Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
İnsanoğlu yaşamını doğumundan itibaren çeşitli grupların içinde sürdürmektedir. Bireyler kendilerini seçimleri olmadan bir grup içinde bulabilirler veya bilinçli olarak bir grup üyesi olmayı tercih edebilirler. Bireyin amaçları grup amaçları ile örtüştüğü sürece grup üyeliği devam eder ve kişi grup normlarına uymak durumundadır.
Sosyolojik açıdan grup; birtakım özellikler paylaşan, birbiriyle etkileşen, üyelerin beklenti ve zorunluluklarını karşılayan ve ortak bir kimliği paylaşan insan topluluğudur. Organizasyonel açıdan ise iki veya daha fazla kişinin belirli bir fonksiyon görmek üzere karşılıklı bağlılıkla bir araya gelmesi, belirli roller oynaması ve normlar geliştirmesiyle oluşan yapısal bir oluşumdur.
Genel bir ifadeyle grup; ortak bir amacı paylaşan ve bu amaç doğrultusunda kendi içinde ortak norm ve davranış ilkelerini etkileyen iki veya daha fazla insanın bir araya gelmesi ile ortaya çıkan sosyal bir olgudur. Grupların yapıları, giriş-çıkış koşulları, statü ve prestij sağlama düzeyleri ile şeffaflık/formalite dereceleri birbirinden farklılık gösterebilir.
Sistem yaklaşımına göre grubun oluşması için bir amacın olması, çevresel değişkenlerin desteklemesi ve kişilerin ihtiyaç ve değer yargıları bakımından bir araya gelmeyi arzu etmesi gerekir. Formal gruplar organizasyonun ihtiyacına göre planlı bir şekilde kurulurken, informel gruplar kişisel ihtiyaçlar doğrultusunda kendiliğinden ortaya çıkar.
Bireylerin gruba katılma nedenlerinin başında güvenlik gelir; gruba katılmak yalnızlığın güvensizliğini azaltır, kişiyi daha güçlü ve tehlikelere karşı dirençli kılar. Sosyal ihtiyaçlar kapsamında ise işyerindeki düzenli etkileşim sevgi gereksinimlerini karşılar ve bireysel olarak yapılamayan şeylerin grup hareketiyle başarılmasını sağlar.
Saygınlık, kendini gerçekleştirme, görülen işin gerektirdiği ilişkiler, grup amaçlarını benimseme, ekonomik yarar sağlama ve aynı görüşlere sahip olma grupların oluşumundaki diğer temel psikolojik ve sosyal faktörlerdir. Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinin tepesindeki kendini gerçekleştirme ihtiyacı, sosyal destekler vasıtasıyla gruplar aracılığıyla da desteklenir.
Gruplar kuruluş amacına, üye ilişkilerinin boyutuna, genişliğine ve süresine göre sınıflandırılır. Formel (biçimsel) gruplar rasyonel olarak organize edilmiş, belirli görevleri yürütmek üzere kurulmuş gruplardır; geçici biçimsel gruplar ve sürekli biçimsel gruplar olarak ikiye ayrılırlar. İnformel gruplar ise bireylerin kişisel ihtiyaç ve duygularını tatmin etmek için geliştirdikleri biçimsel olmayan yapılardır.
Birincil gruplar yüz yüze ilişkilerin, dostluk ve sevgi bağlarının yüksek olduğu, 'bizlik' duygusunun hâkim olduğu ve kültür aktarımının yapıldığı gruplardır (aile, arkadaşlık grubu gibi). İkincil gruplar ise sanayileşmiş toplumlarda görülen, karşılıklı çıkarlara dayalı, yazılı yasa ve yönetmeliklerle düzenlenen, üyelerin birbirini yakından tanımadığı gruplardır.
Üyelik grubu bireyin hâlen içinde faaliyette bulunduğu gerçek gruptur. Referans grubu (özenti grubu) ise bireyin henüz üyesi olmadığı ancak üye olmak istediği, normlarını benimsemeye çalıştığı ve bu nedenle üyelik grubuyla çatışma yaşayabileceği gruptur.
Grup gelişim sürecinin ilk aşaması karşılıklı kabul aşamasıdır. Bireyler ilk defa bir araya gelir, grubun amacı netleşmemiştir ve hava, spor gibi genel konulardan başlayarak birbirlerini tanımaya, güven derecelerini test etmeye çalışırlar.
İkinci aşama olan iletişim ve karar verme aşamasında üyeler fikirlerini açıklıkla tartışırak birbirlerinin zıt fikirlerine tolerans gösterirler. Bu tartışmalar sonucunda grup amaçları belirginleşir ve uygun yeni rol ve görevler ortaya konulur.
Üçüncü aşama güdü ve üretkenlik aşamasıdır; bireysel ilgiler bir kenara bırakılarak gruba yarar sağlayan noktalara gelinir ve üyeler aktif olarak birbirlerine yardımcı olur. Dördüncü aşama kontrol ve organizasyondur; grup etkili bir şekilde amaçlarını yerine getirir, faaliyetlerini değerlendirir ve başarısızlıkları tartışarak esnek bir şekilde kendi kendini düzeltir.
Grupların yapıları deneyim, yaş, uzmanlık, yetki, güç ve statü gibi özelliklere göre farklılaşır. Bu yapı içinde üyelerin oynaması gereken roller ortaya çıkar. Rol ilişkileri üç boyutta incelenir: Beklenen rol (gruptan beklenen), algılanan rol (üyenin algıladığı) ve gerçekten oynanan rol. Bu roller arasında çelişki olursa rol çatışması doğar ve başarı olumsuz etkilenir.
Gruplarda gayri resmi olarak göreve yönelenler, tekniğe yönelenler, insana yönelenler, hayır deyiciler, evet deyiciler, kural zorlayıcılar, sapanlar, tırmanıcılar ve yerelciler gibi çok çeşitli roller üstlenen bireyler bulunabilir. Ayrıca normlar zamanla yavaş yavaş meydana gelir ve üyelerin davranışlarını biçimlendirerek grubun devamlılığını sağlar.
Grup içi dayanışma, üyelerin ortak tutum ve davranışa sahip olma, grup içinde kalma ve amaçları gerçekleştirme kararlılığının derecesidir. Dayanışma yüksekse kararlı, düşükse gevşek bir gruptan söz edilir. Liderlik formal gruplarda atanarak gelirken, informel gruplarda durumsal nitelik taşır ve grup tarafından benimsenir.
Grup dinamiğinin temellerini grup disiplini, bireysel gücün grup gücü içine yedirilmesi ve bireysel çıkarların grup çıkarlarıyla uyuşması oluşturur. Grup eylemleri düşünsel nedenlerle başlasa dahi içgüdüsel ve duygusal bir nitelik kazanabilir; bireysel irade önderler dışında ikinci plandadır.
Grubun birey üzerindeki normatif etkisi, kişinin grup içindeki davranışlarının yalnızken gösterdiği davranışlardan farklı olmasını sağlar; kurallara uymayanlar cezalandırılır. Ayrıca grup üyeliği bireylerin tutum değişimini etkiler; grubun normları doğrultusunda tutumlar artırılır veya engellenir.
Örgüt içinde grup halinde çalışmak yanılmaları dengeler, grup içi rekabeti ve statü artışını teşvik eder, alınan kararların kabul görmesini sağlar. Sorunların belirlenmesinde ve yeni fikirlerin yaratılmasında (sinerji yaratarak) gruplar bireylere göre daha avantajlıdır.
Gruplarda sorumluluğun dağıtılması nedeniyle bireylere göre daha rizikolu karar alma eğilimi vardır. Grup düşünme etkisi ise bazı fikirlere karşı gelinememesi durumunu ifade eder ve çatışmayı önlese de zamanla kaliteyi düşürebilir. Ayrıca farklı fikirlerin tartışılması nedeniyle karar verme süreci kişisel düzeye göre daha uzundur.
Grubun başarısını etkileyen dört temel faktör vardır: Grup kompozisyonu (homojen veya heterojen oluşu), grubun büyüklüğü, grup normları ve grup bağlılığı. Homojen gruplar basit ve acil müdahale gerektiren görevlerde başarılıyken, büyük gruplarda alt gruplar oluşabilir ve iletişim kanallarının düzenlenmesi gerekir.
Grup bağlılığı, üyelerin 'ben' duygusundan uzaklaşarak 'biz' duygusuyla bir arada kalmasını sağlayan çekim gücüdür. Homojen kompozisyon, olgunluk, küçük boyut ve başarı bağlılığı artırırken; heterojenlik, büyük boyut ve başarısızlık bağlılığı azaltır ve görevlerin tamamlanamamasına yol açabilir.