← Ünite 8
Acil Durum Bilgisi ve Yönetimine Giriş

Ünite 8: Acil Durumlar İçin Tatbikat, Senaryo ve Diğer

Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği
18.12.2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan bu yönetmelik, Türkiye'deki ulusal ve yerel düzeydeki acil durum tatbikatlarının yasal temelini oluşturur. Yönetmeliğin 8. maddesi, afet müdahale planları kapsamında hizmet gruplarının belirlenen sayılarda tatbikat yapmasını zorunlu kılar.
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik
18.06.2013 tarih ve 28681 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmeliğin 13. maddesi uyarınca, Türkiye'deki tüm işyerlerinde hazırlanan acil durum planlarının uygulanabilirliğini test etmek amacıyla yılda en az bir defa tatbikat yapılması yasal zorunluluktur.
AFAD Planlama ve Zarar Azaltma Dairesi Başkanlığı
AFAD'ın teşkilat yapısı ve mevzuatı uyarınca, ülke genelinde afet ve acil durumlara hazırlık kapsamındaki tatbikatları planlamak, yapmak ve yaptırmak görevi doğrudan bu daire başkanlığına verilmiştir.
2015 Tekirdağ Afet Müdahale Planı Masabaşı Tatbikatı
Tekirdağ İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından 2015 yılında gerçekleştirilen bu tatbikat, yerel düzeydeki afet müdahale planlarının koordinasyon ve işbirliklerini test eden önemli bir masabaşı tatbikat örneğidir.

Anahtar Kavramlar

TatbikatBir acil durum veya afet halinde yapılması planlanmış olan müdahale sürecinde yer alacak eylemlerin uygunluğunu, yeterliliğini ve güncelliğini, mümkün olduğunca gerçeğe yakın koşullar altında ve bir senaryoya bağlı kalarak denemek amacıyla yapılan uygulamadır.
Tartışma Tabanlı TatbikatMevcut planların, politikaların ve prosedürlerin sakin, düşük stresli ve zaman kısıtlaması olmayan bir ortamda, genellikle moderatörler eşliğinde incelenerek stratejik konular üzerinde yoğunlaşıldığı tatbikat türüdür.
Operasyon Tabanlı TatbikatAcil durumlara karşı fiili ve gerçekçi tepkilerle karakterize edilen, plan ve prosedürleri sahada doğrulamak, rol ve sorumlulukları netleştirmek amacıyla yapılan yüksek seviyeli tatbikatlardır.
SeminerAcil durum yönetim ve müdahale ekibi üyelerine acil durum planlarındaki rolleri, sorumlulukları ve iletişim kanallarını tanıtmak amacıyla düzenlenen, stres seviyesi en düşük ve bilgi vermeye yönelik tatbikat türüdür.
ÇalıştayKatılımcıların aktif katılımıyla süreçleri tartıştığı ve seminerden farklı olarak sürecin sonunda yeni bir fikir, prosedür veya öneri gibi somut bir ürün elde etmeyi amaçlayan tartışma tabanlı faaliyettir.
Masabaşı TatbikatıKilit personelin acil duruma ilişkin kurgusal senaryoları resmi olmayan, gerilimsiz bir ortamda derinlemesine tartışarak, hızlı karar vermeye zorlanmadan ortak çözümler ürettiği tatbikat türüdür.
İşlevsel TatbikatAcil Durum Yönetim Merkezi'nde telsiz, telefon ve harita gibi araçlar kullanılarak, stresli ve zaman kısıtlı bir ortamda belirli acil durum işlevlerinin (tahliye, iletişim vb.) simüle edilerek test edilmesidir.
Tam Kapsamlı TatbikatBirimlerin, personelin ve teçhizatın fiilen sahaya seferber edildiği, gerçek zamanlı yürütülen, çok stresli, en karmaşık ve gerçeğe en yakın çok aktörlü tatbikat türüdür.
Senaryo Olay Listesiİşlevsel ve tam kapsamlı tatbikatları yönlendiren, simülasyon sırasında olayların akışını ve katılımcılara gönderilecek mesajların sırasını belirleyen birincil araçtır.
Simülasyon TakımıTatbikat sırasında gerçek hayattaki diğer aktörlerin rollerini üstlenen, mesajları oyunculara ileten ve iletişim açıklarını tespit ederek kapatan, operasyonel tatbikatların temel bileşeni olan ekiptir.
OyuncuAcil durum tatbikatı sırasında, kurgulanan senaryoya göre gerçek hayatta üstleneceği müdahale görevlerini fiilen yerine getiren acil durum ekibi üyesidir.
Değerlendirme EkibiTatbikat öncesi ve sırasındaki süreçleri tarafsız bir şekilde gözlemleyerek notlar alan, zayıf ve güçlü yönleri tespit edip raporlayan ve acil durum planlarının geliştirilmesi için ölçütler sunan uzman gruptur.
SenaryoBir acil durum tatbikatının temelini oluşturan; kriz, afet veya acil durum anını betimleyen, birbiri ardına gelişen kurgusal olaylar zinciridir.
DekontaminasyonTehlikeli kimyasal, biyolojik, radyolojik veya nükleer (KBRN) maddelerin bulaştığı alan, ekipman veya kişilerin bu zararlı maddelerden arındırılması işlemidir.
Acil Durum Yönetim Merkezi (ADYM)Afet ve acil durumlarda müdahale çalışmalarının merkezi bir konumdan koordine edildiği, işlevsel tatbikatların da interaktif olarak yürütüldüğü karar alma merkezidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Konya Divanlar Fay Hattı Deprem Senaryosu

Konya'da gerçekleştirilen tam kapsamlı saha tatbikatı, Divanlar fay hattında meydana gelen 5.9 büyüklüğündeki kurgusal bir depremi ve buna bağlı gelişen ikincil afetleri temel almıştır.

Konya Yüksek Hızlı Tren (YHT) Kazası Simülasyonu

Konya'daki tatbikatta, deprem sonucu Pınarbaşı mevkiinde rayların bozulmasıyla Yüksek Hızlı Tren'in deray olması, konvansiyonel hatta ise kimyasal yüklü vagonların devrilerek maddelerin çevreye saçılması simüle edilmiştir.

Konya Saha Tatbikatı Katılımcı İstatistikleri

Konya Vali Yardımcıları Mehmet Kamil Sağlam ve Mehmet Ünal yönetiminde gerçekleştirilen TAMP saha tatbikatına, AFAD koordinasyonunda 9 farklı kurumdan toplam 162 personel ve 36 araç katılmıştır.

Eskişehir Çocuk Evleri Sitesi Yangın Tatbikatı

09 Mayıs 2017 tarihinde Eskişehir'de koruma altındaki çocuklara yönelik afet bilinci eğitimi verilmiş, binanın tahliyesi ve başlangıç yangınlarına söndürme tüpleriyle müdahale edilmesini içeren uygulamalı bir yangın tatbikatı yapılmıştır.

TAMP Kapsamında 26 Yerel Düzey Hizmet Grubu

Konya'da düzenlenen afet tatbikatının sıfırıncı dakikasında, Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) bünyesindeki 26 yerel düzey hizmet grubu aynı anda harekete geçirilerek koordinasyon kapasitesi test edilmiştir.

Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği

Büyük ölçekli doğal afetler, KBRN olayları, salgın hastalıklar, hava ve deniz aracı kazaları gibi olay türlerine göre görev yapacak bakanlıkları, kurumları ve ihtiyaç duyulacak hizmet gruplarını belirleyen temel yönetmeliktir.

Tatbikat Durdurma Kod Sözcüğü Uygulaması

Tatbikat sırasında gerçek bir yaralanma veya güvenlik zafiyeti oluştuğunda simülasyonu anında durdurmak amacıyla, planlama ekibi tarafından önceden belirlenmiş ve tüm katılımcılara duyurulmuş özel bir kod sözcüğü kullanılır.

Sınavda Dikkat Et

  • AFAD bünyesinde tatbikatları planlama ve yaptırma görevinin 'Planlama ve Zarar Azaltma Dairesi Başkanlığı'na ait olduğunu unutma. Sınavda diğer daire başkanlıkları çeldirici olarak sorulabilir.
  • İşyerlerinde tatbikatların yasal olarak 'yılda en az bir defa' yapılması gerektiğini aklında tut. Bu süre mevzuat sorularında sıkça karşımıza çıkar.
  • Seminer ve çalıştay arasındaki farkı iyi öğren: Seminer sadece bilgi vermeyi amaçlarken, çalıştay sonunda mutlaka somut bir 'ürün/öneri' elde etme amacı vardır.
  • Tam kapsamlı bir tatbikata geçilmeden önce sırasıyla seminer, masabaşı ve işlevsel tatbikatların yapılmış olması gerektiği kuralını unutma. Doğrudan tam kapsamlı tatbikatla başlanmaz.
  • Tatbikat sonrası sürecin, tatbikatın kendisinden bile daha önemli kabul edildiğini unutma. Çünkü asıl amaç hataları bulup acil durum planını revize etmektir.
  • Sosyal medyada tatbikat paylaşımı yapılırken 'gerçek kriz algısı yaratacak' ögelerden kaçınılması gerektiği sorulabilir. Toplumsal panik oluşmaması için bu kural hayati önem taşır.