Ünite 3: İdari Yargı Teşkilatı

Şura-yı Devlet'in Kuruluşu (1868)

Osmanlı İmparatorluğu'nda Tanzimat reformları çerçevesinde 1868 yılında Şura-yı Devlet kurularak adli ve idari yargı ayrımının temeli atılmıştır. Ancak bu dönemde Şura-yı Devlet'in kararları sadece görüş bildirici nitelikte olup, idareden tamamen bağımsız bir yargı organı niteliği taşımamaktaydı.

Yedi Bölge İdare Mahkemesi

Türkiye'de idari yargıda istinaf sistemine geçilmesiyle birlikte coğrafi durum ve iş hacmi dikkate alınarak Ankara, İstanbul, İzmir, Konya, Gaziantep, Erzurum ve Samsun olmak üzere yedi merkezde Bölge İdare Mahkemesi kurulmuştur.

Danıştay'ın Üye Sayısı ve Dağılımı

Danıştay bünyesinde Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler dahil olmak üzere toplam 116 yüksek mahkeme hâkimi görev yapmaktadır. Bu üyelerin 1/4'ü Cumhurbaşkanı, 3/4'ü ise Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilmektedir.

703 Sayılı KHK Değişikliği (2018)

2018 yılında yürürlüğe giren 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile idari yargı hâkim adayı olabilmek için aranan yüzde yirmilik hukuk dışı kontenjan sınırı ve belirli fakülte sınırlamaları kaldırılarak, bakanlığın belirleyeceği diğer alanlardan mezun olanların da önü açılmıştır.

Anahtar Kavramlar

İstinafİlk derece mahkemeleri olan idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, bölge idare mahkemeleri nezdinde yapılan ve kararın hem maddi hem de hukuki yönden yeniden incelenmesini sağlayan kanun yoludur.

TemyizBölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesi sonucunda verdikleri kararlar ile Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların, hukuka uygunluk yönünden Danıştay tarafından denetlenmesini sağlayan nihai kanun yoludur.

İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırı olmaları nedeniyle iptal edilmeleri amacıyla menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan idari dava türüdür.

Tam Yargı Davasıİdari işlem ve eylemlerden dolayı hakları muhtel olan (zarara uğrayan) kişilerin, uğradıkları zararların tazmin edilmesi talebiyle idareye karşı açtıkları edim ve tazminat davasıdır.

İçtihadı Birleştirme KararıDanıştay dairelerinin veya kurullarının benzer olaylarda verdikleri aykırı kararlar arasındaki uyuşmazlığı gidermek amacıyla İçtihatları Birleştirme Kurulu tarafından verilen, Resmi Gazete'de yayımlanan ve tüm idari yargı organları ile idareyi bağlayan kararlardır.

Yeniden Değerleme OranıVergi Usul Kanunu uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen, idari yargıdaki tek hâkimle çözülecek davaların parasal sınırlarının her takvim yılı başında otomatik olarak artırılmasında esas alınan katsayıdır.

Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar KuruluBölge idare mahkemesi başkanı ile daire başkanlarından oluşan, daireler arasındaki iş bölümü uyuşmazlıklarını çözen ve kesin kararlar arasındaki aykırılıkların giderilmesi için Danıştay'a başvurulmasına karar veren kuruldur.

Tetkik HâkimiDanıştay'da dava dosyalarını ayrıntılı şekilde inceleyerek ilgili daire veya kurullara gerekli açıklamaları yapmak, tutanakları hazırlamak ve karar taslaklarını kaleme almakla görevli yargı mensubudur.

İdari Rejimİdarenin faaliyetlerini özel hukuk kurallarından ayırarak ayrı bir kamu hukuku rejimine tabi tutan ve bu kurallardan doğan uyuşmazlıkları adli yargıdan bağımsız ayrı bir idari yargı düzeninde çözen yönetim sistemidir.

Savcı (Danıştay)Danıştay'da görülen davalar hakkında tarafsız bir şekilde hukuki düşüncesini ve mütalaasını hazırlayarak karar merciine sunmakla görevli yüksek mahkeme hukukçusudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Tek Hâkimle Çözümlenecek Davalar Sınırı

2576 sayılı Kanun uyarınca, konusu belli bir parayı içeren ve uyuşmazlık miktarı yirmibeş bin Türk lirasını (her yıl yeniden değerleme oranında güncellenmektedir) aşmayan iptal, tam yargı ve vergi davaları kurul halinde değil, tek bir idari yargı hâkimi tarafından karara bağlanır.

Danıştay'ın Daire Yapısı (6723 Sayılı Kanun)

01.07.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6723 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme neticesinde Danıştay; on dört dava dairesi ve bir idari daire olmak üzere toplam on beş daireden oluşacak şekilde yapılandırılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi olmadığını, doğrudan dava açılamayan birer istinaf mercii olduğunu unutmayın; sınavda çelişkili şıklarda elenmesi gereken ilk bilgidir.
Danıştay üyelerinin seçimindeki 3/4 (HSK) ve 1/4 (Cumhurbaşkanı) oranlarına dikkat edin; bu oranlar ve seçimi yapan merciler doğrudan soru olarak karşınıza çıkabilir.
İdari yargı hâkimliğine kabulde 703 sayılı KHK ile yapılan değişiklikle %20'lik kontenjan sınırının kaldırıldığını ve hukuk dışı alanların esnetildiğini aklınızda tutun.
Tek hâkimle çözülecek davalarda parasal sınırların belirlenmesinde 'Yeniden Değerleme Oranı'nın esas alındığını ve bu oranın her yıl Maliye Bakanlığınca ilan edildiğini unutmayın.
İçtihadı birleştirme kararlarının sadece tavsiye niteliğinde olmadığını, tüm idari yargı mercileri ve idare için kesin olarak bağlayıcı olduğunu ve Resmi Gazete'de yayımlandığını mutlaka bilin.