Özet
← Ünite 7

Ünite 7: Proje Kaynak Yönetimi — Konu Anlatımı

Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium

1Proje Kaynak Planlaması ve Temel Sorular

Proje yönetiminde kaynaklar atanıncaya kadar proje şebekelerinin süreleri kesin olarak programlanamaz. Planlama aşamasında oluşturulan şebeke modelleri ve faaliyet süreleri, başlangıçta kaynakların sınırsız ve her an kullanılabilir olduğu varsayımıyla hesaplanır. Ancak gerçek hayatta kaynaklar her zaman kısıtlıdır ve bu varsayımın geçerliliği projeden projeye değişiklik gösterir. Proje yöneticisi, çalışanları ve diğer donanımları atadıktan sonra projenin uygulanabilirliğini doğrulamak için kritik sorulara yanıt aramalıdır.

Bu soruların başında, atanan işçi veya donanımların proje için nicelik ve nitelik yönünden uygun ve yeterli olup olmadığı gelir. Ayrıca, kurum içi kaynakların yetersiz kalması durumunda dış kaynak (outsourcing) kullanımına gidilip gidilmeyeceği, kaynak kullanımının ne kadar esnekliğe sahip olduğu ve projenin orijinal son teslim tarihinin (deadline) gerçekçi olup olmadığı titizlikle analiz edilmelidir. Bilgisayar destekli programlama sistemleri bu sorulara hızlı ve güvenilir yanıtlar üreterek yöneticilere yol gösterir.

Mevcut kaynakların kısıtları dahilinde, organizasyonun stratejik amaçlarına en yüksek katkıyı sağlayacak projelerin seçilmesi büyük önem taşır. Çoklu proje ortamlarında tüm projelerin ve kaynakların bilgisayar desteğiyle ortaklaşa programlanması, yeni projelerin sürece dahil edilmesini ve olası etkilerinin değerlendirilmesini hızlandırır. Proje önceliklendirme takımı, yeni bir projeyi ancak ve ancak mevcut kaynakların yeterli olması veya ek kaynak sağlanabilmesi durumunda onaylayıp sürece dahil eder.

2Proje Kısıtlarının Sınıflandırılması

Proje kısıtları, planlanan faaliyetlerin zamanında başlamasını engelleyen, geciktiren veya erteleyen unsurlardır. Bu kısıtlar, planlanmış ağ yapısındaki bollukların (float/slack) azalmasına, projenin esnekliğinin düşmesine, eş zamanlı yürütülebilecek paralel faaliyetlerin sayısının azalmasına ve nihayetinde projenin tamamlanma süresinin uzamasına yol açar. Proje yönetiminde kısıtlar genel olarak üç ana grupta ele alınmaktadır.

Birinci grup teknik veya mantıksal kısıtlardır. Bu kısıtlar, faaliyetlerin doğası gereği takip etmesi gereken mantıksal ve teknolojik sıralamayı ifade eder. Örneğin, bir binanın temeli atılmadan duvarlarının örülmesi mümkün değildir. İkinci grup fiziksel kısıtlardır. Sözleşme şartları, iklimsel faktörler veya çevre koşulları nedeniyle paralel yürütülmesi mümkün olmayan faaliyetler bu gruba girer. Üçüncü grup ise kaynak kısıtlarıdır. Proje ağı tasarlanırken kaynakların sınırsız olduğu varsayılsa da, gerçekte paralel faaliyetler aynı kısıtlı kaynakları talep ederek çakışmalara yol açar. Kaynak açığı, projedeki bağımlılık ilişkilerini, bitiş tarihini ve maliyetleri kökten değiştirir.

3Kaynak Kısıtlarının Türleri

Kaynak kısıtları dört temel kategoride sınıflandırılır: insan, malzeme, ekipman ve işletme sermayesi. İnsan kaynağı, projelerin en kritik ve yönetilmesi en hassas unsurudur. Çalışanlar projedeki uzmanlık alanlarına ve becerilerine göre (makine mühendisi, yazılımcı, elektrikçi vb.) sınıflandırılır. Proje esnasında kişilerin yerlerinin değiştirilmesi teknik olarak mümkün görünse de, bu durum yeni göreve uyum sürecinde verimliliğin ciddi şekilde düşmesine neden olur.

Malzeme kısıtları, projede tüketilen her türlü girdiyi kapsar. Bir kimya projesinde özel kimyasallar, inşaat projesinde beton veya pazarlama projesinde araştırma verileri malzeme kaynağıdır. Malzeme tedarikinde yaşanan gecikmeler veya kesintiler, projelerin aksamasının en yaygın nedenlerindendir. Ekipman kısıtları ise projenin yürütülmesi için gereken araç, gereç ve donanımların türü, kapasitesi ve kalitesiyle ilgilidir. Çoklu proje ortamlarında ortak ekipman havuzu oluşturulması, kısıtların önceden fark edilmesini sağlayarak yüksek gecikme maliyetlerinin önüne geçer.

Son olarak işletme sermayesi (nakit akışı), faaliyetlerin finansal olarak sınırlandırılması anlamına gelir. Proje yöneticisi yeterli nakit akışına sahip olduğunda birçok faaliyeti eş zamanlı yürütebilirken, ödemelerin belirli periyotlara (örneğin aylık hak edişlere) bağlı olduğu durumlarda iş gücü ve araç kullanımı nakit akışının elverdiği ölçüde sınırlandırılır. Bu durum nakit akış problemlerini ve buna bağlı gecikmeleri beraberinde getirir.

4Zaman Kısıtlı ve Kaynak Kısıtlı Projeler

Projeler önceliklerine göre 'Zaman Kısıtlı' veya 'Kaynak Kısıtlı' olmak üzere ikiye ayrılır. Bu ayrımı netleştirmek için proje yöneticisinin sorması gereken temel soru şudur: 'Kritik yol ertelenirse, ek kaynak sağlanabilir mi?'. Bu sorunun cevabı 'Evet' ise proje zaman kısıtlıdır. Zaman kısıtlı projelerde bitiş tarihi kesinlikle esnetilemez; teslim tarihine uymak amacıyla bütçe elverdiğince ek kaynak (iş gücü, fazla mesai, dış kaynak) sisteme dahil edilir.

Eğer sorunun cevabı 'Hayır' ise proje kaynak kısıtlıdır. Kaynak kısıtlı projelerde mevcut kaynak miktarı sabittir ve hiçbir koşulda artırılamaz. Eğer eldeki kaynaklar projeyi planlanan sürede bitirmeye yetmiyorsa, proje bitiş tarihi zorunlu olarak ertelenir. Bu durumda amaç, mevcut kaynak sınırlarını aşmadan projeyi mümkün olan en az gecikmeyle tamamlayacak şekilde faaliyetleri yeniden programlamaktır.

Zaman kısıtlı projelerde kaynak talebini dengelemek için 'Kaynak Seviyeleme' (Resource Leveling) teknikleri kullanılır. Bu teknikler, kritik olmayan faaliyetlerin sahip olduğu bolluk sürelerini (slack) kullanarak kaynak talebindeki iniş çıkışları (pik ve dip noktalarını) düzleştirir. Kaynak kısıtlı projelerde ise kaynakların yetersizliği durumunda faaliyetlerin önceliklendirilmesi gerekir. Bu amaçla 'Öncelik Kuralları' (Heuristic Rules) ve paralel yöntemler uygulanarak kaynak ataması gerçekleştirilir.

5Kaynak Seviyeleme ve Atama Yöntemleri

Kaynak seviyeleme işlemlerinde analizi kolaylaştırmak ve temel probleme odaklanabilmek için bazı sınırlayıcı varsayımlar kabul edilir. Bu varsayımlara göre; faaliyetlerin bölünmesine (yarıda kesilip sonra devam edilmesine) izin verilmez, faaliyet için belirlenen kaynak seviyesi süreç boyunca değiştirilemez, bolluğu fazla olan faaliyetlerin riskinin düşük olduğu kabul edilir, esnekliğin azalmasının riski artırmayacağı varsayılır ve faaliyetin teknik zorluk derecesinin riski etkilemediği kabul edilir.

Zaman kısıtlı projelerde kaynak seviyelemenin üç temel hedefi vardır: Kaynak talebinin tepe (uç) yaptığı noktaları azaltmak, proje süresince ihtiyaç duyulan maksimum kaynak miktarını düşürmek ve kaynak talebindeki dalgalanmaları (istikrarsızlığı) en aza indirmektir. Kaynak seviyelerinin sürekli değiştirilmesi, personelin farklı işlere kaydırılması veya ekipmanların sürekli taşınması ek maliyetlere ve odaklanma sorunlarına yol açtığı için bu dalgalanmaların minimize edilmesi operasyonel verimlilik sağlar.

Kaynak seviyelemenin en büyük dezavantajı, faaliyetlerin bolluk sürelerinin kullanılması nedeniyle projenin esnekliğinin azalması ve kritik faaliyetlerin sayısının artmasıdır. Gerçek hayatta elle yapılan seviyelemeler yetersiz kaldığından bilgisayar yazılımları kullanılır. Bu yazılımlar, en yüksek bolluğa sahip faaliyetleri erteleyerek riski minimize edecek şekilde çalışır. Kaynak kısıtlı projelerde ise 'en küçük bolluk', 'en kısa faaliyet süresi' ve 'en küçük faaliyet tanım numarası' gibi öncelik kuralları işletilerek paralel yöntemle kaynak ataması yapılır.