← Ünite 9
Dış Ticarete Giriş

Ünite 9: 9. Dış Ticaret Entegrasyonları

1957 Roma Antlaşması
Avrupa Birliği'nin temeli olan Avrupa Ortak Pazarı, 1957 yılında İtalya'nın başkenti Roma'da imzalanan antlaşma ile kurulmuştur. Kurucu üyeler Lüksemburg, Belçika, Hollanda, Fransa, İtalya ve Batı Almanya'dır.
1960 EFTA'nın Kuruluşu
Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA), 1960 yılında İngiltere liderliğinde Avusturya, Danimarka, Norveç, Portekiz, İsveç ve İsviçre tarafından AB'ye (o dönemki adıyla Ortak Pazar'a) alternatif olarak kurulmuştur.
1993 NAFTA Anlaşması
Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA), 1993 yılında Meksika, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri arasında imzalanarak Kuzey Amerika kıtasında gümrüksüz ticareti başlatmıştır.
2008 Yılında AB Genişlemesi
Avrupa Birliği, tarihsel süreçteki genişleme dalgalarının ardından 2008 yılına gelindiğinde toplamda 27 üye ülkeye ulaşarak dünyanın en büyük ortak pazarlarından biri haline gelmiştir.

Anahtar Kavramlar

Gümrük BirliğiÜye ülkelerin kendi aralarındaki ticarette gümrük tarifelerini ve miktar kısıtlamalarını tamamen kaldırdığı, birlik dışı ülkelere karşı ise ortak bir dış gümrük tarifesi uyguladığı ekonomik entegrasyon aşamasıdır.
Ticaret Yapıcı EtkiGümrük birliği sonrasında, daha önce yüksek tarifeler nedeniyle yurt içinde pahalıya üretilen bir malın, tarifelerin kalkmasıyla birlikte daha etkin üreten bir üye ülkeden ucuz ithal edilmesiyle ortaya çıkan refah artırıcı etkidir.
Ticaret Ayırıcı EtkiGümrük birliği sonrasında, birlik dışındaki en ucuz üreticiden yapılan ithalatın ortak dış tarife nedeniyle pahalılaşarak, ithalatın birlik içindeki daha pahalı ve verimsiz üreten bir üye ülkeye kaymasıyla oluşan refah azaltıcı etkidir.
İkinci En İyi YaklaşımıTüm dünyada tam serbest ticaretin sağlanamadığı durumlarda, mevcut kısıtlamalar ve engeller altında ulaşılabilecek en yüksek ekonomik etkinliğe sahip bölgesel alternatiflerin (gümrük birlikleri gibi) tercih edilmesidir.
Tüketici RantıTüketicilerin bir mal için ödemeye razı oldukları en yüksek fiyat ile piyasada fiilen ödedikleri fiyat arasındaki farktır; gümrük birliğiyle fiyatların düşmesi sonucu bu rant artar.
Üretici RantıÜreticilerin bir malı satmaya razı oldukları en düşük fiyat ile piyasada fiilen sattıkları fiyat arasındaki farktır; gümrük birliğiyle ithal malların ucuzlaması sonucu yerli üretici rantı azalır.
Ölçek EkonomileriÜretim miktarının artırılmasıyla birlikte birim başına düşen ortalama üretim maliyetlerinin azalması durumudur; gümrük birliği üye firmalara bu avantajı sağlar.
Faktör HareketliliğiÜretim faktörleri olan emek ve sermayenin, gümrük birliği veya ortak pazar sınırları içerisinde hiçbir engelle karşılaşmadan en verimli oldukları bölgelere serbestçe gidebilmesidir.
Ortak Dış TarifeGümrük birliğine üye ülkelerin, birlik dışındaki üçüncü ülkelerden yapacakları ithalata karşı uygulamak zorunda oldukları, üzerinde ortaklaşa anlaşılmış tek tip gümrük vergisi oranıdır.
Tercihli Ticaret AnlaşmasıÜye ülkelerin birbirlerinden ithal ettikleri belirli mallara, diğer ülkelere uyguladıklarından daha düşük gümrük tarifesi uygulayarak ticareti kolaylaştırdıkları en gevşek entegrasyon şeklidir.
Serbest Ticaret AlanıÜyelerin kendi aralarındaki ticarette gümrük vergilerini sıfırladığı, ancak birlik dışı ülkelere karşı her üyenin kendi bağımsız gümrük tarifesini uygulamaya devam ettiği entegrasyon türüdür.
Ortak PazarGümrük birliğinin tüm özelliklerine ek olarak, üye ülkeler arasında emek, sermaye gibi üretim faktörlerinin de hiçbir kısıtlama olmaksızın serbestçe dolaşabildiği entegrasyon aşamasıdır.
Ekonomik Ülke BirliğiÜye ülkeler arasında ortak pazarın kurulmasının yanı sıra para, maliye ve sosyal politikaların da uyumlaştırıldığı veya tek bir merkezden yönetildiği en ileri ekonomik entegrasyon düzeyidir.

Diğer Önemli Bilgiler

2010 Demir Perde Katılımı

2010 yılında, eski Sovyet etkisindeki (demir perde) 12 merkezi planlı Doğu ve Orta Avrupa ülkesi Avrupa Birliği'ne üye olarak piyasa ekonomisine geçiş süreçlerini taçlandırmışlardır.

EFTA'dan AB'ye Büyük Göç

1973 yılında İngiltere ve Danimarka, 1986'da Portekiz, 1995'te ise Avusturya, Finlandiya ve İsveç EFTA üyeliğinden ayrılarak daha kapsamlı bir entegrasyon sunan AB'ye katılmışlardır.

Günümüz EFTA Üyeleri

Birçok üyesini AB'ye kaptıran EFTA, günümüzde sadece İsviçre, Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn olmak üzere toplamda 4 ülkeden oluşan daralmış bir ekonomik birlik olarak faaliyet göstermektedir.

Meksika'nın NAFTA Başarısı

NAFTA'nın imzalanmasının ardından Meksika, coğrafi yakınlık avantajını kullanarak ABD ve Kanada'ya yönelik emek-yoğun sanayi ürünleri ihracatını rekor seviyede artırmayı başarmıştır.

Gelişmekte Olan Bölgesel Birlikler

Gelişmekte olan ülkeler de kendi aralarında birlikler kurmuştur. Bunların en önemlileri Güneydoğu Asya'da ASEAN, Batı Afrika'da WAEMU, Doğu Afrika'da EAC ve Latin Amerika'da LAFTA'dır.

Baltık Serbest Ticaret Anlaşması

SSCB'nin dağılmasının ardından Baltık bölgesinde yer alan Estonya, Litvanya ve Letonya kendi aralarında ticareti geliştirmek amacıyla Baltık Serbest Ticaret Anlaşması'nı imzalamışlardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Ticaret yapıcı ve ticaret ayırıcı etkilerin tanımlarına çok dikkat edin; ticaret yapıcı etki refahı artırırken, ticaret ayırıcı etki refahı azaltır.
  • İkinci En İyi Yaklaşımı (Second Best) kavramını gümrük birlikleriyle bağdaştırın; tam serbest ticaret yoksa gümrük birliği en iyi ikinci seçenektir.
  • AB'nin kurucu üyelerini (Lüksemburg, Belçika, Hollanda, Fransa, İtalya, Batı Almanya) ve kuruluş yılını (1957 Roma) mutlaka ezberleyin.
  • EFTA'nın günümüzdeki 4 üyesini (İsviçre, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn) bilin; İngiltere'nin kurucu olup sonra ayrıldığını unutmayın.
  • NAFTA'nın üye ülkelerini (Meksika, Kanada, ABD) ve imzalandığı yılı (1993) sınavda hızlıca hatırlayacak şekilde aklınızda tutun.
  • Gümrük birliğinin sınırları kaldırmasının en somut mali avantajının 'gümrük işletme masraflarının sıfırlanması' olduğunu unutmayın.