← Ünite 7
Acil Durum Bilgisi ve Yönetimine Giriş

Ünite 7: Afet ve Acil Durumlarda İletişim, Koordinasyon ve

Haiti Depremi ve SMS İletişimi
Haiti depremi sonrasında karasal hatlar çöktüğünde, afetzedelerden gelen 80.000'den fazla SMS mesajı konumlandırılarak haritaya işlenmiştir. Bu güncel haritalar sayesinde arama-kurtarma ekipleri doğrudan hedef noktalara yönlendirilmiş ve yüze yakın kişinin hayatı kurtarılmıştır.
Iridium Uydu Sistemi
Yeryüzünden 780 km yükseklikte bulunan ve birbirine 32.7 derece uzaklıkta konumlanmış 66 uydudan oluşan bir sistemdir. Yer istasyonuna ihtiyaç duymadan doğrudan uydular arası iletişim sağladığı için afet anlarında gecikmesiz haberleşme imkanı sunar.
Globalstar Uydu Sistemi
Yeryüzünden 1040 km yükseklikte konumlandırılmış 48 uydudan oluşan küresel bir iletişim sistemidir. Okyanus yüzeyleri hariç, dünya üzerindeki karasal alanların neredeyse tamamında kesintisiz uydu iletişimi kurmayı mümkün kılar.
Thuraya Uydu Sistemi
Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının büyük bir bölümü ile Avustralya kıtasının tamamını kapsama alanında bulunduran uydu sistemidir. Toplamda 13.750 eşzamanlı telefon kanalı kapasitesine sahip güçlü bir altyapısı vardır.

Anahtar Kavramlar

İletişimBilginin bir yerden başka bir yere aktarılması sürecidir. Afet yönetiminde mağdurların hayatta kalmasını ve ekiplerin koordinasyonunu sağlayan en temel araçtır.
Acil Durum Kriz MerkeziTüm acil durum operasyonlarının kriz müdürü tarafından yürütüldüğü, sahadan gelen bilgilerin toplandığı ve kararların alındığı, afet bölgesinden etkilenmeyecek güvenli mesafedeki merkezdir.
Sarı İkazToplumu yaklaşan bir tehlikeye karşı hazırlıklı olmaya davet eden, 3 dakika süresince kesintisiz siren sesiyle duyurulan ikaz düzeyidir.
Kırmızı İkazHalkın derhal sığınaklara girerek kendisini korumaya alması gerektiğini bildiren, 3 dakika süresince dalgalı siren sesiyle verilen ikazdır.
Mor İkazRadyoaktif serpinti tehlikesini haber veren ve 3 saniyelik kesik siren sesleriyle duyurulan en ciddi ikaz seviyelerinden biridir.
Beyaz İkazTehlikenin tamamen geçtiğini bildiren, megafon, radyo veya televizyon yayınları aracılığıyla halka duyurulan ikaz türüdür.
Afet Bilgi SistemiAfetlerin her aşamasında can ve mal kaybını en aza indirmek amacıyla veri ve bilgilerin sanal bir ağ ortamında eşgüdüm içinde paylaşıldığı bütünleşik teknolojik sistemdir.
Olay Komuta Sistemi (OKS)Afet ve acil durumlara müdahale eden kurumların kaynaklarını en etkin şekilde yönetebilmesi amacıyla oluşturulmuş, müdahale odaklı, geçici ve modüler saha yönetim sistemidir.
Erken Uyarı Sistemleriİleri teknoloji ve uydu gözlem sistemleri aracılığıyla tehlikeleri önceden belirleyerek acil durum ekiplerinin en kısa sürede müdahale etmesini sağlayan sistemlerdir.
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)Konuma dayalı grafik ve grafik olmayan verilerin toplanması, saklanması, işlenmesi, analiz edilmesi ve kullanıcıya sunulması işlevlerini gerçekleştiren bilgisayar tabanlı sistemdir.
AYDESAfet Yönetimi Karar Destek Sistemi; AFAD ve ilgili kurumların ihtiyaç duyduğu coğrafi verileri entegre ederek karar verme süreçlerini kolaylaştıran CBS tabanlı projedir.
SAKOMSağlık Afet Koordinasyon Merkezi; afet durumlarında sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürmesini, kriz masalarının koordinasyonunu ve kurumlar arası entegrasyonu sağlayan merkezdir.
AAKKMAna Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi; deniz üstünde veya altında tehlikeye maruz kalan, kaybolan veya kazaya uğrayan deniz araçlarını arama ve kurtarma işlerini 24 saat esasıyla yürüten merkezdir.
Acil Durum KoordinatörüAcil durumlarda tüm ekipler, işyeri sorumluları, kamu kurumları ve sivil savunma kuruluşları arasında iletişimi ve koordinasyonu sağlayan en yetkili kişidir.
Toplanma AlanıAfet ve acil durum anında vatandaşların panikle binalardan çıktıktan sonra güvenli bir şekilde bir araya gelebilecekleri park, bahçe gibi açık alanlardır.
Tahliyeİnsanların ve diğer canlıların, tehlikeli bölgelerden önceden belirlenmiş güvenli güzergahlar kullanılarak hızlı ve düzenli bir şekilde güvenli yerlere taşınması işlemidir.
Geçici Barınma AlanıAfet nedeniyle evleri yıkılan veya hasar gören afetzedelerin kalıcı konutlarına geçene kadar çadır veya konteynerlerde geçici olarak barınmalarını sağlayan alanlardır.
Konuşlanma AlanıAfet ve acil durum anında hizmet grubu çalışanlarının intikal edeceği ve hizmet sunacağı, geniş altyapıya sahip açık alanlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Inmarsat Uydu Sistemi

Yer sabit (Geo) yörüngede bulunan 10 uydudan oluşan gelişmiş bir iletişim sistemidir. Bu sistem, dünya üzerindeki zorlu kutup bölgeleri haricindeki tüm coğrafi alanları kapsama alanı altında tutmaktadır.

Turkcell Afet Şebeke Yönetimi

Turkcell mühendisleri tarafından Türkiye'de geliştirilen bu sistem, afet anında şebeke kaynaklarını otomatik olarak optimize eder. Yüksek bant genişliği isteyen video izleme gibi servisleri askıya alarak şebekeyi sadece ses, SMS ve Twitter gibi acil durum haberleşme kanallarına yönlendirir.

6831 Sayılı Orman Kanunu

Bu kanun uyarınca, orman içinde veya yakınında ateş ya da yangın belirtisi gören her vatandaşın bunu derhal orman idaresine veya mülki amirlere bildirmesi mecburidir. Bu amaçla PTT ve demiryolu istasyonlarındaki haberleşme araçlarından ücretsiz yararlanılabilir.

5902 Sayılı Kanun ve AFAD

5902 sayılı Kanun ile kurulan AFAD, Türkiye'de afet ve acil durumlar konusunda tek yetkili kurumdur. Deprem gözlem verilerini üniversitelerle koordine ederek toplar ve kamuoyuna resmi deprem bilgilerini açıklayan tek yetkili merciidir.

SAKOM'un Kuruluş Yılı

Sağlık Bakanlığı bünyesinde Sağlık Afet Koordinasyon Merkezi (SAKOM) 2009 yılında kurulmuştur. Amacı, afet anlarında sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürmesini sağlamak ve yurt dışı insani yardım operasyonlarını tek merkezden yönetmektir.

Cospas-Sarsat ve TRMCC

Deniz kazalarında acil durum sinyallerini alan küresel Cospas-Sarsat sistemi, Türkiye'de Türk Görev Kontrol Merkezi (TRMCC) üzerinden Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi'ne (AAKKM) anlık ihbar ileterek kurtarma operasyonlarını başlatır.

JICA İstanbul Deprem Raporu (2002)

Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) tarafından 2002 yılında hazırlanan raporda, İstanbul'daki anaokulu, ilkokul ve lise gibi eğitim tesislerinin deprem sonrasında yerel topluluklar için birincil toplanma ve geçici barınma alanı olarak kullanılması önerilmiştir.

Afet Sonrası İlk Altın Saatler

Afet yönetiminde afet sonrasındaki ilk 8 ila 36 saatlik süre, enkaz altındaki kişilerin sağ kurtarılabilmesi ve acil insani yardımların ulaştırılması açısından 'altın saatler' olarak kabul edilir ve bu sürede kesintisiz iletişim hayati önem taşır.

Bursa AFAD Teşkilat Yapısı

Bursa İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü teşkilat şemasına göre, il müdürü doğrudan Valiye bağlıdır. Şemada sivil savunma arama kurtarma birlikleri, KBRN birimleri ve İl Yangın Koordinasyon Kurulu gibi çok sayıda alt komisyon ve şube müdürlüğü koordine çalışmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Siren renkleri ve anlamlarını (Sarı: Hazırlık, Kırmızı: Sığınak, Mor: Radyoaktif, Beyaz: Tehlike Geçti) mutlaka ezberleyin; sınavlarda eşleştirme sorusu olarak çıkma ihtimali çok yüksektir.
  • Uydu iletişim sistemlerinin (Iridium, Globalstar, Thuraya, Inmarsat) ayırt edici özelliklerine (uydu sayıları ve kapsama alanları) dikkat edin; özellikle Iridium'un 66 uydulu yapısı sıkça sorulur.
  • Ambulans sınıflandırmasındaki ince ayrıma dikkat edin: Kara, hava, deniz ambulansları 'ulaşım şekline göre'; acil yardım, yoğun bakım vb. ise 'kullanım amacına göre' sınıflandırılır.
  • SAKOM'un telsiz kurallarını incelerken 'en düşük güç kullanımı' ve 'bas konuş, bırak dinle' ilkelerini unutmayın; sınavda hangisinin yanlış kural olduğu sorulabilir.
  • Toplanma alanı ile geçici barınma alanı arasındaki farkı iyi bilin: Toplanma alanı afetin ilk dakikalarında sığınılan açık alanlarken, barınma alanı çadır/konteyner kentleri kapsar.