Ünite 6: Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Siyasi Yapılanma (1920-1923) — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
TBMM'nin açılışında kabul edilen 'Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin üstünde bir kuvvet yoktur' ilkesinin, Osmanlı'daki monarşik yapıdan hangi temel noktada ayrıldığını bir paragraf ile açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Bu ilke, egemenliğin kaynağını padişahtan alıp millete devrederek, İstanbul'daki merkezi otoriteyi hukuken yok saymıştır. Böylece devletin kaderine doğrudan milletin iradesinin el koyduğu bir sistem kurulmuştur.
Alıştırma 2myders hazırladı
1921 Anayasası'ndaki 'muhtariyet' (özerklik) ilkesinin yerel yönetimler üzerindeki etkilerini, günümüzdeki merkeziyetçi yapı ile karşılaştırarak bir tablo veya liste halinde analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
1921 Anayasası'nda eğitim, sağlık ve iktisat gibi yerel işler Vilayet Şuralarına bırakılarak yerinden yönetim güçlendirilmiştir. Günümüzde ise bu hizmetlerin çoğu merkezi hükümetin taşra teşkilatları aracılığıyla yürütülmektedir.
Alıştırma 3myders hazırladı
TBMM'de kurulan Birinci Grup ve İkinci Grup'un temel görüş ayrılıklarını, demokrasi ve denetim mekanizması açısından tartışınız.
Yanıt / ipucu
Birinci Grup, milli birliği ve hızlı karar almayı savunurken; İkinci Grup, meclis denetimini ön plana çıkararak 'otokratik' eğilimlere karşı bir denge unsuru oluşturmuştur. Bu durum, savaş döneminde dahi meclis içi demokratik tartışma kültürünün varlığını kanıtlar.
Alıştırma 4myders hazırladı
Halk Fırkası'nın 1923'te yayınladığı 'Dokuz Umde' belgesini inceleyerek, bu ilkelerin halkın günlük yaşamında hangi somut iyileştirmeleri hedeflediğini listeleyiniz.
Yanıt / ipucu
Dokuz Umde; aşar vergisinin düzeltilmesiyle ekonomik yükü hafifletmeyi, askerlik süresini kısaltarak iş gücünü artırmayı ve mahkemelerin ıslahıyla adalet sistemini çağdaşlaştırmayı hedeflemiştir.
Alıştırma 5myders hazırladı
TBMM'nin 1920-1923 yılları arasındaki üye profilini (mesleki ve eğitim çeşitliliği) araştırarak, bu çeşitliliğin meclisin 'milli' karakteri üzerindeki etkisini değerlendiren kısa bir yazı yazınız.
Yanıt / ipucu
Meclisteki sivil bürokrat, asker, din adamı ve aşiret reisi gibi farklı kesimlerin varlığı, meclisin sadece bir zümreyi değil tüm toplumu temsil ettiğini gösterir. Bu kapsayıcı yapı, Kurtuluş Savaşı'nın 'milli' bir hareket olarak benimsenmesini kolaylaştırmıştır.
