Özet
← Ünite 8

Ünite 8: Satınalma - Miktar Iskontosu — Konu Anlatımı

Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium

1Miktar İskontosu Modellerine Giriş

Miktar ıskontosu, tedarikçilerin yüksek hacimli alımları teşvik etmek amacıyla uyguladıkları bir fiyatlandırma stratejisidir. Tedarikçi açısından bu model, satış hedeflerini tutturmak, stokları eritmek ve pazar payını artırmak için kritik bir araçtır. Alıcı ise bu indirimlerden faydalanarak birim maliyetlerini düşürebilir ancak yüksek miktarlı alımların getirdiği stok taşıma maliyeti ve sermayenin ürüne bağlanması gibi riskleri de yönetmek zorundadır.

İşletmelerde temel hedef, toplam maliyeti minimize eden optimum sipariş miktarını (ESM) belirlemektir. İskonto modelleri, birim maliyetin sipariş miktarına bağlı olarak değiştiği durumlarda devreye girer. Bu modellerde alıcının amacı, indirimden kaynaklanan birim maliyet avantajı ile artan elde bulundurma maliyeti arasındaki dengeyi kurarak en düşük toplam maliyetli noktayı bulmaktır.

Uygulamada en sık karşılaşılan iki temel model 'Tüm Birimler İçin İskonto' ve 'Marjinal (Artımlı) İskonto' modelleridir. İskonto modelleriyle ilgili hesaplamalarda, aksi belirtilmedikçe tüm birimler için iskonto modeli esas alınır. Yöneticiler, bu modelleri kullanarak ürünleri kendi bünyelerinde mi üretmeleri yoksa dışarıdan mı satın almaları gerektiğine dair stratejik kararlar verirler.

2Tüm Birimler İçin İskonto Modeli

Tüm birimler için iskonto modelinde, belirlenen indirim oranı sipariş edilen tüm birimler için geçerlidir. Örneğin, 1000 birim ve üzeri alımlarda birim fiyatın düştüğü bir senaryoda, 1001 birim sipariş verdiğinizde tüm birimler indirimli fiyattan hesaplanır. Bu modelde fiyat kırım noktaları, maliyet hesaplamasında kritik eşiklerdir.

Optimum sipariş miktarını bulmak için dört adımlı bir süreç izlenir. İlk adımda, her fiyat aralığı için ayrı bir ESM hesaplanır. İkinci adımda, bulunan ESM değerlerinin ilgili fiyat aralığında olup olmadığı kontrol edilir; eğer ESM aralığın dışındaysa, aralığın en yakın sınır değeri (genellikle alt sınır) düzeltilmiş ESM olarak kabul edilir.

Üçüncü adımda, her aralık için elde edilen ESM (veya düzeltilmiş değer) kullanılarak toplam maliyet (satın alma + sipariş + elde bulundurma) hesaplanır. Dördüncü ve son adımda ise, bu maliyetler karşılaştırılarak en düşük toplam maliyeti veren sipariş miktarı, işletmenin optimum sipariş politikası olarak belirlenir.

3Marjinal (Artımlı) İskonto Modeli

Marjinal ıskonto modeli, tüm birimler modelinden farklı olarak, sadece fiyat kırım noktasını aşan birimler için indirim sunar. Bu modelde, ilk fiyat aralığındaki birimler indirimsiz fiyattan, sonraki aralıklara giren birimler ise kademeli olarak indirimli fiyattan hesaplanır.

Örneğin, 1000 birime kadar 12 TL, 1000 birimden sonrası için 10 TL fiyat uygulandığında; 1350 birimlik bir siparişte ilk 999 birim 12 TL'den, kalan 351 birim ise 10 TL'den ücretlendirilir. Bu durum, toplam ödemenin tüm birimler modeline göre daha yüksek çıkmasına neden olur.

Marjinal ıskonto modelinin optimizasyonu, içerdiği karmaşık matematiksel işlemler nedeniyle genellikle temel düzeydeki stok yönetimi derslerinde detaylandırılmaz. Ancak işletmeler için maliyet karşılaştırması yapılırken bu modelin tüm birimler modeline göre daha maliyetli olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

4Yap-Satın Al Kararı ve Çok Ürünlü Sistemler

İşletmeler, üretim maliyetleri ile dışarıdan satın alma maliyetlerini karşılaştırarak 'yap veya satın al' kararı verirler. Satın alma durumunda standart ESM ve toplam maliyet formülleri kullanılırken, üretim durumunda hazırlık maliyeti ve üretim hızı (p) parametrelerini içeren üretim modeli (ESM-Üretim) kullanılır.

Çok ürünlü sistemlerde, her ürün için ayrı ayrı ESM hesaplanabilir. Ancak işletmenin toplam bütçesi veya depolama alanı gibi finansal kısıtları varsa, bu ESM değerlerinin toplamı kısıtı aşabilir. Bu durumda, ESM değerleri bütçe kısıtına uygun bir oranda (düzeltme katsayısı ile) küçültülerek yeniden hesaplanır.

Bu düzeltme işlemi, işletmenin finansal kaynaklarını verimli kullanmasını sağlar. Düzeltme katsayısı, mevcut bütçe ile hesaplanan toplam maliyetin oranlanmasıyla bulunur ve her bir ürünün ESM değeri bu katsayı ile çarpılarak nihai sipariş miktarları elde edilir.