Ünite 1: 1. Yönetim ve Yönetim ile İlgili Kavramlar

Nizamü’l-Mülk ve Siyasetname

11. yüzyılda yaşamış Selçuklu veziri Nizamü’l-Mülk, devlet yönetimi üzerine 'Siyasetname' adlı eseri kaleme almıştır. Bu eser, bilimsel yönetim öncesi dönemde devlet adamlarına rehberlik eden temel bir kaynak olarak günümüzde dahi incelenmektedir.

1929 Dünya Ekonomik Krizi

Klasik yönetim kuramının eksikliklerinin hissedilmesine neden olan küresel ekonomik bunalımdır. Bu kriz, işletmelerin sadece yapısal değil, insan odaklı yeni yönetim arayışlarına girmesini zorunlu kılmıştır.

Frederick W. Taylor ve İlkeleri

Bilimsel yönetimin babası olarak kabul edilen Taylor, 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' kitabını yazmıştır. İşin bilimsel yöntemlerle seçilmesi, eğitilmesi ve standartlaştırılması gerektiğini savunmuştur.

Henri Fayol’un 14 İlkesi

Fayol, 'Genel ve Endüstriyel Yönetim' adlı eserinde yönetim fonksiyonlarını 14 başlıkta toplamıştır. İş bölümü, otorite ve disiplin gibi ilkeleri, aradan geçen 100 yıla rağmen modern yönetimde hâlâ geçerliliğini korumaktadır.

Anahtar Kavramlar

YönetimBaşkaları aracılığıyla iş görme, hedefleri belirleme ve bu hedeflere ulaşmak için kaynakları koordine etme sürecidir. Örneğin; bir hastane yönetiminin, doktor ve hemşirelerin çabalarını sağlık hizmeti sunmak için birleştirmesi bir yönetim sürecidir.

Kamu YönetimiDevlet kurumlarının toplumsal faydayı maksimize etmek amacıyla yürüttüğü faaliyetlerdir. Örneğin; bir belediyenin toplu taşımayı kâr amacı gütmeden en ucuz şekilde halka sunması kamu yönetimidir.

İşletme YönetimiÖzel kuruluşlarda verimliliği ve kârı artırmaya odaklanan yönetim biçimidir. Örneğin; bir fabrikanın üretim maliyetlerini düşürerek kârını maksimize etmeye çalışması işletme yönetimidir.

Bilimsel YönetimFrederick W. Taylor tarafından geliştirilen, işin en verimli şekilde yapılması için standartlar, zaman etüdü ve bilimsel metotlar kullanan yaklaşımdır. Örneğin; bir işçinin bir parçayı en az fiziksel güçle üretmesi için hareketlerinin analiz edilmesi.

Genel Yönetim YaklaşımıHenri Fayol tarafından ortaya konan, organizasyonun tamamını kapsayan 14 ilkeye dayalı yönetim anlayışıdır. Örneğin; bir kurumda hiyerarşik zincirin ve emirlerin tekliği ilkesinin uygulanması.

Bürokratik YönetimMax Weber'in geliştirdiği, yazılı kurallar, hiyerarşi ve rasyonel görev dağılımına dayalı yönetim modelidir. Örneğin; bir devlet dairesinde tüm işlemlerin yazılı yönetmeliklere göre yapılması.

Neoklasik YaklaşımKlasik kuramın eksik bıraktığı insan unsuruna odaklanan, çalışanların motivasyonunu ve sosyal ilişkilerini önemseyen yönetim anlayışıdır. Örneğin; bir yöneticinin çalışanların motivasyonunu artırmak için toplantılar düzenlemesi.

Hareket ve Zaman EtüdüBir işin en kısa sürede ve en az çabayla yapılması için yapılan bilimsel ölçümdür. Örneğin; bir montaj hattında işçinin bir vidayı sıkma süresinin kronometre ile ölçülerek en hızlı yöntemin belirlenmesi.

Fonksiyonel UstabaşılıkTaylor'ın önerdiği, ustabaşıların tek bir alanda uzmanlaşarak işçilere rehberlik etmesini öngören sistemdir. Örneğin; bir fabrikada bir ustabaşının sadece kalite kontrol, diğerinin sadece hız konusunda uzmanlaşması.

Hiyerarşik ZincirFayol'un 14 ilkesinden biri olup, en üstten en alta kadar uzanan emir-komuta zinciridir. Örneğin; bir şirkette bir çalışanın doğrudan genel müdüre değil, kendi müdürüne rapor vermesi.

İnformal OrganizasyonResmi yapı dışında, çalışanların kendi aralarında kurdukları sosyal ilişkiler ve gruplardır. Örneğin; iş yerindeki arkadaş gruplarının öğle yemeğinde bir araya gelerek oluşturduğu etkileşim ortamı.

Diğer Önemli Bilgiler

Max Weber ve Bürokrasi

Weber, bürokratik yönetim yaklaşımını geliştirerek yönetimin yazılı kurallara ve hiyerarşiye dayanması gerektiğini savunmuştur. Keyfi yönetimi reddederek, görevlerin ve yetkilerin net bir şekilde tanımlanmasını önermiştir.

Sanayi Devrimi'nin Etkisi

Üretimin aile düzeyinden fabrika düzeyine geçişini sağlayan devrimdir. Bu dönem, çok sayıda çalışanın eş güdüm içinde yönetilmesi zorunluluğunu doğurarak yönetim biliminin doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Neoklasik Yaklaşımın Doğuşu

1930’lu yıllarda klasik kuramın insanı ihmal etmesi üzerine ortaya çıkmıştır. Organizasyonu sosyal bir yapı olarak ele alarak, verimliliğin insan faktörüyle doğrudan bağlantılı olduğunu kanıtlamıştır.

Tarım Devrimi ve Yönetim

Neolitik çağda gerçekleşen tarım devrimi, artık ürünün üretilmesini sağlamıştır. Bu artık ürünün depolanması, kayıt altına alınması ve dağıtılması ihtiyacı, ilk devlet yapılarının ve yönetici sınıfların ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

Yönetim fonksiyonlarını (planlama, organizasyon, motivasyon, koordinasyon, denetim) ezberleyin; bunlar yönetim sürecinin temel yapı taşlarıdır.
Taylor, Fayol ve Weber'in ayrımına dikkat edin: Taylor 'üretim/iş' odaklı, Fayol 'genel yönetim' odaklı, Weber 'bürokrasi/kurallar' odaklıdır.
Kamu yönetimi ve işletme yönetimi arasındaki 'toplumsal fayda' vs 'kâr maksimizasyonu' farkını mutlaka ayırt edin.
Neoklasik yaklaşımın klasik kuramı reddetmediğini, sadece 'insan unsurunu' eklediğini unutmayın; bu sıkça karıştırılan bir noktadır.
Fayol'un 14 ilkesinden 'Emirlerin tekliği' ve 'Hiyerarşik zincir' kavramlarının tanımlarına sınavda dikkat edin.
Bilimsel yönetim öncesi dönemde 'artık ürün' kavramının devletleşme sürecindeki rolünü hatırlayın.