Ünite 12: Hisse Senedi İşlemlerinde Takas ve Saklama — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Sermaye piyasalarında takas işlemlerinde kullanılan 'Netleştirme' (Netting) yönteminin aracı kuruluşlar ve piyasa likiditesi açısından sağladığı avantajları araştırarak bir örnekle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Netleştirme, aracı kurumların aynı gün içindeki alım ve satımlarını mahsup ederek sadece net bakiyeyi takasa konu eder. Bu durum, transfer edilmesi gereken nakit ve menkul kıymet miktarını azaltarak işlem maliyetlerini düşürür ve piyasadaki likidite sıkışıklığını önler.
Alıştırma 2myders hazırladı
'Teslim Karşılığı Ödeme' (DVP) prensibinin takas işlemlerindeki riskleri önlemedeki rolünü tartışınız ve bu prensip uygulanmadığında ne gibi finansal riskler doğabileceğini değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
DVP prensibi, menkul kıymet teslim edilmeden nakit ödemesinin yapılmamasını veya tersini garanti altına alır. Bu prensip uygulanmadığında, taraflardan birinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda ortaya çıkacak olan 'asimetrik risk' ve doğrudan finansal kayıp riski (temerrüt riski) maksimum düzeye ulaşır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Bir hisse senedi alım-satım işleminin gerçekleştiği işlem gününden (T) başlayarak takasın sonuçlandığı T+2 gününe kadar olan süreci adım adım gösteren bir akış şeması veya zaman çizelgesi hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
T gününde sözleşme bilgileri Takasbank'a aktarılır ve netleştirme yapılır; T+1 gününde düzeltmeler ve blokajlar tamamlanır; T+2 gününde ise nakit ve menkul kıymet transferleri yapılarak takas nihai olarak sonuçlandırılır.
Alıştırma 4myders hazırladı
Takas tanımlı şartlı virman sisteminin, normal şartlı virman sistemine göre 'kilitlenmeleri önleme' konusundaki üstünlüğünü ve DVP prensibiyle olan ilişkisini karşılaştırarak analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
Normal şartlı virmanda DVP prensibinin iki kez üst üste uygulanması zincirleme işlemlerde kilitlenmeye yol açabilirken, takas tanımlı şartlı virman bu kilitlenmeleri çözerek eş-anlı kıymet ve nakit transferinin kesintisiz sürmesini sağlar.
Alıştırma 5myders hazırladı
Bir aracı kurumun T+2 günü saat 16:00 itibarıyla takas yükümlülüğünü yerine getiremeyerek temerrüde düşmesi durumunda karşılaşacağı faiz yaptırımlarını ve mağdur tarafa yapılacak ödemeleri hesaplama kurallarıyla birlikte açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Temerrüde düşen üyeye EFT kapanışına kadar 1 kat, sonraki günlerde ise piyasa faizinin 3 katı temerrüt faizi uygulanır. Tahsil edilen bu faizin 2/3'ü oranındaki tutar, gecikmeden dolayı mağdur olan karşı tarafa mağduriyet ödemesi olarak aktarılır.