Ünite 4: Yunan İsyanı 1821-1830 — Önemli Kavramlar

Yunan tarih yazımında Osmanlı idaresini tanımlamak için kullanılan, 'Türk boyunduruğu ve esareti' anlamına gelen kavramdır. Bu anlayışa göre Rumlar Osmanlı yönetimi altında rayiades statüsünde sürekli baskı ve zulüm görmüştür.

Osmanlı toplum düzeninde yönetilen yönetici olmayan reaya sınıfını ifade eder. Yunan tarih yazımında bu kelime, Rumların her türlü kötü muameleye ve baskıya maruz kaldığı alt sınıf anlamında vurgulanmıştır.

Osmanlı baskıları dolayısıyla dış görünüşte Müslüman gibi yaşamak zorunda kalan ancak gizli olarak Hıristiyan inancını sürdüren kişileri tanımlayan kavramdır. Yunan tarih yazımında bu tür kişilerin varlığı sıklıkla dile getirilmiştir.

Osmanlı egemenliğine hiçbir zaman boyun eğmediği iddia edilen ve dağlarda yaşayan Yunan kanun kaçaklarıdır. Yunan milli tarih kurgusunda Türk idaresine karşı direnişin ve bağımsızlık mücadelesinin simgesi olarak kabul edilirler.

Osmanlı Devleti'nin Balkan topraklarındaki idari teşkilatlanmasında Edirne'den başlayarak Via Egnatia yolu üzerinden Selanik ve Tırhala'ya uzanan,bugünkü Yunanistan coğrafyasını kapsayan askeri ve idari hattır.

17. yüzyılda ortaya çıkan ve Selanik Yahudilerini derinden etkileyen dini hareket. Bu hareketten etkilenip Müslümanlığa geçen ancak kendi içlerinde kapalı kalan gruba 'dönme' adı verilmiştir.

1814'te Odesa'da zengin Rum tüccarlar tarafından kurulan ve amacı Osmanlı'dan ayrılarak bağımsız bir Yunan devleti kurmak olan gizli cemiyettir. Daha sonra merkezini İstanbul'a taşımış ve isyanın planlayıcısı olmuştur.

İstanbul Fener semtinde yaşayan, Osmanlı idaresinde önemli memuriyetler ve yöneticilikler üstlenen zengin ve nüfuzlu Rum aileleri ifade eder. Eflak ve Boğdan isyanları sırasında bu sınıfın idaresine karşı da tepkiler yükselmiştir.

Yunanların bağımsızlık mücadelesine ve 'kahramanca' savaşına duyulan hayranlıkla tüm Avrupa'da yayılan Helen dostluğu akımıdır. Bu akım Avrupalı devletlerin kamuoyu baskısıyla isyana destek vermesinde etkili olmuştur.

1822 yılında Sakız Adası'ndaki isyanın Osmanlı kuvvetleri ve gönüllüler tarafından bastırılması sırasında Rumların katledildiği ve esir satıldığı iddialarıyla Avrupa'da büyük yankı uyandıran olaydır.

Nisan 1826'da İngiltere ve Rusya arasında imzalanan, Yunanistan'ın bağımsızlığına destek vermeyi ve Müslümanların mülklerini satarak Yunan beyliğinden çıkarılmasını öngören antlaşmadır.

İngiltere, Fransa ve Rusya arasında Temmuz 1827'de imzalanan ve Osmanlı'ya yıllık vergi veren özerk bir Yunan beyliğinin kurulmasını kararlaştıran diplomatik belgedir.

20 Ekim 1827'de İngiliz, Fransız ve Rus müttefik donanmasının Navarin Limanı'nda bulunan Osmanlı ve Mısır donanmasını ani bir baskınla 3 saat içinde imha ederek 57 gemiyi batırdığı ve 6.000 askeri şehit ettiği olaydır.