İnfografik
← Ünite 6
Örgüt Kültürü

Ünite 6: Yenilikçilik ve Yüksek Performans Kültürü

Kotter ve Heskett Araştırması (1992)
Kotter ve Heskett tarafından 1992 yılında yapılan klasik araştırmada, yüksek performans kültürüne sahip işletmeler ile diğer işletmelerin 11 yıllık ekonomik performansları karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, yüksek performans kültürüne sahip firmaların net gelirlerini %756 oranında artırdığı, diğer firmaların ise sadece %1 artış kaydedebildiği somut verilerle ortaya konmuştur.
3M Firmasının %15 Kuralı
Dünyanın en yenilikçi şirketlerinden biri olan 3M (Minnesota Mining and Manufacturing), çalışanlarının mesai zamanlarının %15'ini kendi seçtikleri yenilikçi fikirler ve kişisel projeler üzerinde çalışarak geçirmelerine izin vermektedir. Bu kural sayesinde Post-it ve maskeleme bantları gibi milyarlarca dolarlık ticari başarıya ulaşan ürünler geliştirilmiştir.
Google Firmasının %20 Zaman Politikası
İnternet devi Google, mühendislerinin ve teknik çalışanlarının çalışma zamanlarının %20'sini tamamen kendi belirledikleri kişisel projelere ve yaratıcı fikirleri geliştirmeye ayırmalarını teşvik etmektedir. Bu serbest zaman politikası, şirketin en popüler ve yenilikçi hizmetlerinin ortaya çıkmasında temel itici güç olmuştur.
William McKnight'ın Liderlik Dönüşümü
3M firmasında 1907'de sayman yardımcısı olarak işe başlayıp, 1929'da genel müdür ve 1949'da yönetim kurulu başkanı olan William McKnight, geliştirdiği risk alma, yenilikçi çalışana zaman tanıma ve yaratıcı fikirleri destekleme uygulamalarıyla firmayı yüzyılın en yenilikçi işletmesi haline getirmiştir.

Anahtar Kavramlar

Yenilikçilik KültürüBir firmanın etkinliğini arttırmak ve faaliyetlerini iyileştirmek için gerekli olan değişimi ve fikir üretimini destekleyen, yaratıcılık, risk alma ve özgünlük gibi değerleri barındıran dinamik örgüt kültürüdür. Örneğin, Google ve 3M gibi firmalar bu kültürü benimseyerek çalışanlarına kendi projeleri için serbest zaman tanımaktadır.
Yüksek Performans KültürüBelirsizliğin ve karmaşıklığın hakim olduğu rekabet ortamında, çalışanların dış çevreyi yorumlayarak takım halinde, esnek uzmanlıkla hareket etmesini ve işletmeye değer katmasını sağlayan değerler ve davranışlar bütünüdür. Bu kültürde çalışanlar kendilerini işletmenin sahibi gibi görerek sorumluluk üstlenirler.
Kültürel AçıkÖrgütte paylaşılan mevcut normlar ve değerler ile örgütsel etkinlik ve stratejilere uygun olarak üzerinde çalışılan yeni normlar ve değerler arasındaki önemli farklardır. Kültürel dönüşüm süreçlerinde bu açığın tanımlanması ve ödül sistemleriyle kapatılması kritik bir aşamadır.
Kuluçka Makinesi KültürüTrompenaars'ın sınıflandırmasında yer alan, sürekli gelişen, üreten, süreç yönelimli ve yaratıcı özelliklere sahip, yenilikçilik kavramına en yakın örgüt kültürü tipidir. Bireysel gelişim ve yaratıcı fikirlerin ortaya çıkarılması bu kültürün merkezinde yer alır.
Ataklık KültürüDeal ve Kennedy'nin tipolojisinde risk almanın yoğun şekilde teşvik edildiği, hızlı çevresel şartlara uyum yeteneği yüksek olan örgüt kültürü tipidir. Yoğun yenilikçilik vurgusu barındırmasa da dinamik yapısıyla yenilikçi süreçleri destekler.
Dinamik KültürToyohiro Kono'nun tipolojisinde çalışanların yeniliklerin önemi üzerinde durduğu, takım ruhunun, aile bağlılığının ve kurumsal değerlerin paylaşımının temel özellik olduğu yenilikçi kültür tipidir. Bu yapıda çalışanlar sürekli değişim ve gelişime odaklanır.
Gelişim KültürüDenison ve Spreitzer tarafından tanımlanan; sürekli gelişim, değişime uyum, yenilikçilik, yaratıcılık ve kaynak oluşturma değerleriyle karakterize edilen esnek örgüt kültürü tipidir. Örgütün dış çevresi ve bu çevrenin dinamikleriyle yakından ilgilenir.
Rekabet KültürüSchneider'ın tipolojisinde en önemli değerin mükemmeliyetçilik olduğu, kolektif anlamda en iyi ve üstün olma çabasının öne çıktığı yenilikçilik odaklı kültür tipidir. McClelland tarafından geliştirilen başarı motivi üzerine kurulmuştur.
Risk AlmaZorluklarla karşılaşıldığında çözüm için yeni fikirleri ileri sürme, belirsizlikleri üstlenme ve inisiyatif kullanabilme kabiliyetidir. Yenilikçi kültürlerde risk alma davranışı üst yönetim tarafından kurumsal mekanizmalarla desteklenir.
Başarısızlığa Karşı HoşgörüYenilikçilik sürecinde ortaya çıkan hataların cezalandırılmadığı, aksine öğrenme ve gelişim fırsatı olarak görüldüğü örgütsel anlayıştır. Bu hoşgörü, çalışanların başarısızlık korkusu yaşamadan risk alabilmelerini sağlar.
Zorluklarla Mücadele GücüYenilik projeleri sürecinde karşılaşılan aktif veya pasif dirençler, engeller ve muhalefet karşısında pes etmeden kararlılıkla devam edebilme yeteneğidir. Tutkulu olmak, çalışkanlık ve atılım gücü olmak üzere üç alt bileşenden oluşur.
Yenilikçi LiderlikDeğişime öncülük eden, çalışanların kapasitelerini harekete geçirerek fikir üretmelerini sağlayan ve yenilikçiliği örgütsel bir değer haline getiren yönetim tarzıdır. Yenilikçi liderler kurumsal engelleri ve zihinsel blokları ortadan kaldırmak için çalışırlar.
Pazar OdaklılıkMüşterilerin mevcut ve gelecekteki ihtiyaçlarına ilişkin bilgilerin toplanması, işletme içinde paylaşılması ve bu bilgiler doğrultusunda pazara hızlı tepki verilmesi sürecidir. Yenilikçilik kültürünün davranışlara dönüşmüş en önemli boyutlarından biridir.
Değer OdaklılıkMüşteriler, firma ve toplum için değer yaratma amacıyla şekillenen, müşterinin ne beklediğini kendisi henüz bilmeden öngörebilme düşüncesine dayanan yönetimsel yaklaşımdır. Müşteri merkezli bir işletme anlayışını gerektirir.
Zihinsel BloklarKurallara aşırı bağlılık, başarısızlık korkusu, esnek olmama ve farklı düşüncelere kapalı olma gibi yenilikçi fikirlerin üretilmesini ve uygulanmasını engelleyen psikolojik ve kurumsal engellerdir. Yenilikçi liderler bu blokları yıkmayı hedefler.
Örgütsel KatılımÇalışanların görev tanımları, iş tasarımı, öneri sistemleri ve karar alma mekanizmaları aracılığıyla yönetimsel süreçlere ve yenilik faaliyetlerine dahil edilmesidir. Katılımcı yönetim anlayışı kişisel sorumluluk duygusunu geliştirir.
Örgütsel Öğrenme KapasitesiÖrgütsel öğrenmeyi kolaylaştıran risk alma, deneyim, etkileşim, diyalog ve katılımcı karar verme gibi yönetimsel ve örgütsel özelliklerin bütünüdür. Alegre ve Chiva'ya göre bu kapasite yenilikçilik performansı üzerinde doğrudan etkilidir.
Özerklik (Otonomi)Çalışanın yaptığı iş ile ilgili olarak, o işi bitirinceye kadar elinde bulundurduğu kontrol, serbestlik ve bağımsız karar verme yetkisidir. Özerklik, çalışanın içsel motivasyonunu ve bağımsız sorun çözme yeteneğini artırır.
Personel GüçlendirmeÇalışanlara daha fazla özerklik, takdir yetkisi ve serbest karar verme sorumluluğu sağlayan, onların kendilerine güvenmelerini ve inisiyatif kullanmalarını destekleyen örgütsel düzenlemelerdir. Yenilikçi kapasitenin ortaya çıkarılmasında en etkili araçlardandır.
Yenilikçi StratejiPazarın, paydaşların ve çalışanların ihtiyaç ve beklentilerini ortak bir vizyon etrafında birleştirerek yenilikçilik fırsatlarını değerlendirmek amacıyla oluşturulan uzun vadeli yol haritasıdır. İşletmenin rekabet üstünlüğü sağlamasında kılavuz görevi görür.
Demokratik İletişimHiyerarşik zincirlere bağlı kalmayan, departmanlar ve kademeler arasında serbest, şeffaf ve çift yönlü bilgi akışına izin veren iletişim tarzıdır. Yenilikçi kültürlerde fikirlerin özgürce dolaşımını ve paylaşımını sağlar.
Yalın İmalat TeknikleriYüksek performans kültürünün benimsenmesiyle birlikte, işletme süreçlerinde katma değeri olmayan, israfa yol açan performans ve adımların azaltılması amacıyla kullanılan sistematik yöntemlerdir. Süreçlerin daha hızlı ve düşük maliyetle yürütülmesini sağlar.
Manevi ÖdüllerÇalışanların tanınma, takdir edilme, övgü ve başarı hissi gibi içsel duygularına hitap eden, seremoni ve törenlerle desteklenen ödüllendirme mekanizmalarıdır. Yenilikçi kültürlerde içsel güdülenmeyi artırarak yaratıcılığı tetikler.
Yenilikçi KültürYaratıcı alanlarda çalışmayı, risk almayı, cesaret sahibi olmayı, girişimciliği ve istekliliği destekleyen, sonuç odaklı ve dinamik örgütsel kültür yapısıdır. Google ve 3M gibi firmalar bu kültüre sahip olup, çalışanlarının yaratıcılık potansiyellerini en üst düzeyde kullanmalarına olanak tanırlar.
Bürokratik KültürKuralların, hiyerarşinin, standart prosedürlerin ve kontrol mekanizmalarının ön planda olduğu, değişime ve risk almaya karşı dirençli olan durağan kültür tipidir. Bu kültürde kararlar merkezi olarak alınır ve yenilikçi fikirlerin hayata geçirilmesi oldukça zordur.
Adhokrasi KültürüQuinn ve Cameron'ın tipolojisinde yer alan, yeni ürün veya hizmet geliştirmeyi, girişimciliği, yaratıcılığı ve uç uygulamaları teşvik eden esnek ve dinamik kültür tipidir. Çevresel adaptasyonun yüksek olduğu bu yapıda, geleceğe yönelik vizyon oluşturulması ve karmaşıklığın organize edilmesi esastır.
Proaktiflik (Öncü Olma)Başkalarını takip etmek yerine, yenilikçi ve yaratıcı bir fikri vizyoner bir bakış açısıyla hiç zaman kaybetmeden ortaya çıkarmak, karar almak ve harekete geçmek suretiyle örgütsel ataleti engelleme davranışıdır.
Çapraz Fonksiyonel TakımlarÖrgütün farklı departmanlarından ve uzmanlık alanlarından gelen kişilerin ortak bir yenilikçi hedef doğrultusunda bir araya getirilmesiyle sinerji yaratan çalışma gruplarıdır.
Mükemmellik KültürüÜst yönetimin desteği, takım çalışması, açık iletişim, sürekli eğitim ve bürokratik süreçlerin elenmesi yoluyla örgütte en yüksek kalite ve performansa ulaşmayı hedefleyen kültürel yapıdır.
Yetenek PlanlamasıYüksek performans kültüründe liderlerin, işletme için gerekli kritik yetenekleri belirlemesi, bunları işe alması ve sürekli olarak geliştirmesi sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Whirlpool'un 500 Milyon Dolarlık Getirisi

Whirlpool firması CEO'su Dave Whitwam liderliğinde başlatılan 'herkesten her yerde yenilikçilik' dönüşüm programı kapsamında, 600'den fazla yenilik mentörü atanmış ve tüm çalışanlara internet tabanlı eğitim verilmiştir. Bu programın şirkete 500 milyon dolardan fazla net getiri sağladığı öngörülmüştür.

Aptima Inc. Firmasının Ödül Yaklaşımı

ABD Massachusetts'te faaliyet gösteren Aptima Inc. firması, yenilikçiliğin zaten herkesin asıl görevi olduğu anlayışıyla çalışanlarına anlık maddi ödüller vermeyi reddetmektedir. Bunun yerine, yaratıcı fikirleri olan çalışanlarına fon sağlamakta, onları uluslararası eğitim ve konferanslara göndererek desteklemektedir.

TÜİK Yenilik Araştırması Verisi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan yenilik araştırması verilerine göre, Türkiye'deki işletmelerde yenilik projelerinin planlanan şekilde gerçekleşmemesinde veya yarıda kalmasında finansal kaynak yetersizliklerinin %65 oranında en büyük engelleyici paya sahip olduğu belirlenmiştir.

Thomas Edison ve Menlo Park Laboratuvarı

Ampulün mucidi olarak bilinen Thomas Edison, buluşlarını tek başına değil, Menlo Park Laboratuvarı'nda bir araya getirdiği yedi yenilikçi bilim insanı ve düşünürle sürekli fikir alışverişinde bulunarak, ortak bir takım çalışması ve işbirliği kültürü sayesinde gerçekleştirmiştir.

Abbott Firmasının Disiplin Kültürü

Gelirlerinin %65'ini son dört yılda geliştirdiği yeni ürünlerden elde eden Abbott firması, bu başarısını öz disipline sahip insanları işe alarak özgürlük ve sorumluluk dengesini kuran, sisteme yabancı olan her şeyi devre dışı bırakan disiplin kültürü modeliyle elde etmiştir.

Eric Schmidt'in Hızlı Başarısızlık İlkesi

Google firması CEO'su Eric Schmidt, çalışanlarına 'Lütfen çok çabuk başarısız olun ki yeniden deneyebilesiniz' çağrısında bulunarak, başarısızlıkların yaşanmamasının yeteri kadar risk alınmadığı anlamına geldiğini ve hızlı denemelerin yenilikçiliği artırdığını savunmuştur.

Harvard Business Review Nisan 2011 Sayısı

Harvard Business Review dergisi Nisan 2011 sayısını tamamen 'başarısızlıklar' konusuna ayırmıştır. Bu sayıda yer alan makalelerde Kanter, başarısızlıkların azaltılması için güven kültürü kurulmasını; Edmondson ise hatalardan ders çıkarabilmek için öğrenme kültürü oluşturulmasını önermiştir.

Birleşme ve Edinmelerdeki Başarısızlık Oranı

İşletmeler üzerinde yapılan bir araştırmaya göre, sadece finansal sonuçlara odaklanılarak gerçekleştirilen şirket birleşmesi ve satın almalarının en az %55'inin başarısızlıkla sonuçlandığı ve bu başarısızlıkların %50'sinden fazlasında ciddi kültürel çelişkilerin rol oynadığı saptanmıştır.

AMA ve HRI Ortak Araştırması (2005)

Amerikan Yönetim Derneği (AMA) ve İnsan Kaynakları Enstitüsü (HRI) tarafından 2005 yılında yapılan ortak araştırmada, yerinde ve yeterli kaynak (zaman ve bütçe) sağlamanın yenilikçi kültür geliştirmede en tepedeki etken olduğu, kaynak yetersizliğinin ise en büyük bariyer olduğu kanıtlanmıştır.

Lewis W. Lehr'in Ürün Başarısızlığı İstatistiği

3M firmasının eski başkanlarından Lewis W. Lehr, yeni ürün programlarının %60'ının asla gerçekleşmediğini belirterek, başarısız olan çalışanları cezalandırmanın yenilikçiliğin boğazını sıkan en tehlikeli yönetim hatası olduğunu ve risk almayı tamamen öldürdüğünü ifade etmiştir.

Wang ve Çalışma Grubu Araştırması

Wang ve çalışma arkadaşları tarafından Çin Halk Cumhuriyeti imalat sanayisinde yürütülen ampirik araştırmada, yenilik ve takım çalışması odaklı bir örgütsel kültürün, yenilik sürecindeki finansal kaynakların etkin ve verimli kullanımı üzerinde doğrudan olumlu etkisi olduğunu kanıtlamıştır.

Apple Firmasının Ar-Ge Stratejisi

Wunker ve Pohle tarafından yapılan çalışmada, Apple firmasının iPod ve iMac gibi çığır açan yenilikleri gerçekleştirirken sektör ortalamasının altında bir Ar-Ge harcaması yaptığı ortaya konmuştur. Bu durum, yenilikçiliğin sadece finansal yatırımla değil, güçlü bir yenilikçilik kültürüyle mümkün olduğunu kanıtlar.

William McKnight ve 3M Kültürü

1907 yılında sayman yardımcısı olarak işe başlayıp 1949'da yönetim kurulu başkanı olan William McKnight, risk alma, yenilikçi çalışana zaman tanıma ve yaratıcı fikirleri destekleme uygulamalarıyla 3M firmasını yüzyılın en yenilikçi işletmelerinden biri haline getirmiştir.

Google Firmasının %20 Kuralı

İnternet tabanlı dev şirket Google, mühendislerini ve çalışanlarını, çalışma zamanlarının yüzde 20'sini tamamen kendi kişisel projelerine ve yaratıcı fikirlerine ayırmaları konusunda teşvik ederek yenilikçi kültürü desteklemektedir.

Aptima Inc. Ödüllendirme Yaklaşımı

ABD Massachusetts'te faaliyet gösteren Aptima Inc. firması, yenilikçilik için anında verilen maddi ödülleri reddetmektedir. Şirket bunun yerine, çalışanların fikirlerini yeniliğe dönüştürmeleri için fon sağlamakta ve onları uluslararası eğitim ile konferanslara göndermektedir.

TÜİK Yenilik Araştırması Bulguları

TÜİK tarafından yapılan yenilik araştırması verilerine göre, Türkiye'deki işletmelerde yenilik projelerinin gerçekleşmemesinde veya başarısız olmasında finansal yetersizlikler yüzde 65'lik ezici bir paya sahiptir.

Whirlpool Firmasının Dönüşüm Yatırımı

CEO Dave Whitwam liderliğinde 'herkesten her yerde yenilikçilik' vizyonunu benimseyen Whirlpool firması, 600'den fazla yenilik mentörü atamış ve bu dönüşüm sayesinde 500 milyon dolardan fazla net getiri elde etmeyi öngörmüştür.

Thomas Edison ve Menlo Park Lab

Thomas Edison, ampulü tek başına değil, Menlo Park Laboratuvarı'nda bir araya getirdiği yedi yenilikçi bilim insanı ve düşünürle sürekli fikir alışverişinde bulunarak, kolektif bir takım çalışması ve işbirliği kültürüyle icat etmiştir.

Kotter ve Heskett Şirket Kültürü Araştırması

1992 yılında yapılan araştırmaya göre, yüksek performans kültürüne sahip işletmelerde 11 yıllık süreçte net gelir yüzde 756 artarken, bu kültüre sahip olmayan diğer işletmelerde net gelir artışı sadece yüzde 1 düzeyinde kalmıştır.

Kotter ve Heskett Hisse Bedeli İstatistiği

Kotter ve Heskett'in uzun dönemli ekonomik performans araştırmasında, yüksek performans kültürünü uygulayan şirketlerin hisse bedeli artışı yüzde 901 olurken, diğer kültürlerdeki şirketlerde bu artış yüzde 74'te kalmıştır.

Kotter ve Heskett İstihdam Artışı Verisi

Aynı ekonomik performans araştırması verilerine göre, yüksek performans kültürüne sahip firmalarda istihdamdaki artış oranı yüzde 282 olarak gerçekleşirken, diğer firmalarda bu oran yüzde 36 ile sınırlı kalmıştır.

Birleşme ve Edinimlerde Kültürel Başarısızlık Oranı

İşletmeler arasında gerçekleştirilen birleşme ve satın alma faaliyetlerinin en az yüzde 55'inin başarısızlıkla sonuçlandığı ve bu başarısızlıkların yüzde 50'sinden fazlasında ciddi örgütsel kültür çelişkilerinin rol oynadığı saptanmıştır.

Amy Edmondson'ın Analiz Önerisi

Harvard Business Review'un özel sayısında Amy Edmondson, başarısızlıklardan ders çıkarabilmek için örgütlerde hata analizlerinin yapılmasını ve öğrenme kültürünün acilen inşa edilmesini önermiştir.

Abbott Firmasının Gelir Başarısı

Abbott firması, disiplin kültürü içinde yaratıcılığı serbest bırakarak gelirlerinin yüzde 65'ini, satışa sunduğu yıldan önceki son dört yılda geliştirdiği tamamen yeni ürünlerden elde etmeyi başarmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Wallach'ın tipolojisinde 'yenilikçi' terimini ilk kullanan yazar olduğunu unutma; sınavlarda öncü isimler sıkça sorulur.
  • Quinn ve Cameron'ın 'Adhokrasi' kültürü ile Trompenaars'ın 'Kuluçka Makinesi' kültürünün yenilikçiliğe en yakın tipler olduğunu aklında tut.
  • Kültürel Değişim Aşamalarında 'Kültürel Açık' kavramının mevcut durum ile hedef durum arasındaki farkı ifade ettiğini ve 4. aşamada yer aldığını bil.
  • Kotter ve Heskett'in 11 yıllık araştırma verilerinde yüksek performans kültürünün net geliri %756 artırdığı istatistiği sınavda soru olarak gelebilir.
  • 3M firmasının %15 ve Google'ın %20 serbest zaman uygulamalarını birbiriyle karıştırma; yüzdeler ve firma eşleşmelerine dikkat et.
  • Yüksek performans kültürünün son aşamasının 'ölçüm tekniklerinin seçimi ve kullanılması' olduğunu, sürecin kontrolü açısından hatırla.
  • Zihinsel blokların (aşırı kuralcılık, başarısızlık korkusu vb.) yenilikçiliğin önündeki en büyük engeller olduğunu ve liderlerin bunları yıkmakla görevli olduğunu unutma.
  • Kültür tipolojilerinde yenilikçi kavramını ilk kullanan yazarın Wallach olduğunu unutma; sınavlarda doğrudan isim-kavram eşleştirmesi olarak çıkabilir.
  • Quinn ve Cameron'ın 'Adhokrasi Kültürü' yenilikçilik, girişimcilik ve yaratıcılıkla doğrudan ilişkilidir; bu eşleşmeyi mutlaka ezberle.
  • Kültürel dönüşümün 5 aşamasını sırasıyla bilmek önemlidir; özellikle 'Kültürel Açık' kavramının mevcut ve yeni normlar arasındaki farkı ifade ettiğini unutma.
  • 3M (%15) ve Google (%20) firmalarının serbest zaman uygulamaları, yenilikçi kültürde kaynak sağlamanın en klasik sınav örnekleridir.
  • Kotter ve Heskett'in araştırmasındaki %756'lık net gelir artışı, yüksek performans kültürünün ekonomik başarıya etkisini gösteren en çarpıcı istatistiktir.
  • Yüksek performans kültürünün basık (flat) örgüt yapılarına yol açtığını, dik (hiyerarşik) yapıları ise elediğini aklında tut.
  • Yenilikçiliğin önündeki zihinsel bloklar (aşırı kuralcılık, başarısızlık korkusu vb.) ile yenilikçi liderlik davranışları arasındaki zıtlığa dikkat et.