Irak-ı Arap
Tebriz-Şam yolunu takip eden ticaret kervanlarının rotası üzerinde bulunan ve hem ticari hem de iktisadi açıdan büyük stratejik öneme sahip olan coğrafi bölgedir. Şah İsmail’in fetih hareketleri kapsamında ele geçirdiği bu bölge, Kerbela şehrini ve Şia imamlarının mezarlarını barındırdığı için Şiiler açısından da kutsal bir merkezdir.
Kerbela
Irak-ı Arap bölgesinde yer alan, ticari öneminin yanı sıra Hz. Muhammed’in torunu Hz. Hüseyin’in şehit edildiği ve bazı Şia imamlarının da kabirlerinin bulunduğu, Şiilik mezhebi için son derece kutsal ve merkezi bir şehirdir.
Safeviyye Tarikatı
Başlangıçta Sünni esaslar üzerine kurulan, ancak zamanla Şiiliğe meylederek Şeyh Haydar döneminde kesin bir Şii kimlik kazanan ve Şah İsmail liderliğinde siyasi bir devlete dönüşen tarikat yapısıdır.
Şeybek Han (Şeybani Han)
1500-1510 yılları arasında Özbek Şeybanilerin başında bulunan, Buhara ve Semerkant’ı ele geçiren ve Horasan üzerinde hâkimiyet kurarak Şah İsmail ile mücadeleye giren, sonunda Mahmudi Nehri kıyısında yenilerek öldürülen hükümdardır.
Dulkadiroğulları Beyliği
Oğuzların Bozok koluna mensup, Elbistan ve Maraş merkezli olmak üzere Harput’tan Kırşehir’e ve Hatay’a kadar uzanan coğrafyada hüküm süren, Safevilerin batıya yayılış sürecinde mücadele ettiği Türk beyliğidir.
Alaüddevle
1480-1515 yılları arasında Dulkadiroğulları Beyliği'ni yöneten, Safevilere göç eden Türkmenleri engellemeye çalışan, Akkoyunlu şehzadesi Murad Mirza'ya kızı Benlü Hatun'u vererek Şah İsmail'in tepkisini çeken Dulkadirli beyidir.
Muhammed Ustacalu
Şah İsmail tarafından Dulkadiroğulları üzerine düzenlenen sefer sonrasında Diyarbakır valisi tayin edilen, Alaüddevle’nin gönderdiği orduyu ve oğullarını mağlup ederek Safevi hâkimiyetini güvence altına alan önemli komutandır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Şeyh Cüneyd
Safeviyye tarikatının başına geçmek istediğinde amcası Cafer tarafından engellenince Erdebil’i terk eden, Anadolu’da dolaştıktan sonra Akkoyunlu Sultanı Uzun Hasan’a sığınarak onun kız kardeşiyle evlenen Safevi lideridir.
Uzun Hasan
Akkoyunlu Devleti’nin en güçlü hükümdarlarından biri olup, kız kardeşini Şeyh Cüneyd ile evlendiren, torunu Haydar’ı himaye eden ve Şah İsmail’in anne tarafından dedesi olan tarihi figürdür.
Sünni Hilafet
Kahire’de Memlük Devleti’nin himayesinde bulunan ve İslam dünyasının çoğunluğunun dini liderliğini temsil eden hilafet makamıdır; Şah İsmail’in Şii yayılmacılığı karşısında tehdit altında kalmıştır.
Portekizliler ile İş Birliği
Şah İsmail’in, Memlük limanlarına saldırarak Akdeniz ticaretini tehdit eden Portekizlilere "Siz denizden saldırın, ben karadan saldırayım" diyerek Memlüklere karşı kurmaya çalıştığı siyasi ve askeri ittifak girişimdir.
Turna Dağı
Dulkadiroğlu Alaüddevle’nin, Şah İsmail’in üzerine gelen asıl ordusu karşısında açık alanda duramayacağını düşünerek ordusuyla çekildiği ve ordugâhını kurduğu stratejik dağlık bölgedir.