İnfografik
← Ünite 1
Okuma Becerileri

Ünite 1: Okuma Süreçleri

29 Ekim 1923
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 1921 Anayasası değiştirilerek Türkiye Devleti'nin yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğu resmen ilan edilmiştir.
12 Mart 1921
Mehmet Akif Ersoy tarafından yazılan İstiklal Marşı, TBMM'de ayakta alkışlanarak millî marş olarak kabul edilmiştir.
Alp-Himalaya Deprem Kuşağı
Dünyadaki depremlerin %17'sinin gerçekleştiği bu kuşak üzerinde Türkiye; Avrasya, Arap ve Afrika levhaları arasında yer alır.
Tuana Alkan'ın Başarısı
2004 Antalya doğumlu görme engelli Tuana, absolut kulak yeteneğiyle Antalya Güzel Sanatlar Lisesi'ni birincilikle kazanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Örtük İletiMetinde doğrudan söylenmeyen, okuyucunun çıkarım yaparak ulaştığı gizli anlamdır. Örneğin, ninenin sandığı açması aslında geçmişle bağ kurmayı simgeler.
SismolojiDepremlerin nasıl oluştuğunu, deprem dalgalarının yayılmasını ve etkilerini inceleyen bilim dalıdır.
Fay (Kırık)Yer kabuğundaki levhaların hareketi sonucu oluşan, enerjinin birikip kırıldığı hareketli kesimlerdir.
CumhuriyetHalkın kendi yöneticilerini seçtiği, egemenliğin millete ait olduğu ve yasalar önünde eşitliğin esas alındığı yönetim biçimidir.
Absolut (Mutlak) KulakBir sesi referans almadan, duyulan notayı doğrudan tanıyabilme yeteneğidir; Tuana Alkan metninde bu yeteneğin binde bir görüldüğü belirtilir.
PrematüreNormal doğum süresinden önce, genellikle 37. haftadan önce doğan bebekleri ifade eder; metinde Tuana'nın 1 kilo doğması buna örnektir.
RasathaneGök cisimlerini gözlemlemek ve astronomik veriler toplamak amacıyla kurulmuş gözlemevidir.
LevhaYer kabuğunu oluşturan ve manto üzerinde yüzen devasa kaya parçalarıdır; Avrasya ve Afrika levhaları gibi.
İstiklalBir milletin veya devletin başka bir güce bağlı olmadan kendi kararlarını verebilmesi, tam bağımsızlık durumudur.
Mecaz AnlamBir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır; 'parlak bir fikir' ifadesindeki parlak sözcüğü gibi.
SerimHikâye veya roman gibi türlerde olayların başladığı, kişilerin ve mekânın tanıtıldığı giriş bölümüdür.
DüğümOlayların karmaşıklaştığı, merak unsurunun arttığı ve çatışmaların yaşandığı gelişme bölümüdür.
ÇözümMetindeki çatışmaların sonuçlandığı ve merakın giderildiği bitiş bölümüdür.
MantoDünya'nın çekirdek ile yer kabuğu arasında kalan, sıcak lav ve erimiş kayalardan oluşan katmanıdır.
Veri OkuryazarlığıGrafik, tablo ve istatistiksel bilgileri okuma, anlama ve bu verilerden doğru çıkarımlar yapabilme becerisidir.
HürriyetHerhangi bir kısıtlamaya uğramadan düşünme ve davranma yetisi, özgürlük anlamında kullanılır.
AnayasaBir devletin yönetim biçimini belirleyen, temel hak ve ödevleri düzenleyen en üst düzey yasa metnidir.
RehabilitasyonEngelli bireylerin veya hastaların fiziksel, sosyal ve zihinsel olarak yeteneklerini geliştirmeyi amaçlayan iyileştirme sürecidir.
TSE (Türk Standardları Enstitüsü)Ürün ve hizmetlerin kalitesini belirleyen standartları hazırlayan ve denetleyen resmî kurumdur.
BillurKesme cam veya kristal anlamına gelir; metinde sultanın yaşadığı şeffaf ve parlak köşkü tanımlar.
CariyeEski dönemlerde saraylarda hizmet eden kadın görevli veya tutsak kadın.
KerevetÜzerine şilte serilerek oturulan veya yatılan ahşap sedir; masalların sonunda 'biz çıkalım kerevetine' şeklinde kullanılır.
Sözünün EriVerdiği sözü her ne pahasına olursa olsun tutan, dürüst ve güvenilir kişileri tanımlayan bir deyimdir.
Göz Atarak OkumaMetnin ana fikrini veya belirli bir bilgiyi hızlıca bulmak için yapılan, derinlemesine olmayan okuma yöntemidir.
Eleştirel OkumaOkunan metni sorgulama, doğruluğunu denetleme ve yazarın bakış açısını değerlendirme sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Lozan Antlaşması

Cumhuriyet ilan edilmeden önce imzalanan ve Türkiye'nin bağımsız bir devlet olduğunu tüm dünyaya duyuran tarihî belgedir.

Kuzey Anadolu Fay Hattı

Türkiye sınırları içerisindeki en aktif ve tehlikeli üç ana fay hattından biridir; diğerleri Doğu ve Batı Anadolu hatlarıdır.

Ali Kuşçu'nun Kimliği

TÜBİTAK kaynaklarına göre astronomi ve matematik alanında eserler vermiş, rasathanelerde gözlemler yapmış önemli bir bilim insanıdır.

Afet Çantası İçeriği

İçinde pilli radyo, el feneri, düdük, battaniye, yüksek kalorili gıda ve nakit para gibi temel ihtiyaçların bulunduğu acil durum çantasıdır.

18 Mart 1915

Çanakkale Zaferi'nin kazanıldığı tarihtir; Mehmet Akif Ersoy bu müjde üzerine 'Çanakkale Şehitlerine' destanını kaleme almıştır.

Türkiye Nüfus Riski

Uzmanlara göre Türkiye nüfusunun yaklaşık yüzde 60'ı, zarar verebilecek aktif deprem alanları üzerinde yaşamaktadır.

28 Ekim 1923 Akşamı

Mustafa Kemal Atatürk, Çankaya Köşkü'ndeki yemekte arkadaşlarına 'Efendiler! Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz' demiştir.

TSE'nin Deprem Rolü

İnşaat malzemelerinin standartlarını belirleyerek depreme dayanıklı yapı tasarımı için kalite belgeleri (TSE belgesi) sunar.

Billur Köşk Masalı

Zeynep Onar tarafından derlenen, bir sultanın deniz ortasındaki cam köşkte geçen ve Yemen şehzadesiyle biten klasik bir halk masalıdır.

Prematüre Bebek Ağırlığı

Metinde Tuana Alkan'ın 6,5 aylıkken sadece 1 kilogram ağırlığında doğduğu ve yaşamasının mucize olarak görüldüğü belirtilir.

Levha Hareket Hızı

Yer kabuğunu oluşturan dev levhalar, mantodaki hareketlilik nedeniyle yılda birkaç santimetreye kadar yer değiştirebilmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Metindeki 'açık' ve 'örtük' ileti farkına dikkat edin; yazarın doğrudan söylemediği ama hissettirdiği duygular sorulabilir.
  • Depremle ilgili bilimsel terimleri (sismoloji, fay, manto) karıştırmayın; sismoloji bilim dalıyken, fay kırık hattıdır.
  • Tarihî metinlerde (Cumhuriyet, İstiklal Marşı) kronolojiye dikkat edin; 1921 Anayasası ile 1923 ilanı arasındaki farkı bilin.
  • Masal unsurlarını (olağanüstülük, yer-zaman belirsizliği) gerçekçi hikâyelerden ayırt edin; Billur Köşk masalı buna iyi bir örnektir.
  • Okuma stratejilerini (not alma, göz atma) metnin türüne göre seçin; bilgilendirici metinlerde not almak her zaman daha etkilidir.
  • Karakter analizlerinde kahramanların içsel dönüşümlerini (şehir yorgunluğundan kurtulan genç gibi) takip edin.