Provizyonizmİç pazarda mal arzını yüksek tutmak için ihracatı kısıtlayıp ithalatı teşvik eden ekonomi ilkesidir. Osmanlı bunu 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar gıda ve hammadde ayrımı yapmadan uygulamıştır.
FiskalizmDevlet hazinesinin gelirlerini mümkün olan en yüksek düzeyde tutma ve düşmesini engelleme ilkesidir. Osmanlı'da bu ilke zamanla 'fiskosantrizm'e dönüşerek her faaliyeti vergi geliri üzerinden okumaya başlamıştır.
Gelenekçilikİktisadi hayatta değişimi hastalık, eskiyi ise sağlık olarak gören ve değişmeyi engelleyip eski düzeni korumayı hedefleyen ilkedir. Osmanlı'da bu, hukuki bir zorunluluk hükmündedir.
TımarDevletin fethedilen topraklardaki vergi gelirlerini, asker yetiştirme yükümlülüğü karşılığında sipahilere bırakmasıdır. Klasik Osmanlı ordusunun temelini oluşturur.
ReayaOsmanlı toplumunda tarımsal üretimi gerçekleştiren ve vergi ödeyen köylü kesimidir. Sipahiye ve devlete karşı çeşitli yükümlülükleri vardır.
CebelüTımarlı sipahilerin, dirliklerinin büyüklüğüne göre orduya katılmak üzere yetiştirmekle yükümlü oldukları silahlı ve zırhlı askerlerdir.
Çift ResmiKöylü hanelerinden toprağı kullanmaları karşılığında nakit olarak alınan bir toprak kirasıdır. Bölgeden bölgeye miktarı değişebilir.
ÖşürTarımsal üretim üzerinden alınan ve reayanın üzerindeki en ağır yük olan vergidir. Genellikle ürünün 1/10 ile 1/5'i arasında değişir.
AvarızÖnceleri sadece savaş dönemlerinde toplanan ancak zamanla olağan hale gelen olağanüstü vergilerdir. Nakit veya mal olarak toplanırdı.
İltizamDevletin vergi toplama yetkisini belirli bir bedel karşılığında açık artırma yoluyla mültezimlere devretmesidir. Tımar sisteminin çözülüşüyle yaygınlaşmıştır.
MukataaGelirleri doğrudan devlet hazinesine giden veya iltizam yoluyla ihale edilen vergi kaynaklarıdır. Bir bölgenin veya bir ticaret kolunun vergilerini kapsayabilir.
Mültezimİltizam usulüyle devlete ait vergi kaynaklarını işleten ve vergi toplama hakkını satın alan kişidir. Kâr amacı güder.
MüsadereDevletin, özellikle yüksek görevlilerin veya zenginlerin servetlerine ölüm veya görevden ayrılma sonrası el koymasıdır. Sermaye birikimini sınırlamıştır.
VakıfÖzel mülkün gelirinin kamu yararına tahsis edilmesidir. Müsadere riskine karşı serveti korumak için de kullanılmıştır.
SüfteceUzun mesafeli ticarette kullanılan, bir kentteki alacağın başka bir kentte tahsil edilmesini sağlayan kredi mektubu veya poliçedir.
MudarabaYatırımcının sermayesini bir temsilciye verdiği, kârın paylaşıldığı, zararın ise yatırımcıya ait olduğu İslami iş ortaklığıdır.
MufavadaOrtakların sermaye, emek, kâr ve sorumluluk açısından eşit kabul edildiği bir iş ortaklığı türüdür.
MuşarakaOrtakların farklı miktarlarda sermaye koyabildiği ve kârı önceden belirlenen oranlarda paylaştığı ortaklık türüdür.
MerkantilizmAvrupa'da devletlerin değerli maden stoklarını artırmak için ihracatı teşvik edip ithalatı kısıtladığı ekonomik politikadır. Osmanlı'nın iaşe politikasıyla taban tabana zıttır.
MevatBoş ve işlenmemiş topraklardır. Devlet, üretimi artırmak için bu toprakları şenlendirenlere özel mülkiyet hakkı tanımıştır.
Malikâne-DivanîToprak üzerinde hem özel mülk sahibinin (malikâne) hem de devletin (divanî) hak iddia ettiği ikili mülkiyet sistemidir.
Eminİltizam yoluyla değil, doğrudan devlet adına mukataaları yöneten ve gelirleri hazineye aktaran memurdur.
Tahrir DefteriFethedilen bölgelerdeki tüm kaynakların (toprak, pazar, imalathane) sayılarak kaydedildiği ve dirliklerin belirlendiği resmi kayıtlardır.