Özet
← Ünite 5

Ünite 5: İletişim — Konu Anlatımı

Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium

1İletişim Kavramı ve Tarihsel Gelişimi

İletişim, insanın var olmasıyla birlikte ortaya çıkan zorunlu bir gereksinimdir. İlkel insanlardan bu yana mağara duvarlarına çizilen resimler, ateş yakarak çıkarılan dumanlar gibi çeşitli yöntemlerle iletişim ihtiyacı giderilmiştir. Latince'de 'bölüşmek' anlamına gelen 'communis' kelimesinden türetilen iletişim, günümüzde batı dillerindeki 'communication' sözcüğüne karşılık gelmektedir. Duygu, düşünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla başkalarına aktarılması, haberleşme ve komünikasyon gibi şekillerde tanımlanabilir.

Amerikalı bilim insanları Watzlawick, Beavin ve Jackson 1967 yılında yazdıkları kitapta beş temel iletişim varsayımı öne sürmüşlerdir. Bunlar; iletişim kurmamak olanaksızdır (susmak veya hareket etmemek de bir davranıştır), iletişimin ilişki ve içerik düzeyleri vardır, mesaj alışverişindeki dizisel yapının kendi başına bir anlamı vardır, mesajlar sözlü ve sözsüz olarak iki tiptir, ve iletişim kuran kişiler eşit veya eşit olmayan ilişki içindedirler şeklindedir.

İletişimin tarihsel gelişimi sesli ve yazılı kaynaklar bakımından ikiye ayrılır. Sesli kaynaklar bakımından en büyük adım dillerin ortaya çıkması iken, yazılı kaynaklar açısından matbaanın bulunmasıdır. 20. yüzyılda bilgisayar ve internetin yaşamımıza girmesiyle yepyeni bir iletişim çağı açılmış, bilgi çağında bilginin doğru kullanımı ve hızın yanı sıra doğruluk kriteri esas alınmaya başlanmıştır.

2Örgütsel İletişim ve Önemi

Örgütsel iletişim; birden fazla insanın bir amaç etrafında birleşmesini sağlayan ve örgüt amaçlarına ulaşma yönünde etkili çalışabilmeleri için aralarında gerçekleşmesi gereken iş birliğini, biçimsel ve biçimsel olmayan yapılardaki anlam yükü taşıyan her türlü insan etkinliğinin paylaşılmasıdır. Örgüt içinde işlerin sağlıklı yürümesi, etkili bir biçimsel iletişim sisteminin kurulmasına ve iletişim kanallarının açık tutulmasına bağlıdır.

Örgütsel iletişimin temel işlevleri ve amaçları arasında; yönetime karar almada ihtiyaç duyulan bilgiyi sunmak, kararların çalışanlarca algılanmasını ve uygulanmasını sağlamak, örgütsel bağlılığı ve iş tatminini artırmak, sürtüşme ve baskıları azaltmak, kârlılığı ve etkinliği artırmak yer alır. Ayrıca örgüt içi iletişim, çalışanlarda bir aile ortamı yaratılmasına, yeni yönetim anlayışı ve teknolojilere uyum sağlanmasına ve olası hataların önlenmesine hizmet eder.

Örgütsel iletişim ile örgüt kültürü karşılıklı olarak birbirini etkiler. Bilinçli oluşturulmuş örgüt kültürlerinde iletişim kolaylaştırılmıştır; açıklık, dürüstlük ve şeffaflık ilkeleri benimsenmiştir. Saydam bir yönetim anlayışı, çalışanların eleştirilerini işten atılma korkusu olmadan dile getirebilmesini sağlar ve örgütsel bağlılığı pekiştirir.

3İletişim Süreci ve Unsurları

Süreç, zaman içinde sürekli değişen, durağan olmayan, hareketli ve etkindir. İletişim süreci, bilgi, fikir ve duyguların bir kimseden diğerine geçmesi sürecidir ve alıcı ile verici arasındaki sinyal değişimine dayanır. İletişim, algılama, duygu, dürtü, eğilim ve öğrenme gibi insanın davranışını belirleyen unsurlardan ayrı düşünülemez.

İletişim sürecinin temel unsurları kaynak, mesaj, kanal, alıcı ve cevap (geri bildirim) olarak sıralanır. Kaynak, mesajı üreten kişidir. Mesaj, düşünce, duygu ya da bilginin kaynak tarafından kodlanmış biçimidir. Kodlama, bilgilerin iletime uygun hazır mesaja dönüştürülmesidir; kod açma ise alıcı tarafından mesajın anlamlandırılmasıdır.

Kanal, mesajı taşıyan ışık, ses, radyo dalgaları gibi fiziki araçlardır ve kişiler arası ya da kitle iletişimi olarak ikiye ayrılır. Alıcı, mesajın hedefi olan kişi, grup veya kitle olup aktif ya da edilgen olabilir. Geri bildirim ise alıcı ve gönderici arasındaki geriye doğru bilgi akışıdır ve iletişimi tek yönlüden çift yönlüye dönüştüren bir kontrol mekanizmasıdır.

4Örgütsel İletişim Türleri

Örgütsel iletişim, yapı içerisindeki konumuna göre biçimsel (formel) ve biçimsel olmayan (informel) iletişim olarak ikiye ayrılır. Biçimsel iletişim, örgütün kuralları içinde ve şemalarına uygun olarak, otoritenin dağılım biçimine göre işleyen iletişimdir. Kendi içinde dikey, yatay, çapraz ve çok yönlü/açık iletişim olmak üzere dörde ayrılır.

Dikey iletişim, hiyerarşik düzen içinde üst kademelerle alt kademeler arasında yukarıdan aşağıya veya aşağıdan yukarıya emir ve bilgi akışını sağlar. Yatay iletişim, aynı düzeydeki departman yöneticileri ve çalışanlar arasında koordinasyonu artırmak için gerçekleşir. Çapraz iletişim, farklı düzeydeki departmanların basamaksal kanalları kullanmadan kurduğu, olağanüstü durumlarda hız sağlayan iletişimdir. Çok yönlü ve açık iletişim ise bilginin kurumsal yapıda serbestçe akışını ifade eder.

Biçimsel olmayan (informel) iletişim, örgütün önceden belirlenmiş planlı kanallarından geçmeyen, çalışanlar arasında kendiliğinden oluşan iletişim biçimidir. Bilgiyi her yöne hızlı bir şekilde gönderebilme özelliğine sahiptir. Tek hatlı zincir, dedikodu zinciri ve grup zinciri olmak üzere üç kanalı bulunur. Doğruluk payı olmakla birlikte eksik bilgi nedeniyle yanlış anlaşılmalara yol açabilir; yöneticiler bu iletişimi örgüt lehine yönetmelidir.

5Örgüt Kuramları ve İletişim

Klasik kuramlar (Taylor'ın Bilimsel Yönetim Kuramı, Fayol'un Yönetim İlkeleri ve Weber'in Bürokratik Modeli), insanı ekonomik güdülerle hareket eden ve bir makine gibi görülen unsurlar olarak ele almıştır. Bu kuramlarda iletişim, yukarıdan aşağıya doğru akan, otorite ve denetim sağlama amacına yönelik, yazılı emirlerin iletilmesiyle sınırlı bir araç olarak görülmüştür.

Davranışçı kuramlar (Hawthorne Araştırmaları, McGregor'ın X-Y Kuramı ve Likert), klasik kuramlara tepki olarak doğmuş ve sosyo-psikolojik etmenlerin, insan ilişkilerinin ve yönetimin çalışanlara gösterdiği ilginin verimlilik üzerindeki etkisini vurgulamıştır. Y kuramı, bireyin aktif, dinamik ve sorumluluk alabilen bir varlık olduğunu savunarak kararlara katılmayı ve ılımlı otoriteyi benimsemiştir.

Çağdaş örgüt kuramı, sistemi oluşturan unsurların birbirini etkilediğini savunan sistem yaklaşımını benimser. Örgütler çevreleriyle madde, enerji ve bilgi alışverişinde bulunan açık sistemlerdir. Toplam kalite yönetimi ise müşteri beklentilerini her şeyin üzerinde tutan, sürekli gelişmeyi ve 'önce insan' felsefesini savunan çağdaş bir yönetim biçimidir.

6Örgütsel İletişim Araçları ve Engelleyen Faktörler

Örgütsel iletişim araçları yazılı, sözlü ve elektronik iletişim araçları olmak üzere üçe ayrılır. Yazılı iletişim araçları (genelgeler, bültenler, el kitapları) resmi ve kalıcıdır; sözlü iletişim araçları (toplantılar, konferanslar) hızlı geri besleme sağlar; elektronik iletişim araçları (e-posta, video konferans, intranet) ise yüksek hız ve interaktif iletişim imkanı sunar.

Örgütsel iletişimi engelleyen faktörler tarafların insan olmasından ve psikolojik/çevresel uyumsuzluklardan kaynaklanır. Kişisel faktörler, kültürel farklılıklar, fiziksel engeller (gürültü), semantik (dilsel) sorunlar, statü farkı, hedef/motivasyon eksikliği, fazla bilgi yüklenmesi, güvensizlik, örgütsel faktörler ve geri besleme olmayışı iletişimi engelleyen başlıca unsurlardır.

Hiyerarşik yapının katılığı astların yüksek statülü kişileri eleştirmesini engellerken, aşırı bilgi yüklemesi alıcının hangi bilgiye tepki vereceğini kestirememesine neden olur. Etkin bir örgütsel iletişim için bu engellerin ortadan kaldırılması ve iki yönlü sağlıklı bir geri besleme mekanizmasının kurulması şarttır.