TeşrifatçıOsmanlı sarayındaki törenlerin, protokol kurallarının ve merasimlerin eksiksiz uygulanmasını sağlayan, davetlilerin oturma düzenini ve akışı tanzim eden saray görevlisidir. Mevlid ve bayramlaşma gibi törenlerde fermanı hazır bekletir ve protokolü yönetirdi.
Surre-i hümâyûnOsmanlı padişahları tarafından her yıl Mekke, Medine ve bazen Kudüs halkına, şeriflere gönderilen para, altın keseleri ve kıymetli hediyeleri taşıyan alay ve bu alayla gönderilen malların bütünüdür. Yavuz Sultan Selim'in hilafeti almasıyla resmiyet kazanmıştır.
Hırka-i saâdetHz. Muhammed'in şair Kaab İbn-i Züheyr'e ve diğer kişilere hediye ettiği hırkalardan Topkapı Sarayı Has Odası'nda muhafaza edilen mukaddes emanettir. Padişahlar tarafından cülûs, sefer ve ramazan aylarında büyük bir tazimle ziyaret edilirdi.
Cuma selamlığıOsmanlı padişahlarının Cuma namazını kılmak üzere selâtin camilerine merasimle gitmesi ve halkla doğrudan yüz yüze gelmesidir. Padişahın halkın dilek ve şikâyetlerini dinlediği hem dini hem idari bir törendir.
Mevlid kıraatiHz. Muhammed'in doğum günü olan Rebî’ül-Evvel ayının 12. gününde camilerde naat, kaside ve mevlid okutularak yapılan resmi devlet törenidir. III. Murad döneminden itibaren saray teşrifatında yer alarak bayram mahiyeti kazanmıştır.
Valide alayıPadişah annesinin (Mehd-i ulya) cülûs sonrasında Eski Saray'dan büyük bir alay ve törenle Topkapı Sarayı'na nakledilmesidir. III. Murad'ın devrinden itibaren gelenekselleşen haremin en görkemli alaylarından biridir.
Bed’i besmeleŞehzade ve sultanların 5-6 yaşına geldiklerinde sarayda veya uygun bir köşede tahsile başlamaları esnasında yapılan ilk ders merasimidir. Şeyhülislâm veya hoca eşliğinde alfabe dersi okunarak başlatılırdı.
Biniş-i hümâyûnPadişahların şehir içi veya dışındaki resmi ya da gayriresmi gezintilerine verilen ad olup, kara veya deniz yoluyla (bahren) gerçekleştirilen sade veya merasimli gezilerdir.
Sûr-ı hümâyûnŞehzadelerin sünnet düğünleri ile sultanların evlenme düğünleri için düzenlenen, nahıl alayları, esnaf gösterileri ve ziyafetlerle günlerce süren büyük şenlik ve düğün törenleridir.
SurreLügatte akçe kesesi ve para çıkını anlamına gelen, Osmanlı saltanatından Haremeyn ahalisine gönderilen maddi yardımları ifade eden kavramdır.
Mahmil-i ŞerifSurre alayı sırasında Mekke'ye gönderilen hediyelerin ve örtülerin taşındığı, merasimde devesiyle birlikte padişahın huzurundan geçirilen süslü mahfildir.
Selâtin camileriOsmanlı padişahları tarafından yaptırılmış olan büyük sultan camileridir (Ayasofya, Süleymaniye, Sultan Ahmed gibi). Cuma selamlıkları ve mevlid törenleri bu camilerde icra edilirdi.
Beşik alayıYeni doğan padişah çocukları için Darbhane'de hazırlanan süslü beşiğin törenle Harem dairesine getirilmesi ve teslim edilmesi sürecidir.
Vilâdet-i hümâyûnSarayda padişah çocuklarının (şehzade veya sultan) dünyaya gelmesi ve bunun top atışları, şerbetler ve kurban kesilerek halka ilan edilip kutlanması olaydır.
Mehd-i ulyâPadişah anaları, yani valide sultanlar için kullanılan, haremin en yetkili idarecisi ve başkanı anlamına gelen unvandır.
Nahıl alayıSûr-ı Hümâyûn törenlerinde çiçek ve şekerden yapılmış süslü maket ağaçların (nahıllar) kortej eşliğinde geçiş yaptığı şenlik unsurudur.
Bahren binişPadişahların güvenlik ve rahatlık amacıyla genellikle sabah erkenden kayıklar eşliğinde deniz yoluyla gerçekleştirdikleri gezilerdir.
