Ünite 2: Talep Tahmini

Alaska Petrol Ekonomisi Örneği

Alaska eyaleti, bütçesinin %90'ını Prudhoe Körfezi'nden elde edilen petrole dayandırır. Uzun vadeli tahmin yapmak için Delfi Yöntemi'ni kullanarak uzmanların seyahat etmesine gerek kalmadan anketlerle veri toplamıştır.

Tahminlerin Vade Sınıflandırması

Tahminler 3 aydan kısa (kısa), 3 ay-3 yıl arası (orta) ve 3 yıl üzeri (uzun) olarak ayrılır. Bu süreler, işletmenin operasyonel ve stratejik kararlarını belirler.

Ürün Hayat Eğrisi Aşamaları

Ürünler geliştirme, tanıtım, büyüme, olgunluk ve düşüş olmak üzere beş aşamadan geçer. Her aşama farklı bir tahmin yöntemi gerektirir.

Tahminlerin Sanat ve Bilim Yönü

Tahmin, nitel yöntemlerle 'sanat', nicel yöntemlerle 'bilim' yönünü temsil eder. En iyi sonuç için bu iki yönün eklektik kullanımı önerilir.

Anahtar Kavramlar

TalepPiyasada bir ürüne yönelik satın alma isteği ve davranışı. Örneğin, bir dondurma markasının yaz aylarında artan satış miktarı o ürüne olan talebi gösterir.

TahminGelecekteki olayların öngörülmesi sanatı ve bilimi. Örneğin, bir lojistik yöneticisinin gelecek ayki sevkiyat miktarını geçmiş verilere dayanarak hesaplaması.

Sabit TalepMevsimden mevsime veya yıldan yıla değişim göstermeyen talep türü. Örneğin, temel gıda ürünlerine olan istikrarlı talep.

Mevsimlik TalepSatış miktarı hava sıcaklığı veya mevsimlerle orantılı değişen talep. Örneğin, doğalgaz tüketiminin kışın artıp yazın azalması.

Doğrusal TalepÜrünün piyasaya çıkışından itibaren belli bir süre oranlı artış gösterip sonra azalan talep eğrisi.

Delfi YöntemiUzmanlar, asistanlar ve deneklerden oluşan bir yapıyla, tarafsız uzman görüşlerine dayalı uzun vadeli tahmin tekniği. Alaska'nın petrol gelirlerini tahmin etmek için kullanılması buna örnektir.

Ürün Hayat EğrisiBir ürünün piyasada geçirdiği geliştirme, tanıtım, büyüme, olgunluk ve düşüş aşamaları. Bu eğri, hangi tahmin yönteminin kullanılacağını belirler.

Nitel TahminKarar alıcının sezgilerine, duygularına ve kişisel tecrübelerine dayalı, sayısal olmayan tahmin yöntemi.

Nicel TahminGeçmişteki sayısal verilere ve matematiksel modellere dayalı tahmin yöntemi. Örneğin, hareketli ortalama kullanılarak yapılan satış tahmini.

Kısa Vadeli Tahmin1 yıldan kısa (genellikle 3 ay altı) süreyi kapsayan, operasyonel planlama için kullanılan tahmin.

Orta Vadeli Tahmin3 ay ile 3 yıl arasındaki süreyi kapsayan, bütçeleme ve üretim planlama için kullanılan tahmin.

Uzun Vadeli Tahmin3 yıl ve üzerini kapsayan, yeni tesis kurma veya AR-GE gibi stratejik kararlar için kullanılan tahmin.

Satış Gücü AraştırmasıSatış elemanlarının kendi bölgelerindeki müşteri potansiyeline dayanarak yaptıkları tahminlerin birleştirilmesi.

Yönetici Kurulu AraştırmasıÜst düzey yöneticilerin tecrübe ve sezgilerini bir havuzda toplayarak oluşturdukları ortak tahmin.

Tüketici Pazar AnketiMüşterilerin gelecekteki satın alma eğilimlerini anlamak için doğrudan onlara uygulanan anket yöntemi.

Diğer Önemli Bilgiler

Doğrusal Talep Özelliği

Doğrusal talep, ürünün piyasaya girişinden itibaren belli bir süre oranlı artış gösterip ardından düşüşe geçen talep yapısıdır.

Delfi Yöntemi Katılımcıları

Yöntemde 5-10 uzmandan oluşan karar alıcılar, anket süreçlerini yöneten asistanlar ve veri sağlayan denekler olmak üzere üç grup bulunur.

Ekonomik Tahminler

Enflasyon oranı ve para arzı gibi makro-iktisadi faktörleri kapsar. Üretim yöneticisinin doğrudan görevi değildir ancak işletme kararlarını etkiler.

Teknolojik Tahminler

Yeni ürün geliştirme ve üretim tesislerinin modernizasyonu için teknoloji uzmanları tarafından yapılan öngörülerdir.

Satış Tahmini Eşdeğerliği

İşletmecilikte talep tahmini ile satış tahmini aynı anlamda kullanılır. İkisi de piyasaya sürülen ürünün ne kadar satılacağının öngörülmesidir.

Nicel Yöntemlerin Kullanım Alanı

Nicel yöntemler, özellikle geçmiş satış verisi olan ürünlerde ve büyüme/olgunluk evresindeki ürünlerde kullanılır.

Nitel Yöntemlerin Kullanım Alanı

Yeni ürünler gibi geçmiş verisi olmayan durumlarda veya uzun vadeli stratejik tahminlerde uzman görüşüne dayalı olarak kullanılır.

Sınavda Dikkat Et

Tahmin yöntemlerini 'Nitel' ve 'Nicel' olarak ikiye ayırın; sınavda hangisinin hangi gruba girdiğini karıştırmayın.
Ürün hayat eğrisinin hangi aşamasında hangi yöntemin (nitel/nicel) kullanıldığını ezberleyin, bu konu sınavda sıkça sorulur.
Vade sürelerini (kısa, orta, uzun) rakamlarıyla birlikte öğrenin; 3 ay ve 3 yıl sınırları kritik eşiklerdir.
Tahminlerin hiçbir zaman kusursuz olmadığını unutmayın; 'kusursuz tahmin' ifadesi içeren seçenekler genellikle yanlıştır.
Delfi Yöntemi'nin uzmanlar, asistanlar ve deneklerden oluşan yapısını iyi kavrayın.
Talep ve satış kavramlarının birbirinin yerine kullanılabileceğini, dolayısıyla 'talep tahmini' ile 'satış tahmini'nin aynı şey olduğunu unutmayın.