← Ünite 1
Dış Ticarete Giriş

Ünite 1: 1. Dış Ticaret Teorisine Giriş

1776 - Milletlerin Zenginlikleri
Adam Smith'in 1776 yılında yayımladığı 'Milletlerin Zenginlikleri' adlı eseri, merkantilizmin korumacı duvarlarını yıkarak serbest ticaret savunuculuğu yapmış ve modern iktisat biliminin başlangıcı kabul edilmiştir.
Merkantilist Dönem (1500-1776)
Yaklaşık 276 yıl boyunca Avrupa ekonomisine yön veren bu dönemde, devletler altın rezervlerini artırmak için ithalatı yasaklamış ve ordularını güçlendirmek için dış ticareti bir silah olarak kullanmıştır.
A Ülkesinin Buğday Verimliliği
Mutlak Üstünlükler tablosuna göre, A ülkesi birim girdiyle 60 ton buğday üretirken B ülkesi 30 ton üretmektedir; bu durum A ülkesinin buğdayda 2 kat daha verimli olduğunu gösterir.
B Ülkesinin Çelik Verimliliği
Mutlak Üstünlükler modelinde B ülkesi birim girdiyle 100 ton çelik üretirken A ülkesi sadece 10 ton üretmektedir; bu durum B'nin çelikte 10 kat daha verimli olduğunu kanıtlar.

Anahtar Kavramlar

Nispi FiyatBir malın değerinin başka bir mal miktarı cinsinden ifade edilmesidir. Örneğin, A ülkesinde 1 kg çelik karşılığında 5 kg buğday alınabilmesi, çeliğin buğday cinsinden nispi fiyatının 5 olduğunu gösterir.
VerimlilikÜretim sürecinde kullanılan birim girdi (örneğin emek saati) başına elde edilen çıktı miktarıdır. Klasik teoride verimlilik artışı, aynı kaynakla daha fazla ürün üretilmesi anlamına gelir.
Mutlak ÜstünlükBir ülkenin, belirli bir malı diğer ülkelere kıyasla aynı miktarda girdi kullanarak daha fazla miktarda ve daha düşük maliyetle üretebilme yeteneğidir.
Mukayeseli ÜstünlükBir ülkenin, bir malı diğer ülkelere göre daha düşük bir alternatif maliyetle (yani diğer mallardan daha az vazgeçerek) üretebilmesi durumudur.
Merkantilizm16. yüzyıl ile 18. yüzyıl arasında Avrupa'da hakim olan, zenginliğin kaynağını altın ve gümüş gibi değerli maden stoklarında gören ve sürekli dış ticaret fazlası vermeyi amaçlayan iktisadi düşüncedir.
FizyokrasiMerkantilizme tepki olarak doğan, zenginliğin kaynağının dış ticaret veya madenler değil, yalnızca tarımsal üretim ve toprak olduğunu savunan iktisadi ekoldür.
Alternatif MaliyetBir maldan bir birim daha fazla üretebilmek için başka bir malın üretiminden vazgeçilmesi gereken miktardır. Üretim olanakları eğrisinin eğimi ile ölçülür.
Sabit Alternatif MaliyetBir malın üretimi artırılırken vazgeçilen diğer mal miktarının her üretim düzeyinde aynı kalması durumudur. Bu durumda üretim olanakları eğrisi doğrusal olur.
Dış Ticaret FazlasıBir ülkenin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği toplam ihracat değerinin, toplam ithalat değerinden daha fazla olması durumudur.
Sıfır Toplamlı OyunBir tarafın kazancının ancak diğer tarafın aynı miktarda kaybetmesiyle mümkün olduğunu savunan, merkantilist dış ticaret anlayışının temelini oluşturan görüştür.
Tam UzmanlaşmaSabit alternatif maliyetler altında, bir ülkenin mukayeseli üstünlüğe sahip olduğu tek bir malın üretimine tüm kaynaklarını tahsis edip diğer malın üretimini tamamen durdurmasıdır.
Üretim Olanakları EğrisiBir ekonominin mevcut tüm kaynakları ve teknoloji düzeyiyle üretebileceği iki farklı malın olası maksimum üretim kombinasyonlarını gösteren geometrik eğridir.
ArbitrajAynı malın farklı piyasalardaki fiyat farklılıklarından yararlanarak, ucuz olduğu piyasadan alınıp pahalı olduğu piyasada satılarak risk üstlenmeden kar elde edilmesi işlemidir.
Klasik İktisatAdam Smith ve David Ricardo gibi iktisatçıların öncülük ettiği, piyasaların kendi kendine dengeye geleceğini ve devlet müdahalesi olmayan serbest ticareti savunan iktisadi ekoldür.

Diğer Önemli Bilgiler

Ricardo'nun Mukayeseli Üstünlük Örneği

David Ricardo'nun geliştirdiği modelde, B ülkesi hem buğdayda (100 ton) hem çelikte (100 ton) A ülkesine göre mutlak üstün olmasına rağmen, nispi fiyat farklılıkları nedeniyle ticaret yapabilmektedir.

A Ülkesinde Çeliğin Alternatif Maliyeti

A ülkesinde 1 ton çelik üretmenin alternatif maliyeti 5 ton buğdaydan vazgeçmektir. Bu oran aynı zamanda ülkenin iç piyasasındaki 5/1'lik nispi fiyat oranını belirler.

B Ülkesinde Çeliğin Alternatif Maliyeti

B ülkesinin iç piyasasında 1 ton çelik üretmenin alternatif maliyeti 1 ton buğdaydır. Bu durum B ülkesinin çelik üretiminde çok büyük bir mukayeseli avantaja sahip olduğunu gösterir.

Çok Mallı Modelde C Malı İstisnası

Beş malın analiz edildiği modelde, C malının nispi fiyatı her iki ülkede de 3 olarak hesaplanmıştır. Fiyatlar eşit olduğu için C malı dış ticarete konu edilmez.

Çok Ülkeli Modelde Dördüncü Ülke

Dünya piyasalarındaki nispi fiyat oranının 2 olduğu bir senaryoda, dördüncü ülkenin iç nispi fiyatı da 2 olduğundan, bu ülkenin uluslararası ticarete katılması avantaj sağlamaz.

Klasik Teoride Arz Yönlü Yaklaşım

Hem Smith hem de Ricardo'nun teorileri sadece üretim, verimlilik ve maliyet gibi arz unsurlarını dikkate almış, tüketici tercihleri ve talep koşullarını tamamen analiz dışı bırakmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Mutlak Üstünlük ile Mukayeseli Üstünlük arasındaki farka dikkat edin: Mutlak üstünlükte 'girdi başına daha fazla üretim' aranırken, mukayeseli üstünlükte 'daha düşük alternatif maliyet' aranır.
  • Klasik teorilerin sadece ARZ (üretim) yönünü incelediğini, TALEP yönünü ise tamamen ihmal ettiğini sınavda çıkabilecek bir eleştiri sorusu olarak aklınızda tutun.
  • Nispi fiyat hesaplamalarında oranların yönüne dikkat edin; bir malın nispi fiyatı diğer mal cinsinden feda edilen miktardır ve bu oran üretim olanakları eğrisinin eğimine eşittir.
  • Merkantilizmin 'dış ticaret fazlası ve altın biriktirme' hedefine karşılık, Fizyokrasinin 'tarımsal üretim' odaklı olduğunu ve her ikisinin de korumacı/müdahaleci yaklaşımlar barındırdığını unutmayın.
  • Eğer iki ülkede bir malın nispi fiyatı birbirine eşitse (örnekteki C malı gibi), o malın ticaretinin yapılmayacağını ve iki tarafa da avantaj sağlamayacağını kesinlikle unutmayın.