← Ünite 6
Turizm Ekonomisi

Ünite 6: Turizmin Ekonomik Etkileri-I

Uluslararası Turist Sayısındaki Artış
1950 yılında 25,3 milyon olan uluslararası turist sayısı, 2014 yılında 1.133 milyon kişiye ulaşarak yaklaşık 43 kat artış göstermiştir.
Dünya Turizm Gelirindeki Artış
1950 yılında 2,1 milyar dolar olan dünya turizm geliri, 2014 yılında 1.245 trilyon dolara yükselerek yaklaşık 591 kat artış kaydetmiştir.
Türkiye'nin Turizmi Teşvik Kanunu
1982 yılında yürürlüğe giren 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, Türkiye'de turizm yatırımlarının hızlanmasında ve sektörün büyümesinde dönüm noktası olmuştur.
Teşviklerin Geri Dönüşü
Türkiye'de 1987-1991 yılları arasında devletin turizm sektörüne verdiği her 1 dolar nakdi teşvik, ekonomiye 25 dolar olarak geri dönmüştür.

Anahtar Kavramlar

Çarpan EtkisiTurizm harcamalarının ekonomi içinde devir ederek, ilk harcamanın çok üzerinde bir nihai gelir ve katma değer yaratması sürecidir. Örneğin, bir turistin otelde yaptığı harcama, otel çalışanının maaşını alıp marketten alışveriş yapmasıyla yerel ekonomide dolaşır.
Anklav TurizmiYabancı turistlerin ihtiyaçlarının, coğrafi olarak yalıtılmış ve dış dünyadan kapatılmış otel veya tatil köylerinde karşılanmasıdır. Bu modelde yerel halkla etkileşim azdır ve ekonomik çarpan etkisi düşüktür.
Görünmez İhracatTurizm faaliyetleri sonucunda ülkeye döviz girişi sağlanmasıdır. Mal ihracatı gibi fiziksel bir ürün çıkışı olmasa da, hizmet sunumu karşılığında döviz elde edildiği için bu şekilde adlandırılır.
Dinamik EtkilerTurizmin ekonomi üzerinde yarattığı uzun dönemli ve yapısal değişimlerdir. Kadınların iş gücüne katılımı, altyapı yatırımları ve teknolojik transferler buna örnektir.
İthal İkameci PolitikaÜlkenin dışa bağımlılığını azaltmak için ithal edilen malların yerli üretimle karşılanmasını hedefleyen ekonomi politikasıdır. Birçok ülke turizmi, bu sanayileşme sürecini finanse etmek için kullanmıştır.
Ödemeler BilançosuBir ülkenin belirli bir dönemde diğer ülkelerle olan ekonomik işlemlerini gösteren kayıttır. Turizm gelirleri burada ihracat, yurtdışı harcamaları ise ithalat kaleminde yer alır.
Bacasız SanayiTurizm sektörünün çevre kirliliği yaratmadan ve fabrika bacası olmadan büyük miktarda döviz ve istihdam sağlaması nedeniyle kullanılan benzetmedir.
İstihdam EtkisiTurizmin doğrudan (otel, restoran) ve dolaylı (tedarikçi sektörler) olarak iş gücü talebi yaratmasıdır. Emek yoğun bir sektör olması nedeniyle işsizliğin azaltılmasında kilit rol oynar.
DışsallıkBir ekonomik faaliyetin üçüncü taraflar üzerinde yarattığı olumlu veya olumsuz etkilerdir. Turizm, altyapı gelişimiyle bölge halkına pozitif dışsallıklar sağlar.
Ölçek EkonomileriÜretim miktarı arttıkça birim maliyetin düşmesi durumudur. Turizm talebinin artması, otel ve hizmet işletmelerinin bu verimlilik artışından yararlanmasını sağlar.
Faktör Donatımı TeorisiHeckscher-Ohlin teorisine göre, bir ülkenin elinde bol bulunan üretim faktörünü yoğun kullanan mallarda karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olmasıdır. Turizm, emek yoğun bir sektör olduğu için emek zengini ülkeler için avantajdır.
Sızıntı (Leakage)Turizm gelirlerinin bir kısmının, ithal mal kullanımı veya yabancı şirketlerin kar transferleri nedeniyle ülke ekonomisinde kalmayıp dışarı çıkmasıdır.
Mikro KrediYoksul kesimlerin küçük ölçekli turizm faaliyetlerine (hediyelik eşya, yerel rehberlik) başlaması için verilen düşük sermayeli kredilerdir.
Kitle TurizmiDeniz-güneş-kum gibi standart ürünlerin büyük gruplara pazarlandığı, paket turlara dayalı turizm şeklidir. Genellikle yüksek bağımlılık ilişkisi içerir.
Turizm Talebiİnsanların tatil ve iş amacıyla seyahat etme isteği ve bu isteği karşılayacak satın alma gücüdür. Ulusal geliri yüksek ülkelerde turizm talebi daha fazladır.
Sürdürülebilir TurizmDoğal ve kültürel kaynakların gelecek nesiller düşünülerek korunması ve ekonomik değere dönüştürülmesidir. Turizmin uzun vadeli varlığı için şarttır.
Yoksul Odaklı TurizmTurizmin ekonomik faydalarının doğrudan yoksul kesimlere ulaşmasını hedefleyen bir kalkınma yaklaşımıdır.
Oligopolcü GüçUluslararası tur operatörlerinin piyasada az sayıda olmaları nedeniyle fiyat ve destinasyon tercihlerini belirleme gücüdür.
Katma DeğerBir mal veya hizmetin üretim aşamasında üzerine eklenen değerdir. Turizm, yerel ürünlerin kullanılmasıyla yüksek katma değer yaratabilir.
DestinasyonTuristlerin ziyaret ettiği, konakladığı ve turistik deneyim yaşadığı coğrafi bölge veya merkezdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Dünya Bankası'nın Turizm Destekleri

Dünya Bankası, 2000-2006 yılları arasında IFC ve MIGA kuruluşları aracılığıyla 70 turizm projesine 544 milyon dolar kaynak sağlamıştır.

Turizmin İstihdamdaki Yeri

Dünya genelinde yaklaşık 280 milyon kişi turizm sektöründe çalışmakta olup, bu oran dünya toplam iş gücünün %9'una yani her 11 kişiden birine denk gelmektedir.

Avrupa'nın Turizm Pazar Payı

Avrupa, 2014 yılında dünya turist sayısından %51'lik pay alarak dünyanın en çok turist çeken bölgesi olma özelliğini korumaktadır.

Türkiye'nin 2014 Dünya Sıralaması

Türkiye, 2014 yılında 39,8 milyon turist girişi ile dünyada 6. sırada, 29,5 milyar dolar gelir ile 12. sırada yer almıştır.

Gelişmekte Olan Ülkelerde Turizm

Dünyadaki en fakir 12 ülkenin 11'inde turizm, GSYİH'nın %2'sini ve ihracat gelirlerinin %5'ini oluşturarak hayati bir rol oynamaktadır.

2009 Küresel Mali Krizin Etkisi

2008 Mortgage krizi nedeniyle 2009 yılında uluslararası turist sayısı %4,55, dünya turizm geliri ise %6,03 oranında azalmıştır.

Türkiye'nin Avrupa'daki Yeri

Türkiye, 2014 verilerine göre Avrupa'da turist sayısı açısından %6,8, turizm gelirleri açısından %5,8 pazar payına sahiptir.

Turizm ve İhracat İlişkisi

Gelişmekte olan 69 ülke için turizm, en önemli ihracat geliri sağlayan beş sektörden biridir; 28'inde ise tek başına en önemli ihracat kalemidir.

Uzay Turizmi Beklentisi

NASA'nın çalışmaları doğrultusunda 2020'li yıllarda uzaya paket tur programlarının düzenlenmesi hedeflenmektedir.

Avrupa'nın Pazar Payı Kaybı

Avrupa'nın 20 yıl önce %65 olan dünya turizm pazar payı, 2014 itibarıyla %51 seviyelerine gerileyerek rekabet gücünün değiştiğini göstermektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Turizmin 'görünmez ihracat' olduğunu unutmayın; mal ihracatı gibi fiziksel değil, hizmet karşılığı döviz girişidir.
  • Çarpan etkisi sorularında 'yerel ekonomide kalma' vurgusuna dikkat edin; sızıntı ne kadar azsa çarpan etkisi o kadar yüksektir.
  • Anklav turizmi ile her şey dahil sisteminin bağımlılık yarattığını ve çarpan etkisini düşürdüğünü mutlaka hatırlayın.
  • Türkiye'nin dünya turizm sıralamasındaki yerini (turist sayısı 6., gelir 12.) karıştırmayın.
  • Turizmin yoksulluğu azaltıcı etkilerini doğrudan, dolaylı ve dinamik olarak kategorize etmeyi öğrenin; sınavda bu ayrım sorulabilir.
  • Turizm ve ihracat arasındaki pozitif nedensellik ilişkisini (ihracat artışı = ekonomik büyüme) temel bir kural olarak kabul edin.