Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Acil Durum ve Afet Yönetimi Önlisans Programı » Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1

Ünite 7: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ekonomik Gelişmeler — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Aşar Vergisi — Osmanlı'da tarımsal üretimden alınan ve devlet gelirlerinin yaklaşık %30'unu oluşturan vergidir; köylü üzerinde ağır bir yük oluşturduğu için 1925'te kaldırılmıştır.

Düyunu Umumiye — 1881'de kurulan ve Osmanlı'nın dış borçlarını tahsil etmek için devletin gelir kaynaklarını yöneten uluslararası idaredir; devletin ekonomik bağımsızlığını kısıtlamıştır.

Kapitülasyonlar — Yabancı devletlere verilen adli, mali ve ticari ayrıcalıklardır; yerli sanayinin gelişmesini engelleyerek ülkeyi açık pazar haline getirmiştir.

Tekalifi Milliye — Sakarya Savaşı öncesi ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için halktan gıda, giyim ve araç yardımı talep eden 10 maddelik olağanüstü yükümlülük emirleridir.

Kaime — Osmanlı Devleti'nde 1840 yılında ilk kez tedavüle çıkarılan, faiz getirili ve borç senedi niteliğindeki kağıt paradır.

Mültezim — İltizam sistemi dahilinde devletin vergi gelirlerini toplama hakkını açık artırma ile satın alan ve köylü üzerinde baskı kurabilen görevlilerdir.

Geçici Sanayi Kanunu — 1913 yılında yerli sanayiyi teşvik etmek, vergi muafiyeti ve bedava arazi sağlamak amacıyla çıkarılan ancak savaşlar nedeniyle sınırlı kalan yasadır.

Memleket Sandıkları — Mithat Paşa tarafından 1863'te çiftçiye kredi sağlamak amacıyla kurulan, bugünkü Ziraat Bankası'nın temelini oluşturan yardımlaşma kurumudur.

Muharrem Kararnamesi — Osmanlı Devleti'nin borçlarını ödeyemeyeceğini ilan etmesi üzerine alacaklılarla imzalanan ve Düyunu Umumiye'nin kurulmasına yol açan 1881 tarihli belgedir.

Kabotaj Hakkı — Bir devletin kendi karasularında deniz ticareti ve taşımacılığı yapma ayrıcalığıdır; Osmanlı'da bu hak yabancılarda olduğu için Türk denizciliği gelişememiştir.

İtibarı Milli Bankası — 1917 yılında İttihat ve Terakki döneminde milli iktisat politikası doğrultusunda kurulan ve daha sonra İş Bankası ile birleşen yerli bankadır.

Konvertibl Banknot — Altın veya gümüş gibi değerli madenlere karşılığı olan ve istendiğinde bu madenlere dönüştürülebilen kağıt paradır.

Milli İktisat — II. Meşrutiyet sonrası İttihat ve Terakki'nin uyguladığı, yerli burjuvazi yaratmayı ve yabancı bağımlılığını azaltmayı hedefleyen ekonomik doktrindir.

Sömürge Tipi Çiftlik — Yabancıların doğrudan toprak sahibi olup hammadde üretimi yaptığı işletme türüdür; Osmanlı'da yabancılar bunun yerine ticareti kontrol etmeyi seçmiştir.

Akçe — Osmanlı Devleti'nin temel gümüş para birimidir; zamanla ayarı düşürülerek 'beşlik' ve 'altılık' gibi türleri piyasaya sürülmüştür.

İltizam Sistemi — Devlet gelirlerinin (özellikle vergilerin) ihale yoluyla şahıslara devredilmesi sistemidir; mültezimlerin aşırı kar hırsı köylüyü yoksullaştırmıştır.

Dış Ticaret Açığı — Bir ülkenin ithalatının ihracatından fazla olması durumudur; Osmanlı'da ihracatın ithalatı karşılama oranı %55 civarında seyretmiştir.

Reji İdaresi — Tütün üretim ve ticaretini kontrol eden yabancı sermayeli tekel idaresidir; Ankara Hükümeti bu gelirlere Milli Mücadele'de el koymuştur.

Ayan — Taşrada güç kazanan, toprak sahibi ve yerel yönetimde söz sahibi olan nüfuzlu kişilerdir; köylü devlet yerine onlara sığınmıştır.

Teşviki Sanayi Kanunu — 1927 yılında Cumhuriyet hükümeti tarafından özel sektörü sanayi yatırımlarına yönlendirmek için çıkarılan teşvik yasasıdır.

Lozan Ticaret Sözleşmesi — Lozan Antlaşması'na eklenen ve Türkiye'nin 1929 yılına kadar gümrük tarifelerini değiştirmesini engelleyen kısıtlayıcı sözleşmedir.

1929 Büyük Buhranı — Dünya genelinde yaşanan ekonomik krizdir; Türkiye'nin tarım ihracat gelirlerini düşürmüş ve devletçilik politikasına geçişi hızlandırmıştır.

İşletme Umum Müdürlüğü — 1920'de Ankara'da demiryollarını milli bir otorite altında toplamak ve savaş lojistiğini yönetmek için kurulan kurumdur.

Sanayi ve Maadin Bankası — 1925 yılında devlet fabrikalarını işletmek ve sanayiye kredi sağlamak amacıyla kurulan kamu bankasıdır.

Mütekabiliyet — Uluslararası ilişkilerde karşılıklılık esasıdır; Lozan'da savaş tamiratı ve azınlık hakları gibi konularda bu ilke savunulmuştur.